Ο ΘΡΥΛΟΣ ΠΑΝΑΗΣ ΚΟΥΤΑΛΙΑΝΟΣ

[Στάθης Δημητρακός]

  Ο Παναής Κουταλιανός (1847 – 1916), ήταν ένας διάσημος Έλληνας παλαιστής και αρσιβαρίστας, που έμεινε στην ιστορία ως ο παγκοσμίως δυνατότερος άνθρωπος της εποχής του.
Η παράδοση θέλει να μην έχει χάσει ποτέ ούτε έναν από τους αγώνες που έδωσε, ενώ γύρω από την ζωή του έχουν δημιουργηθεί διάφοροι θρύλοι.
    Γεννήθηκε στην Κούταλη της Προποντίδας και το πραγματικό του επώνυμο ήταν Αντωνίου. Στην ιστορία όμως έμεινε με το Κουταλιανός από την καταγωγή του, σύμφωνα με  συνήθειες της εποχής, αλλά και λόγω δικής του προτίμησης.
Η Κούταλη είναι μικρό νησί της Προποντίδας, στο οποίο κατοικούσαν Έλληνες ως το 1923. Ανήκει στις Προποντίδες νήσους της Προποντίδας,  συστάδα νησιών που βρίσκονται δυτικά προς τον Ελλήσποντο. Τα μεγαλύτερα είναι Προικόνησος ή Προκόνησος ή Μαρμαράς ή Νήσος του Μαρμαρά, Αλώνη (τουρκ. Πασά- Λιμάν), Οφιούσα ή Αφισιά (τουρκ. Αραπλάρ) και το μικρότερο Κούταλη. Οι παραλίες και τα νησιά της Προποντίδας κατοικούνταν από τους αρχαιοτάτους χρόνους από Έλληνες μέχρι το 1922. Η Προποντίδα ήταν Ρωμιοθάλασσα, Ρουμ Ντενιζι η Μαρμαρά Ντενιζι έλεγαν και λένε οι Τούρκοι τη θάλασσα του Μαρμαρά . Το νησί και η θάλασσα πήραν το όνομά τους από τα λατομεία λευκού μαρμάρου που υπήρχαν κατά την αρχαιότητα και τους βυζαντινούς χρόνους στο μεγαλύτερο νησί Μαρμαράς. Τα λατομεία υπήρχαν κυρίως στο χωριό Παλάτια του νησιού Μαρμαρά. Με τα μάρμαρα αυτά κτίζονταν ναοί και παλάτια.
        Η Κούταλη όπως αναφέραμε είναι ιδιαίτερα μικρό νησί με δύο μόλις μίλια μήκος και μισό μίλι περίπου πλάτος. Έχει εμβαδόν 3,5 τετρ.χλμ. περίπου όσο και η Δήλος. Οι ακτές της Κούταλης είναι απόκρημνες και η υψηλότερη κορυφή της εχει ύψος 500μέτρα. Οι ασχολίες των κατοίκων ήταν η αλιεία, η σπογγαλιεία, η παραγωγή αλίπαστων. Όλη η έκσταση του νησιού ήταν καλλιεργημένη και υπήρχαν πολλά αμπέλια. 
Μέχρι το 1922 στο νησί της Κούταλης ζούσαν περίπου 2.000 μόνο Έλληνες. Είχαν δικές τους εκκλησίες και σχολεία (Αρρεναγωγείο και Παρθεναγωγείο).
      Αποφάσισε να ακολουθήσει το επάγγελμα του πατέρα του και να γίνει ναυτικός. Έτσι στα 19 του χρόνια μπαρκάρισε με εμπορικό πλοίο, και στο πρώτο του μόλις ταξίδι φανερώθηκαν οι υπερδυνάμεις του νεαρού Παναή.
Σε μια μεγάλη φουρτούνα η άγκυρα έμπλεξε στα βράχια και τα μέλη του πληρώματος δεν κατάφερναν να την ξεμπλέξουν μέχρι που μεσολάβησε ο Παναής Κουταλιανός και εύκολα την έφερε στην επιφάνεια και έσωσε το καράβι και το πλήρωμα.
Η μεγάλη μυϊκή του δύναμη, η κυκλώπεια δύναμη, τον οδήγησε να ασχολείται με την πάλη, συμμετέχοντας σε αγώνες και επιδείξεις στα λιμάνια που έπιανε το καράβι του κατά καιρούς. Εξαιτίας μάλιστα του ναυτικού επαγγέλματός του, κατάφερε να δώσει αγώνες σχεδόν σε όλο τον κόσμο.
    Παγκόσμια γνωστή έκανε την Κούταλη, ο Παναής Κουταλιανός, που υπήρξε φημισμένος παλαιστής και αρσιβαρίστας κατά την δεκαετία 1882- 1892. Περιπλανώμενος στις πέντε ηπείρους, κατέληξε στο Μοντεβιδέο, στο λιμάνι και πρωτεύουσα της Ουραγουάης στη Λατινική Αμερική, όπου το ταλέντο του στην πάλη, άρχισε να γίνεται ευρέως γνωστό.
