Κίτσος, ο πρίγκηπας της Αττικής, ΤΟΥ ΚΙΤΣΟΥ Η ΒΡΥΣΗ και Η ΓΕΦΥΡΑ TOY ΠΑΠΑ

[Στάθης Δημητρακός]

                                                «Κίτσος, ο πρίγκηπας της Αττικής»
                                            ΤΟΥ  Η ΚΙΤΣΟΥ ΒΡΥΣΗ και  Η ΓΕΦΥΡΑ ΤΟΥ ΠΑΠΑ
Ιστορία της Ραφήνας πριν το 1923

  ΤΟΥ ΚΙΤΣΟΥ Η ΒΡΥΣΗ
   
  Toυ Κίτσου η Βρύση είναι περιοχή που βρίσκεται στη ρεματιά, που παλιότερα είχε πολλά και μεγάλα πλατάνια, πίσω και πιο πέρα από το παλιό Σανατόριο [κτίστηκε το 1932] Νταού Πεντέλης Ραφήνας. Η ρεματιά χωρίζει την περιοχή του Σανατορίου από σημερινό οικισμό του Νέου Πόντου, τέρμα οδού Φάτσας. Του Κίτσου η Βρύση βρίσκεται σε υψόμετρο πάνω απο150 μετρά, απέχει περίπου 4 χιλιόμετρα  από τη θάλασσα και 1 χιλιόμετρο και κάτι από το δρόμο για το Μαραθώνα Πήρε το όνομά της από τον αρχιληστή Κίτσο Νιβίτσα «Κίτσος, ο πρίγκιπας της Αττικής» , όπως υπόγραφε. Εκεί ήταν ένα από τα λημέρια του Κίτσου. Αντίστοιχο τοπωνύμιο με του Κίτσου τη Βρύση είναι η Σπηλιά του Κίτσου που βρίσκεται την κορυφή του λόφου Μικρό Ριμπάρι σε μικρή απόσταση από την Καμάριζα (Αγ.Κωνσταντίνος) της Λαυρεωτικής. Ο Σαρρής Ιωάννης στο έργο του «Τα τοπωνύμια της Αττικής» , περιοδικό Αθηνά, τόμος 40, έτος 1928, σελ.131 γράφει για την περιοχή: «Πεντάβρυση» (λεγομένη και Κίτσου βρύσι ), εις τας ΝΑ υπωρίας του Πεντελικού, εκ του αριθμού των πηγών, εξ' ων συγκροτείται η εύυδρος  αύτη θέσις». Υπήρχε άφθονο διαυγές νερό και σκιερά  ηρεμία από τα πολλά και μεγάλα πλατάνια. Η ρεματιά κατέρχεται προς τη Διασταύρωση Ραφήνας περνάει τη Λεωφόρο Μαραθώνος και πιο κάτω την Αλέξανδρου Φλέμινγκ και συναντάει το Μεγάλο Ρέμα.

  «Κίτσος, ο πρίγκηπας της Αττικής»

