Η περιοχή Τσιφούτικα της Τρίγλιας

[Μάκης Αποστολάτος]

Τα Τσιφούτικα ήταν τοποθεσία (όχι μαχαλάς με την έννοια της ενορίας) της Τρίγλιας Βιθυνίας και αναφέρεται σε μερικά κείμενα, χωρίς, όμως, να προσδιορίζεται επακριβώς η θέση της.

Ο πολυγραφότατος λαογράφος Σταύρος Μαργαρίτης, που γεννήθηκε και έζησε μερικά χρόνια στην Τρίγλια, αναφέρει τα Τσιφούτικα σε δύο άρθρα του στα Τριγλιανά Νέα (ΤΝ), και, συγκεκριμένα, α) στο φύλλο 35/16.1.1982:
"Ενθυμούμαι τον Νικόπουλο όταν περνούσε από την γειτονιά μου, από τα Τσιφούτικα, όπως τα λέγανε, ακριβώς κάτω από το σπίτι μας, ήταν ο δρόμος που έβγαινε πάνω στο δημόσιο δρόμο που πήγαινε στην περιοχή της Βαϊνούς και στη συνέχεια τραβούσε για τα Μουδανιά".
Από την περιγραφή αυτή προκύπτει ότι, το σπίτι του Μαργαρίτη βρισκόταν στην περιοχή Τσιφούτικα και στο (μοναδικό) δρόμο που συνδέει τον κεντρικό δρόμο (Iskele Cad), από το πάρκο Ατατούρκ (όπου βρισκόταν η εκκλησία Άγιος Γεώργιος κάτω), με το δρόμο που οδηγεί προς τα Μουδανιά (Mudanya Cad). Ο δρόμος αυτός ονομάζεται Eski Hamam Sok (σοκάκι Παλιού Χαμάμ) και βρίσκεται στην αριστερή πλευρά του πολυγώνου που έχει σχεδιαστεί με πράσινο χρώμα στη δορυφορική εικόνα της Τρίγλιας.


Φαίνεται, επίσης, στο τμήμα του κτηματολογικού διαγράμματος 2015.



και β) στο φύλλο 51/ 23.3.1985 (και όχι 23.11.1985 όπως έχει γραφτεί στο αντίστοιχο κείμενο του Στάθη Δημητρακού στο  http://www.triglianoi.gr/index.php?topic=433.0 )
"Είχε και η Τρίγλια τα δικά της χαμάμια. Είχε δύο μεγάλους λουτρούς, ο ένας ήταν στον τουρκομαχαλά και ο άλλος στον μαχαλά μου, στα Τσιφούτικα όπως το λέγανε γιατί στην πατρίδα δεν είχαν στα σπίτια μπανιέρες".

Στο forum http://www.triglianoi.gr/index.php?topic=320.0 έχει αναρτηθεί το κείμενο του Στάθη Δημητρακού «Ερασιτέχνες ψαράδες», στο οποίο αναφέρει αδημοσίευτο χειρόγραφο του Στ. Μαργαρίτη:
"Αυτοί όταν δεν είχαν δουλειές στα κτήματά τους έπαιρναν τα τακίμια τους (εργαλεία), τα καλάμια, τις συρτές, τις θροφτές για τα αγκίστρια και πήγαιναν στο γιαλό, στη μεγάλη πέτρα που τη λέγανε Καρουλού. Αυτή η πέτρα ήταν στον Τουρκομαχαλά".
Από τα παραπάνω προκύπτει ότι, ο Τουρκομαχαλάς βρισκόταν στην περιοχή γύρω από το τζαμί, όπως είναι λογικό και αναμενόμενο, και εκεί υπάρχει το ένα χαμάμ που σήμερα λειτουργεί ως Μουσείο.

Στο φύλλο 66/ Δεκέμβριος 1988 των Τριγλιανών Νέων, περιγράφεται η μεγάλη εκδρομή των Ραφηνιωτών του Σεπτέμβρη 1988 στη Μ. Ασία, που κατέληξε στην Τρίγλια. Σε μια από τις περιγραφές της εκδρομής, ο Μάκης Λαδόπουλος, ψάλτης στην Παντοβασίλισσα Ραφήνας, περιγράφει γλαφυρά την παραμονή τους στην Τρίγλια και, μεταξύ άλλων, γράφει:
"Μετά ανηφόρισα προς την Παντοβασίλισσα. Ερείπια και ακαταστασία επικρατούσε εκεί. Εγώ, πάντως, έκανα το σταυρό μου γιατί ο χώρος είναι ιερός για μας τους χριστιανούς. Γυρίσαμε όλες τις γειτονιές, από τα τσιφούτικα μέχρι το καζίνο".

