4) Η παράδοση του Ναού της Ευαγγελίστριας (Fatih Camii)

[Μάκης Αποστολάτος]

Η παράδοση του Ναού της Ευαγγελίστριας - Fatih Camii

(επιμέλεια Μάκη Αποστολάτου, Ιούνιος 2019)

Στους Κώδικες της Τρίγλιας, που φυλάσσονται στα Γενικά Αρχεία του Κράτους, κρύβονται μικρές ή μεγάλες ιστορίες που σπάνια έρχονται στην επιφάνεια. Μία από τις παλιές εκκλησίες της Τρίγλιας είναι ο Ναός της Ευαγγελίστριας, γνωστός ως Μονή Χηνολάκου ή Άγιος Στέφανος, που ιδρύθηκε το 720 μ.Χ., είναι το μόνο κτίριο που διασώθηκε από το σύνολο των κτιρίων της Μονής, και λειτούργησε ως εκκλησία και κατά τη διάρκεια της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, από το 1337, οπότε κατέλαβαν οι Οθωμανοί την Τρίγλια, μέχρι το 1661, οπότε μετατράπηκε σε μουσουλμανικό τέμενος (Fatih Camii).

Από το 1661 και μέχρι το 1921 το κτίριο της εκκλησίας λειτούργησε ως τέμενος με τις τροποποιήσεις και αλλαγές που έκαναν οι Οθωμανοί και τον Ιούλιο 1921 παραδόθηκε από την Τουρκική διοίκηση στην Εφοροδημογεροντία, σύμφωνα με το ακόλουθο πρακτικό (Κώδικας πρακτικών, σελ. 365),

"Ιστορικόν Πρακτικόν παραδόσεως
Υπό των Οθωμανών Τριγλίας της ιστορικής βυζαντινής Εκκλησίας Ευαγγελιστρίας ήτις προ πολλών ετών εν σκοτεινοίς χρόνοις  δουλείας είχε μεταβληθεί εις τέμενος.
Τριγλία τη 14 Ιουλ. 921"

Ακολουθούν τα ονόματα και οι υπογραφές των παρόντων
Κ. Κονδυλένιος, πρόεδρος, Αλέξανδρος Καστραντώνης, Γεώργιος Α. Τακάς, Νικόλαος Κ. Καλπάκης, Απόστολος Κ. Δ. Παναγιώτου, Κ. Λουτζίδης, Στέφανος Πετρίδης, Μ.Α. Παπαλεξανδρής, Βασίλειος Ε Γκικάδης, Αναστ. Ν. Πόλκας και Αρμόδιος Ι. Στέργιος.

και το ίδιο πρακτικό στην Τουρκική (Αραβική) και υπογράφεται από τους εκπροσώπους της τότε παροικίας, όπως φαίνεται στο ακόλουθο απόσπασμα της σελίδας 365.

Στο βιβλίο «ΔΙΑΦΟΡΑ-Σημειώσεις του Ηρ. Τσίτερ», επιμέλεια Εριφύλης Κοντοπούλου, εκδόσεις ΠΑΚΕΘΡΑ, Ξάνθη 2006, σελ. 202, έχει δημοσιευτεί το ακόλουθο σημείωμα του Ηρακλή Τσίτερ, για την επίσκεψη του βασιλέως Κωνσταντίνου, του Μητροπολίτη Σμύρνης Χρυσοστόμου και άλλων επισήμων στο ναό της Ευαγγελίστριας:

"26 7/βρίου 1921, Ηρακλής Α. Τσίτερ

Την 5ην 7/βρίου 1921 ήλθεν προ μεσημβρίας εκ Σμύρνης η Αυτού Σεβασμιότης ο Άγιος Σμύρνης κ. Χρυσόστομος, την αυτήν ημέρα μετά μεσημβρίαν μάς επεσκέφθη και ο Βασιλεύς Κωνσταντίνος μετά του Διαδόχου Γεωργίου και του αδελφού του Πρίγκηπος Νικολάου, του Υπουργού των Στρατιωτικών κ. Θεοτόκη και του επιτελείου των δι' αυτοκινήτου, κατευθυνθείς απ' ευθείας εις τον πανάρχαιον Ναόν Ευαγγελιστρίας (Τζαμί), εν ω συνιστήθη μετά του Αγίου Σμύρνης, επιθεωρήσας επί μιαν ώραν τον ναόν, ο λαός εξερράγη εις ζητωκραυγάς".

