1 Ο ΠΛΗΘΥΣΜΟΣ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΕΠΙΚΡΑΤΕΙΑΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΠΟΓΡΑΦΗ 1879

[Μάκης Αποστολάτος]

Όπως αναφέρεται στον πρόλογο της ενότητας των ανταποκρίσεων στην εφημερίδα «ΝΕΟΛΟΓΟΣ», είχα ερευνήσει το ψηφιοποιημένο αρχείο αυτής της εφημερίδας στη Βιβλιοθήκη της Βουλής των Ελλήνων, ξεκινώντας από τα φύλλα του τόμου του Α' εξαμήνου του 1883, στα οποία δεν βρήκα ειδήσεις ή ανταποκρίσεις από την Τρίγλια, αλλά μερικές από την Αθήνα που θεωρώ σημαντικές, όπως 1) ο θάνατος του πολιτικού (υπουργού και πρωθυπουργού)  Αλέξανδρου Κουμουνδούρου στο φύλλο 4176 του Σαββάτου 5/17.3.1883 (σελ 212) και στο 4177 της Δευτέρας 7/19.3.1883 (σελ 215-216 του τόμου και σε παράρτημα 218), για την κηδεία, τους λόγους κλπ και 2) τα στοιχεία απογραφής του 1879 της ελληνικής επικράτειας στο φύλλο 4210 του Σαββάτου 16/28.4.1883 (σελ 349) (ο αριθμός σελίδας αναφέρεται στη σελίδα του ψηφιοποιημένου τόμου).

Ειδικότερα, στο φύλλο 4210 του Σαββάτου 16/28.4.1883 και στη στήλη ΙΔΙΑΙΤΕΡΑΙ ΑΛΛΗΛΟΓΡΑΦΙΑΙ καταχωρήθηκαν ειδήσεις από την Αθήνα, μεταξύ των οποίων και εκείνη με τα στοιχεία της απογραφής του 1879 της τότε ελληνικής επικράτειας, που εκτεινόταν από τις Κυκλάδες και την Πελοπόννησο μέχρι το νομό Λαρίσης, Τρικάλων και Άρτας και τα νησιά του Ιονίου. Είναι χαρακτηριστικό ότι οι νομοί παρατίθενται στην πρώτη παράγραφο με βάση τον πληθυσμό τους και όχι αλφαβητικά. Στην επόμενη παράγραφο προστίθενται στην απογραφή του 1879 και άτομα 1) με βάση την ετήσια αύξηση του πληθυσμού, 2) από το στρατό και τη θάλασσα (δεν υπήρχε τότε αεροπορία) και 3) από τους ταξιδιώτες που δεν απογράφηκαν, για να υπολογισθεί ο πληθυσμός της «ελεύθερης Ελλάδος» σε 2.075.000 άτομα περίπου το 1883. Στην τρίτη παράγραφο παρατίθενται τα στοιχεία της απογραφής στις τότε «νέες επαρχίες», που διενεργήθηκε για τις εκλογές με βάση το από 28.11.1881 ΒΔ.

ΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΤΗΣ ΠΡΩΤΟΓΕΝΟΥΣ ΑΝΤΑΠΟΚΡΙΣΗΣ

ΙΔΙΑΙΤΕΡΑΙ ΑΛΛΗΛΟΓΡΑΦΙΑΙ

Κατά την κανονικήν της ελληνικής επικρατείας απογραφήν εν έτει 1879 και την δια τας εκλογάς απογραφήν των νέων επαρχιών εν έτει 1871, ιδού πως κλημακηδόν διανέμεται ο πληθυσμός της Ελλάδος κατά νομούς: α) Νομός Αττικής και Βοιωτίας 185.364 κάτοικοι, β) Νομός Αχαΐας και Ήλιδος 181.632, γ) Νομός Μεσσηνίας 155.760, δ) Νομός Αρκαδίας 148.680, ε) Νομός Ακαρνανίας και Αιτωλίας 138.444, στ) Νομός Αργολίδος και Κορινθίας 136.081, ζ) Νομός Κυκλάδων 132.020, η) Νομός Φθιώτιδος και Φωκίδος 128.400, θ) Νομός Λακωνίας 121.115, ι) Νομός Κερκύρας 106.109, ια) Νομός Ευβοίας 95.136, ιβ) Νομός Κεφαλληνίας 80.453, ιγ) Νομός Ζακύνθου 44.522, ιδ, ιε, ιστ) Νομός Λαρίσσης, Τρικκάλων και Άρτης 293.878. Το όλον 1.946.645.