Συμπερασματικά, από τις περιγραφές του Στ. Μαργαρίτη, προκύπτει ότι Τσιφούτικα πρέπει να ονομαζόταν ένα τμήμα (προς τη θάλασσα μάλλον), που έχω σχεδιάσει με πράσινο χρώμα στη δορυφορική εικόνα, ή και όλη η περιοχή μεταξύ του ντερέ και του δρόμου από το Μεϊντάνι έως τη Βαϊνού (Mudanya Cad). Αν και ο Μαργαρίτης δεν προσδιορίζει ακριβώς τη θέση του σπιτιού του, αναφέρει α) τον κάθετο δρόμο προς τον σημερινό κεντρικό δρόμο εισόδου/εξόδου της Τρίγλιας (Mudanya Cad) και β) "που έβγαζε πάνω στο δρόμο", που σημαίνει ότι το σπίτι του Μαργαρίτη βρισκόταν στο επίπεδο τμήμα αυτής της περιοχής και όχι στο ανηφορικό κοντά στον  Mudanya Cad.
Δεν ξέρουμε, βέβαια, ποιος ήταν αυτός ο δρόμος αλλά γνωρίζουμε ότι στην περιοχή αυτή υπήρχε το 2ο χαμάμ (δεν υπάρχουν ίχνη του σήμερα), και στο κτηματολογικό διάγραμμα 2015 υπάρχει 1) το Eski Hamam Sok (σημαίνει σοκάκι Παλιού Λουτρού), που ξεκινάει απέναντι από το πάρκο Ατατούρκ (στο ΟΤ 2197 που βρισκόταν η εκκλησία Αγ. Γεωργίου κάτω) στον κεντρικό δρόμο (Iskele Cad), καταλήγει στη Mudanya Cad και ταιριάζει απόλυτα στην περιγραφή Μαργαρίτη και 2) δύο κάθετα σοκάκια σ' αυτό, προς την πλευρά της θάλασσας, α) το 1.Hamam Sok (1ο παράλληλο της Iskele Cad), και β) το 2.Hamam Sok (2ο παράλληλο της Iskele Cad). Επομένως, κάπου σ' αυτούς τους δρόμους βρισκόταν το 2ο χαμάμ και επιβεβαιώνεται η μαρτυρία του Στ. Μαργαρίτη.

[Ευγενία Μυτιληναίου]

Πολύ καλή δουλειά και πολύ σωστά τεκμηριωμένη.
Όπως φαίνεται τα παλιά χρόνια στην Τρίγλια πρέπει να ζούσαν αρκετοί Εβραίοι.
Όπως αναφέρουν στη καταγραφή του Κέντρου Μικρασιατικών σπουδών οι Κολυβίδης και Καπάντριας:
"Οι Άϊ Θοδότες ήταν κοντά στο χωριό, ένα τέταρτο της ώρας πλάι στα Καλάμια- έρχεται ανάμεσα Λιβάδια με Καλάμια.
Δεν υπήρχε ούτε εκκλησία ούτε Αγίασμα εδώ, ούτε ερείπια. Το λέγουν και Εβραίϊκα τούτο το μέρος, γιατί, όπως ακούαμε, εκείνα τα χρόνια, τα παλιά ήταν εβραίικα μνήματα. "

Η περιοχή αυτή είναι όπως πηγαίνουμε για το Μοναστήρι των Πατέρων, αριστερά, μετά το παλιό ελαιοτριβείο.

[Μάκης Αποστολάτος]

Η ευγενική κ. Βαλέρια Κοντοπούλου, βοήθησε σημαντικά στον εντοπισμό της θέσης του Παλιού Χαμάμ στην περιοχή Τσιφούτικα της Τρίγλιας. Επισκέφθηκε την Τρίγλια την προηγούμενη εβδομάδα (επέστρεψε σήμερα Κυριακή 19/5/2019 στη Θεσσαλονίκη), ρώτησε τον Χασάν, που έχει μαγαζί με ελιές στον κεντρικό δρόμο (Iskele Cad), για το παλιό Χαμάμ και αυτός υπέδειξε το κτίριο που βρίσκεται επί της Eski Hamam Sok, απέναντι από τη συμβολή με το 2.Hamam Sok, που αποτελούν οι (σημερινές) ιδιοκτησίες 687, 2218/10 και 688, 2218/9 στο κτηματολογικό διάγραμμα 2015.

Το κτίριο αυτό μετατράπηκε σε δύο κατοικίες πριν 40-50 χρόνια, με δύο ανεξάρτητες εισόδους επί της Eski Hamam Sok. Στις φωτο που έβγαλε, φαίνονται δύο μικρά παράθυρα στο ισόγειο, ίδιου σχήματος, το ένα εκ των οποίων έχει παλιά σιδερένια κάγκελα, ίσως, από την εποχή λειτουργίας του κτιρίου ως Χαμάμ.

Το Παλιό Χαμάμ στα Τσιφούτικα, με τη βοήθεια της κ. Βαλέριας Κοντοπούλου.