  Ο διαβόητος λήσταρχος Κίτσος Νιβίτσας, πρώην δασοφύλακας, συγκρότησε αρχικά μικρή συμμορία, στην οποία ανήκαν για ένα διάστημα ο Γεώργιος Λύγκος, παλιός ληστής της Αργολίδας, ανιψιός του Γέρο-Λύγκου (Θανάση Λύγκου, από το χωριό Χέλι – Αραχναίο της Αργολίδας, ξακουστού λεβέντη, αγωνιστή του ξεσηκωμού μαζί με τους Νοταράδες, μετά την απελευθέρωση εξελίχθηκε σε αρχιληστή) και ο Μήτσος Λαφαζάνης από το χωριό Μπούζι Κορινθίας, συνταξιούχος στρατιώτης. Τον Ιανουάριο του 1863 ο Κίτσος προσήλθε και υπηρέτησε μαζί με τους συντρόφους του στην Εθνοφυλακή. Σύντομα όμως επιδόθηκε στη ληστεία στα Μεσόγεια. Απέφευγε τις αιχμαλωσίες για να μη στέλνονται καταδιωκτικά αποσπάσματα εναντίον του και για να μη φέρνει σε δύσκολη θέση τους προστάτες του στην πρωτεύουσα. Προτιμούσε να αποσπά διάφορα χρηματικά ποσά από τους εύπορους Μεσογίτες, οι οποίοι εξαγόραζαν την ασφάλεια και την προστασία του Κίτσου. Το 1864 άρχισαν οι εργασίες της  εξόρυξης των μεταλλευμάτων στην περιοχή του Λαυρίου-γνωστά από την αρχαιότητα και ύστερα από 21 αιώνες-της εταιρείας Serpieri και Rou de Frasinent. O Ιταλός Ιωάννης Βαπτιστής Σερπιέρης βασίστηκε στην μελέτη του Έλληνα ορυκτολόγου από την Σμύρνη Ανδρέα Κορδέλλα. Εκεί κοντά στο χυτήριο, ήταν ένα από τα λημέρια του Κίτσου (Σπηλιά του Κίτσου). Λίγους μήνες μετά έλαβαν σημείωμα με την υπογραφή «Κίτσος, ο πρίγκηπας της Αττικής», με το οποίο ζητούσε χρηματικό ποσό για να μπορεί η εταιρεία να συνεχίσει τις εργασίες
Ο Σερπίερης με τον Κορδέλλα ήρθαν σε επαφή με τον Κίτσο , αμφότερα τα μέρη σύναψαν συνθήκη ειρήνης με κάποιο ποσό. Έμειναν πιστοί « εις τας υποχρεώσεις των», ο Κίτσος ούτε τους παρενόχλησε τις εργασίες,  «πούλησε» τελικά «προστασία» στους πιστούς συμμάχους τους.  Τον Δεκέμβριο του 1865 αιχμαλώτισε τον Αθανάσιο Βαγιανέλη, πλούσιο ενοικιαστή ελαιώνων και απέσπασε 30.000 δρχ. Αμέσως απεστάλη απόσπασμα από εθνοφύλακες με επικεφαλής τον Λεωνίδα Bούλγαρη. Τα χωριά Σπάτα και Λιόσια δεινοπάθησαν από τους διώκτες του λήσταρχου, που είδαν τα τρόφιμα τους να εξανεμίζονται. Οι διαμαρτυρίες τους έφθασαν στην Κυβέρνηση ανακλήθηκε το δραστήριο απόσπασμα. Τον Ιούλιο 1866 ο Κίτσος επικηρύχθηκε με ποσό 3.000 δρχ. και τον Αύγουστο πενταπλασιάστηκε. Ήταν ο ληστής με την μεγαλύτερη επικήρυξη. Την Άνοιξη του 1867 , με πρωτοβουλία του υπουργού Στρατιωτικών Δημητρίου Μάρκου Μπότσαρη και με τη συναίνεση του πρωθυπουργού Αλέξανδρου Κουμουνδούρου,  διάφοροι κυβερνητικοί πράκτορες στρατολογούσαν εθελοντές για  να πολεμήσουν στο πλευρό των επαναστατών στην επαναστατημένη Κρήτη. Πολλοί ληστές είχαν στρατολογηθεί «δια συνθηκολογήσεως» και με «αδρά αμοιβή». Τέτοιοι εθελοντές, έφευγαν από τις ακτές της Αττικής με το «Αρκάδι» και άλλα ατμόπλοια που μετέφεραν εθελοντές και πολεμοφόδια στην επαναστατημένη Κρήτη.  Ο Κίτσος και οι σύντροφοί του ήλθαν σε επαφή με την κυβέρνηση και επρόκειτο να επιβιβαστούν σε ακτή του Σουνίου με το ατμόπλοιο «Αρκάδι» . Η αποστολή του Κίτσου ματαιώθηκε. Ο αδελφός του Πήλιος (Πήλιος Νιβίτσας ή Πήλιος Έλληνας) δεν εμπιστεύθηκε τους κυβερνητικούς πράκτορες γιατί φοβόταν στημένη «παγίδα». Από τη συμμορία του έφυγαν τρία μέλη και ο λήσταρχος άρχισε να φοβάται τη ζωή του, γιατί τα τρία μέλη γνώριζαν όλα τα κρησφύγετά του στα Μεσόγεια ( Κίτσου Βρύση, Σπηλιά Κίτσου κ.ά.).Ο παλιός σύντροφός του Μήτσος Λαφαζάνης με μικρή συμμορία έκανε απαγωγή του Σωτήρη Σωτηρόπουλου βουλευτή και πρώην Υπουργού και στέλεχος του κόμματος Κουμουνδούρου από το κτήμα του στην θέση «Αγρίλη» Φιλιατρών την 28η Ιουλίου 1866 στις 8.30 το βράδυ. Ο βουλευτής ελευθερώθηκε αφού εισέπραξαν τα λύτρα, ύστερα από αιχμαλωσία 36 ημερών.
  Ο Κίτσος αναγκάστηκε να αφήσει την Αττική  και να περάσει με λίγους συντρόφους του στην Πελοπόννησο, όπου μη γνωρίζοντας τα «κατατόπια» γρήγορα ανακαλύφθηκε από τους χωρικούς και τους χωροφύλακες.             
Ο Κίτσος Νιβίτσας εξοντώθηκε την 12η Ιουλίου 1867 μαζί με τον Μήτσο Λαφαζάνη και το Γιώργο Λύγκο, στην περιοχή «Ξερόρεμα»  της Νεμέας. Περικυκλώθηκαν από πολυάριθμη δύναμη χωροφυλάκων και εθνοφυλάκων με επικεφαλής τον Δήμαρχο Νεμέας Δ.Μιχόπουλο και τους ενωμοτάρχες Δολμούση, Κουρτέση και Σινάνη. Με τους πρώτους πυροβολισμούς σκοτώθηκαν ο Κίτσος και ένας ακόμη ληστής και τραυματίστηκαν άλλοι δύο. Ο Λαφαζάνης, προσπαθώντας να ξεφύγει από τον κλοιό, χτυπήθηκε από σφαίρες και έπεσε. Οι σύντροφοί του, για να μη πιαστεί ζωντανός, τον πυροβόλησαν στο κεφάλι, πήραν το «κεμέρι» του με τα χρήματά του και κατάφεραν να ξεφύγουν.