Ο Θανάσης Πιστικίδης περιγράφει στο βιβλίο του «Τρίγλια Βιθυνίας-Οι χαμένες Πατρίδες», (σελ. 67), την υποδοχή του Ελληνικού στρατού στην Τρίγλια και τα επεισόδια στο μιναρέ του τζαμιού:
"... Έλληνες στρατιώτες ιππείς πατούν το Τριγλιανό χώμα. Έρχονται από την κατεύθυνση της Πανόρμου – Αρτάκης αρκετές μέρες πριν καταληφθεί η Προύσα ακόμη. Στο Σεργί τους υποδέχονται οι δημογέροντες, ο κλήρος, οι δάσκαλοι, κι οι μαθητές, όλη η Τρίγλια.... Ο ενθουσιασμός φέρνει το κέφι, το κέφι θέλει ούζο κι αρχίζει όλο το χωριό και προπάντων οι νέοι άνδρες να πίνουν και να διασκεδάζουν, και όταν το κέφι κορυφώνεται δεν απέχει πολύ από τρέλα. Μερικοί ντεληφυσέκηδες ή ντεληκανήδες παίρνουν τα όπλα τους και βάζουν σημάδι το μισοφέγγαρο πάνω στο μιναρέ του τζαμιού, το χτυπούν αμέσως και το ρίχνουν με τις πρώτες βολές, παρά τις συστάσεις του Δημάρχου και των φρονιμότερων ότι αυτό δεν είναι σωστό. Άλλος πιο ντεληφυσέκης δεν του έφθανε το ρίξιμο του μισοφέγγαρου από τη σφαίρα, ανέβηκε στην κορυφή του μιναρέ και γκρέμισε τελείως τη βάση του και την κορυφή του μιναρέ. Οι Τούρκοι λουφάζουν, παρακολουθούν τα γεγονότα χωρίς να' ναι σε θέση φυσικά ν' αντιδράσουν. Πολλοί ερίζουν ποιος ήταν ο καλός σκοπευτής. Οι Τούρκοι όμως τον είχαν εντοπίσει, ήταν ο Βασίλης Κολυβίδης, που έριξε με τ' όπλο στο μισοφέγγαρο κι αυτός που γκρέμισε την κορυφή του μιναρέ ήταν ο Αντώνης ο Λέου ή Κούκος".

Έξι μήνες μετά την παράδοση του Ναού της Ευαγγελίστριας (Κώδικας Πρακτικών, σελ. 388) συντάχθηκε πρακτικό για τη σφράγισή του:
"Σήμερον 23 του μηνός Ιανουαρίου 1922 συνελθούσης της Εφοροδημογεροντίας ο Πρόεδρος αυτής ανεκοινώσατο ότι χθες περί ώραν τρίτην 22 του μηνός ο Πολιτικός Διοικητής της υποδιοικήσεως Μουδανίων κ. Παχνός μετά του Οικονομικού Επόπτου κ. Σκαπέτσου ως και του Υπασπιστού της Βάσεως κ. Ασλάνη αφικόμενοι ενταύθα προσεκάλεσαν αυτόν ίνα παραστή εις την σφράγισιν του Ναού της Μονής των Χηνολάκων Ευαγγελιστρίας και ότι ούτος υπήκων ανωτέρα διαταγή της Υπάτης Αρμοστίας παρέστη εις την σφράγισιν του Ναού όστις είναι ήδη σφραγισμένος....
Εν Τριγλία τη 23 Ιανουαρίου 1922,

Η Εφοροδημογεροντία, Κ. Κονδυλένιος, Β.Χ Βασιλειάδης, Γεώργιος Α. Τακάς, Αρμ. Στέργιος, Α. Μαστραντώνης, Γεώργιος Α. Κασούρης".

Πρακτικό σφράγισης στη σελ. 388 του Κώδικα Πρακτικών της Τρίγλιας

Όπως είναι γνωστό, μετά τη μικρή αυτή χρονική αλλαγή στη διοίκηση, και όχι στη χρήση, του Ιερού Ναού της Ευαγγελίστριας, το ιστορικό αυτό Βυζαντινό μνημείο του όγδοου αιώνα παραμένει ενεργό και συνεχίζει να λειτουργεί ως τέμενος (Fatih Camii) στην Τρίγλια.

Με την απόφαση 4/13.2.1990 του Δήμου Τρίγλιας και την απόφαση 1299/31.8.1990 του Περιφερειακού Συμβουλίου Προστασίας Πολιτιστικής και Φυσικής Κληρονομιάς της Προύσας (BURSA KÜLTÜR ve TABİAT VARLIKLARINI KORUMA KURULU), και BKTVKK/ 16.06.146/4734/11.9.1990 του Γραφείου Προέδρου (BÜRO MÜDÜRLÜĞÜ), το κτιριακό συγκρότημα της Ευαγγελίστριας (σημερινό Fatih Camii) χαρακτηρίστηκε ως μνημειακή κατασκευή.