"ΜΙΚΡΑΣΙΑΤΙΚΗ ΤΡΑΓΩΔΙΑ" υπό Μιχαήλ Αγγέλου

[Μάκης Αποστολάτος]

Μιχαήλ Αγγέλου
(Αυτοβιογραφική μαρτυρία)
Η Μικρασιατική Τραγωδία
«υπ' αυτόπτου μάρτυρας»
Αθήνα 2013

Από την ηλεκτρονική έκδοση του βιβλίου του Μιχαήλ Αγγέλου, με πρόλογο της Βίκυς Μουρατίδου και εισαγωγή του Βλάση Αγτζίδη, που κυκλοφόρησε σε βιβλίο το 2013, από την εφημερίδα «Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία», μετέφερα σε ψηφιακή μορφή μικρά αποσπάσματα που έχουν σχέση με τον πρόλογο, το κεφάλαιο με την «μετατόπιση των Ελλήνων των παραλίων» της Βιθυνίας, και ολόκληρη την περιγραφή της κωμόπολης Τρίγλιας. Η Βίκυ Μουρατίδου συνάντησε τυχαία τη σύζυγο του εγγονού του Μιχαήλ Αγγέλου στην Έδεσσα, η οποία της παρέδωσε τις 157 ξεθωριασμένες σελίδες Α3 του Μιχαήλ Αγγέλου, «γραμμένες από κονδυλοφόρο με πλάγια καλλιγραφικά γράμματα στην καθαρεύουσα της εποχής εκείνης», και αποφάσισε να μεταφέρει το υλικό αυτό στο ευρύ κοινό.

Είναι χαρακτηριστικό ένα μικρό απόσπασμα από τον πρόλογο:

Η πρώτη γενιά προσφύγων είχε ως κύριο μέλημά της να επιβιώσει. Η δεύτερη αγωνίστηκε για τη βελτίωση της ζωής των παιδιών της. Και η τρίτη γενιά νιώθει την ανάγκη να καταγράψει την ιστoρία των προγόνων της. Με τη σειρά μου λοιπόν και εγώ σας παραδίδω ένα ατόφιο κομμάτι της, βιωμένο και καταγεγραμμένο από τον Μιχαήλ Αγγέλου...

Όσοι θέλουν να διαβάσουν όλο το ενδιαφέρον βιβλίο του Μιχαήλ Αγγέλου, που έζησε τα γεγονότα εκείνης της περιόδου, μπορούν να το βρουν στον σύνδεσμο https://www.academia.edu/33680971/%CE%9C%CE%B9%CE%BA%CF%81%CE%B1%CF%83%CE%B9%CE%B1%CF%84%CE%B9%CE%BA%CE%AE_%CE%A4%CF%81%CE%B1%CE%B3%CF%89%CE%B4%CE%AF%CE%B1_%CE%9C%CE%B9%CE%B1_%CE%BC%CE%B1%CF%81%CF%84%CF%85%CF%81%CE%AF%CE%B1_%CF%84%CE%BF%CF%85_%CE%9C%CE%B9%CF%87%CE%B1%CE%AE%CE%BB_%CE%91%CE%B3%CE%B3%CE%AD%CE%BB%CE%BF%CF%85_%CE%B1%CF%80%CF%8C_%CF%84%CE%B7_%CE%92%CE%B9%CE%B8%CF%85%CE%BD%CE%AF%CE%B1

Πρόλογος Βίκυς Μουρατίδου

Ο Μιχαήλ Αγγέλου, πρωταγωνιστής και συγγραφέας των κειμένων που αποθησαυρίζονται στο πόνημά αυτό, ήταν γιος του Αγγέλου Κιοσέογλου (ο οποίος άλλαξε το επώνυμό του από Κιοσέογλου σε Αγγέλου, για να ξεχωρίζει από τους πολλούς συμφοιτητές του με το ίδιο επώνυμο) και της Αγλαΐας. Είχε αδελφό τον Δημήτρη, ο οποίος παντρεύτηκε και έζησε στη Δαμασκό, και αδελφές την Ελένη, την Κατίνα και τη Δέσποινα. Γεννήθηκε στα Κιουπλιά της Βιθυνίας το 1882.