Στο  βιβλίο του Δημήτρη Χρ.Χαλατσά  ΛΗΣΤΡΙΚΑ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ  Εκδόσεις Εστία 2000 γράφει και το τραγούδι ΚΙΤΣΟΣ ΚΑΙ ΛΑΦΑΖΑΝΗΣ1867 που αναφέρεται στο λήσταρχο της Αττικής  Κίτσο Νιβίτσα και στο σύντροφό του Μήτσο Λαφαζάνη.

                    24. ΚΙΤΣΟΣ ΚΑΙ ΛΑΦΑΖΑΝΗΣ-1867
«Ένα Σαββάτο το πρωί και μια Κυριακή το βράδυ
            -Κίτσο μου και Λαφαζάνη-
Ληστές φανερωθήκανε μεσ' του Ηρακλή τη στάνη,
            -Κίτσο μου και Λαφαζάνη-
-Βρε Ηρακλή, βρε Ηρακλή, για πιάσε μας ένα τραϊ
γιέ μ, κι ένα παχύ κριάρ, -Κίτσο μου και Λαφαζάνη-
να πάμε να το ψήσουμε, γιέ μ,' στο ρέμα  στο πλατάνι,
            -Κίτσο μου και Λαφαζάνη-
Του Ηρακλή κακοφάνηκε και στο δήμαρχο πααίνει:
            -δήμαρχε, τι λες να γένει;
Ληστές φανερωθήκανε μεσ΄ τη δική μου στάνη,
            -Κίτσο μου και Λαφαζάνη-
Τα στρατιωτάκια κάλεσε γιέ μ',και στη γραμμή τα βαίνει,
            -δήμαρχε, τι λες να γένει;
-Θα πάμε να τους πιάσουμε μεσ' το ρέμα στο πλατάνι
            -Κίτσο μου και Λαφαζάνη -». 