Οι συνεχείς νίκες του έκαναν το όνομά του συνώνυμο της δύναμης ιδιαιτέρως στην Αμερική, όπου αγωνιζόταν ως επαγγελματίας αθλητής. Λέγεται ότι κατάφερε να νικήσει όλους τους μεγάλους παλαιστές της εποχής.
    Σαν νέος Ηρακλής στους αγώνες φορούσε το δέρμα μιας άγριας τίγρης, που είχε στραγγαλίσει σε μία από τις δοκιμασίες του. Συνήθιζε δε να επιδεικνύει την μεγάλη του δύναμη, σηκώνοντας απίστευτα μεγάλα βάρη (με τα χέρια ή ακόμα και με τα δόντια του), λυγίζοντας σίδερα, σπάζοντας αλυσίδες, μετακινώντας βράχους, ξεριζώνοντας δέντρα, και παλεύοντας με μεγάλα άγρια ζώα.
    Συχνά ξάπλωνε στο έδαφος και επέτρεπε στους παρευρισκόμενους να τοποθετήσουν στο στέρνο του βαρέλια με νερό και στο στομάχι του βράχους και μετά να τους σπάσουν με βαριοπούλες. Ένα από τα συνηθισμένα κατορθώματά του ήταν να κουβαλά τρία κανόνια, ένα στους ώμους και από ένα κρεμούσε με αλυσίδες στα πλευρά του δεξιά και αριστερά, τα οποία και πυροδοτούσε κουβαλώντας τα, παραμένοντας ακούνητος και ατάραχος, ενώ γύρω τόπος τρανταζόταν.              Ο Κουταλιανός πολέμησε για δύο χρόνια, με την πλευρά της Γαλλίας ,στο Γάλλο-Πρωσικό Πόλεμο και έπειτα επέστρεψε στη Λατινική Αμερική. Το όνομα Κουταλιανός, με τα χρόνια έγινε συνώνυμο της δύναμης, έτσι από την εποχή του Παναή και μετά, όλοι οι γεροδεμένοι και πολύ δυνατοί άντρες αποκαλούνταν "κουταλιανοί".
Το γνωστό τραγούδι με μουσική του Μάνου Λοΐζου και στίχοι του Λευτέρη Παπαδόπουλου που  αναφέρεται στον Παναή Κουταλιανό,  γράφτηκε το 1972, με αφορμή την ταινία του Παντελή Βούλγαρη "Τζίμης ο τίγρης", όπου περιγράφονταν η ζωή ενός πλανόδιου πρώην παλαιστή.
    Για τον Παναή Κουταλιανό, γράφτηκε και άλλο τραγούδι το 1976, σε στίχους του Άκου Δασκαλόπουλου και μουσική του Νότη Μαυρουδή, που απετέλεσε μέρος του άλμπουμ "Ζωγραφιές απ' τον Θεόφιλο".
Πέθανε  4 Αυγούστου 1916 στα Εθνικά Φιλανθρωπικά Καταστήματα στο Μπαλουκλή της Πόλης σε ηλικία 70 ετών. Μετά τριετία, τα οστά του ενταφιάστηκαν στην Κούταλη, στο προαύλιο του ιερού ναού της Παναγίας Φανερωμένης. Η δύναμή του παραμένει θρυλική στον ελληνικό λαό ακόμη και σήμερα .
Με τον μεγάλο ξεριζωμό, το 1922, οι περισσότεροι κάτοικοι απ' το νησί του Μαρμαρά  την Κούταλη πατρίδα του Παναή Κουταλιανού  κατέφυγαν στη νησί της Λήμνου, όπου ίδρυσαν ένα πολύ όμορφο αμφιθεατρικά χτισμένο  παραθαλάσσιο χωριό που ονόμασαν Νέα Κούταλη.
Ακόμα και σήμερα στα καφενεία του χωριού υπάρχουν φωτογραφίες του Παναή Κουταλιανού, ενώ προς τιμήν του έχει στηθεί η προτομή του στην πλατεία του χωριού.
  Το θρύλο του Παναή Κουταλιανού άκουγα παιδί από τους παλιούς Τριγλιανούς ως έναν άνθρωπο με υπερφυσικές δυνάμεις και ακατανίκητο. Οι ίδιοι ανέφεραν ότι ο Κουταλιανός όταν γύρισε από την Αμερική έδινε παραστάσεις σε πόλεις και χωριά της Προποντίδας και πέρασε από την Τρίγλια. Ακόμα μου έλεγαν ότι πάλεψε με τον Αρχιμήδη (τον παππού μου δηλαδή) και ο Αρχιμήδης νίκησε τον Κουταλιανό. Νομίζω ότι οι Τριγλιανοί με πείραζαν γιατί ήμουν και εγώ μικρός πειραχτήρι. Ο Κουταλιανός ήταν περίπου 20 χρόνια μεγαλύτερος από τον παππού μου. Ο παππούς πράγματι ήταν ψηλός και  γεροδεμένος. Ο πατέρας μου δεν μου είπε ποτέ μια τέτοια ιστορία.

[Βασίλης Σακελλαρίδης]

Πολύ ενδιαφέρον το κείμενο για τον μικρασιάτη παλαιστή.