Αλλ' εις το ποσόν τούτο δέον να προστεθή η κατά μέσον όρον ενιαυσία αύξησις του πληθυσμού  από των ειρημένων απογραφών, ήτις επί τοις προηγουμένοις δεδομένοις της κινήσεως αυτού, κατά πάσαν πιθανότητα, ανεβαίνει εις 100.000. Εάν δε προσθέσωμεν και τους εν τη υπηρεσία του κατά ξηράν και θάλασσαν στρατού, και τους εν τη αλλοδαπή ταξιδεύοντας, ομού, 50.000 περίπου, φθάνομεν εις το πόρισμα, ότι ο όλος της ελευθέρας Ελλάδος πληθυσμός αναβιβάζεται νυν εις 2.075.000. Η διεθνής Καταστατική τον αναβιβάζει εις 2.067.000.
Όσον αφορά ιδιαιτέρως τας νέας επαρχίας, ιδού πως δια του από 28 νοεμβρίου 1881 Β. διατάγματος συνεκεφαλαιώθη η ενεργηθείσα απογραφή του πληθυσμού αυτών κατά εκλογικάς περιφερείας: α) εκλογική περιφέρεια Άρτης, περιλαμβάνουσα  τα τμήματα Βρύσεως, Κάτω Ραδοβιζίου και Άνω Ραδοβιζίου 14.582, β) εκλογική περιφέρεια Τσουμέρκων 16.559, γ) εκλογική περιφέρεια Λαρίσσης, περιλαμβάνουσα και τα προς την δεξιάν όχθην του Πηνειού χωρία του τμήματος Δερελή 14.523, ε) εκλογική περιφέρεια Αγυιάς 12.418, στ) εκλογική περιφέρεια Δομοκού και Φαρσάλων 17.384, ζ) εκλογική περιφέρεια Αλμυρού 10.252, θ) εκλογική περιφέρεια Τρικκάλων, περιλαμβάνουσα και το τμήμα Ασπροποτάμου, 37.136, ι) εκλογική περιφέρεια Καλαμπάκας 20.746, ια) εκλογική περιφέρεια Καρδίτσης, περιλαμβάνουσα και τα τμήματα Αγράφων, Παλαμά και Κωτσερή 59.141.
(Εκ της Οικονομικής επιθεωρήσεως)

Για την ολοκλήρωση του θέματος των νέων επαρχιών, της έκτασης της τότε επικράτειας και του πληθυσμού που αυτές είχαν, αναζήτησα στο Εθνικό Τυπογραφείο το φύλλο 112/27.11.1881 του τεύχους Α' της Εφημερίδας της Κυβερνήσεως (ΦΕΚ) https://search.et.gr/el/fek/?fekId=631091 στο οποίο δημοσιεύθηκαν οι «Γενικοί Αριθμητικοί πίνακες των αποτελεσμάτων της απογραφής του πληθυσμού των κατοίκων των προσαρτηθεισών τη Ελλάδι Επαρχιών,  δημοσιευόμενοι προς εκτέλεσιν των άρθρων 8 και 5 των από 20 Ιουνίου και 3 Ιουλίου 1881 Β. Διαταγμάτων».

Στους πίνακες αυτούς περιλαμβάνονται αναλυτικά (άρρενες, θήλεις, ολικός αριθμός) των κατοίκων κάθε μικρού χωριού των τμημάτων της Άρτας, Λάρισσας (περιλαμβάνεται και ο Βόλος), Τρικκάλων (περιλαμβάνεται και η Καρδίτσα).