Η ΓΕΦΥΡΑ ΤΟΥ ΠΑΠΑ

Του Παπά η Γέφυρα είναι στη Λεωφόρο Μαραθώνος, πάνω από το χείμαρρο Λυκόρεμα . Υπάρχει μια  ιστορική παράδοση ότι η Γέφυρα πήρε το όνομά της από τον ιερέα του Μαραθώνα Παπά-Σπύρο, που υπήρξε θύμα του λήσταρχου Κίτσου Νιβίτσα σ' αυτή την περιοχή, γιατί πρόδωσε την συμμορία του. Ο χείμαρρος Λυκόρεμα είναι φυσικό σύνορο Ραφήνας και Νέας Μάκρης. Αρχίζει από την ανατολική πλευρά της Πεντέλης,  διέρχεται τον οικισμό Νέου Βουτζά και τον  χωρίζει σε δυο τμήματα, χωρίζει επίσης το Κόκκινο Λιμανάκι από τη  Ζούγκλα και Μάτι, και φθάνει στην σημερινή Αργυρά Ακτή .Το Λυκόρεμα έχει μήκος περίπου 2700μέτρα. .Παλιότερα στην περιοχή είχε αναφερθεί ότι υπήρχαν αγριογούρουνα, τσακάλια και λύκοι . Οι Μικρασιάτες Τριγλιανοί πρόσφυγες δεν είδαν ποτέ λύκους  και αγριογούρουνα, αλλά μόνο τσακάλια και αλεπούδες .Το Λυκόρεμα είχε απαράμιλλη άγρια φυσική ομορφιά , είχε βάθος, οι όχθες του ήταν κατάφυτες ,δεξιά και αριστερά ήταν αδιάβατο δάσος-ζούγκλα-από πεύκα και μεγάλη ποικιλία από θάμνους κουμαριές ,ιτιές, ,δάφνες κ.ά. H πανέμορφη ρεματιά, το Λυκόρεμα, έγινε Κρανίου τόπος από την πυρκαγιά της 23 Ιουλίου 2018.
Ο Γιάννης Κολιόπουλος στο βιβλίο:  «Ληστές»- Η Κεντρική Ελλάδα στο μέσα του 19ουαιώνα, Ερμής 1979, μεταξύ άλλων για το περιστατικό γράφει: «Τις υπηρεσίες του ιερέα είχαν ζητήσει οι κάτοικοι της ενορίας του, οι οποίοι δεν άντεχαν άλλο τα χαράτσια του λήσταρχου Κίτσου και τις συνέπειες των επισκέψεων των διωκτών του. Ο Παπασπύρος, που ήταν γνωστός του Κίτσου, συνεννοήθηκε με την χωροφυλακή της περιοχής, για τον συντονισμό των ενεργειών τους, ώστε να οδηγηθεί ο λήσταρχος σε ενέδρα.  Παράλληλα συνεννοήθηκε με τον λήσταρχο να του φέρει σε ορισμένο μέρος (σε περιοχή μεταξύ Πεντέλης και της ακτής), μερικούς πλούσιους, που θα έβγαιναν για κυνήγι, για να τους αιχμαλωτίσει». Έτσι νωρίς το πρωί της 10ης Οκτωβρίου 1865, ο Παπά Σπύρος και πέντε χωροφύλακες μεταμφιεσμένοι σε κυνηγούς πήγαν στην περιοχή. Εκεί τους αιφνιδίασαν οι ληστές ξαφνικά εμφανίστηκαν μέσα από τα πεύκα  και τους αφόπλισαν. Καθώς αφόπλιζαν τους μεταμφιεσμένους σε κυνηγούς χωροφύλακες, ο αδελφός του Κίτσου, ο Πήλιος Νιβίτσας ή Πήλιος Έλληνας , αναγνώρισε φίλο του χωροφύλακα, ο οποίος μαρτύρησε τον πολυπράγμονα ιερέα και το σχέδιο του. Οι ληστές σκότωσαν επί τόπου τον Παπά, (από τότε η περιοχή και το γεφύρι πάνω από την ρεματιά ονομάστηκε Γέφυρα του Παπά), τους δε χωροφύλακες αφού ήδη τους είχαν αφοπλίσει τους άφησαν ελεύθερους.

Στάθης Δημητρακός
   

Πηγές:

1.    Γιάννης Κολιόπουλος, « ΛΗΣΤΕΣ  Η κεντρική Ελλάδα στα μέσα του 19ου αιώνα», Ερμής, Αθήνα 1969.

2.Σαρρής Ιωάννης, « Τοπωνύμια της Αττικής», Περιοδικό « Αθηνά», τόμος40 ,1928.

3. Γιώργος Π. Ιατρού, «Σούνιο -Λαύριο -Κερατέα. η τεθλασμένη της μνήμης», Ανθολόγιο. 
  Επιμέλεια  Αντώνης Γκάντζης .Εκδόσεις Μ.Τούμπης Α.Ε  Χρυσή Τομη,2003. 

4.Χρήστου Ρέππα «Η απαγωγή του βουλευτή Σωτήρη Σωτηρόπουλου». Ιστορία  Εικονογραφημένη, Εκδοτικός οργανισμός Πάπυρος Τευχος407 ,σελ.72 Μάϊος 2000
 
5.Δημήτρης.Χρ.Χαλατσάς «Ληστρικά Τραγούδια» Εκδόσεις Εστία, 2000.

6.Στάθης Δημητρακός , «Τα τοπωνύμια της Ραφήνας» 19/2/2014 Παρουσίαση-Ομιλία Δημοτική βιβλιοθήκη Ραφήνας- Πικερμίου