Σπούδασε φαρμακευτική στην Κωνσταντινούπολη και άνοιξε φαρμακείο στα Κιουπλιά. Διετέλεσε βουλευτής στην Τουρκική Εθνοσυνέλευση Αγκύρας. Παντρεύτηκε την Αργυρώ Γούναρη και απέκτησε δύο παιδιά, τον Άγγελο και τον Θεόφιλο. Στρατολογήθηκε το 1921 ως μεταφορέας τραυματιών στον κεμαλικό στρατό και έτσι έζησε και κατέγραψε τα γεγονότα «ιδίοις όμμασι», όπως συχνά αναφέρει στα κείμενά του.

Με ενέργειες του έσωσε πάνω από 35.000 Έλληνες ομογενείς και 160 Αρμενίους. Όταν έμαθε ότι ο Κεμαλικός στρατός θα έκαιγε το χωριό του, ειδοποίησε τους δικούς του και τους χωριανούς του να εγκαταλείψουν το χωριό τους, ενώ ο ίδιος μετέφερε για την Ελλάδα το υγειονομικό υλικό επτά νοσοκομείων που ήταν φορτωμένο σε βαγόνια. Επειδή δεν υπήρχε πλοίο για τη μεταφορά ανθρώπων και υγειονομικού υλικού, ο θείος της γυναίκας του, ο Γούναρης (φίλος του Μποδοσάκη), έμπορας στο επάγγελμα' αγόρασε ένα πλοίο με το οποίο από το λιμάνι της Σμύρνης μετέφερε τις ανθρώπινες ψυχές και το υγειονομικό υλικό στην Ελλάδα, το οποίο και παρέδωσε στο 3ο Σώμα στρατού.

Η τούρκικη κυβέρνηση επικήρυξε 300 άτομα, μεταξύ αυτών και τον Μιχαήλ Αγγέλου για εσχάτη προδοσία. Αυτός ήταν και ο λόγος που δεν ήθελε να δημοσιοποιηθούν τα κείμενά του πριν από το θάνατό του και δεν μπορούσε να επισκεφτεί τη γενέτειρα πατρίδα του.

Ο Μιχαήλ Αγγέλου εγκαταστάθηκε στην Έδεσσα, άνοιξε φαρμακείο και διετέλεσε πρόεδρος του φαρμακευτικού συλλόγου Έδεσσας-Πέλλας-Φλώρινας. Πέθανε σε ηλικία 86 ετών το 1968.


Η μετατόπιση των Ελλήνων των παραλίων

Σελ. 174

Μετά την έκρηξιν του Ευρωπαϊκού πολέμου, οι εις τα παράλια του Ευξείνου, της Μεσογείου και του Μαρμαρά κατοικούντες Ελληνες μετετοπίσθησαν εις τα ενδότερα, επί τη γελοία προφάσει δήθεν ότι επρομήθευαν βενζίνην εις τα υποβρύχια των συμμάχων, ως να είχον ανάγκην οι σύμμαχοι, οι εκτελεσταί του αποκλεισμού όλων των τουρκικών παραλιών. Και πόθεν προμηθευόμενοι οι Ελληνες των παραλίων θα εφοδίαζον με βενζίνην τα υποβρύχια;

Αυτή ήτον μια απλή αιτία προς δικαιολογίαν, εγώ δε λέγω άτι κατά την παροιμίαν (όταν η γάτα θέλει να φάγη το γατάκι της, το παρομοιάζει εις τον ποντικόν και έτσι δικαιολογείται). Εκ των εκτοπισθέντων τότε Ελλήνων και έκτων προς εξόντωσιν σχηματισθέντων εργατικών ταγμάτων, τα οποία δεν ήσαν στρατιωτικά τάγματα, ως μη όντα ουδενός στρατιωτικού εφοδίου εφοδιασμένα, παρά τάγματα αγίων, διότι έφερον το όνομα του χριστιανισμού, κατά εκατοντάδας χιλιάδας απέθανον μαρτυρικώς εκ των κακουχιών, της υπερκοπώσεως και της πείνης.

Θα περιγράφω πόλεις τινάς εκ των εκτοπισθέντων χριστιανών, τας κυριωτέρας. Εάν θα περιέγραφον όλας τας πόλεις και χωρία θα απήτσυν συγγραφήν ολοκλήρων τόμων.

Επίσης και των Αρμενικών εξοντώσεων και σφαγών εν ολίγοις, τας οποίας παρηκολούθησα ιδίοις όμμασιν. Και τέλος την εξόντωσιν και σφαγήν απάντων των χριστιανικών πληθυσμών της Ανατολής υπό της Κυβερνήσεως του Μ. Κεμάλ εν περιλήψει, διότι διά την εκτενή περiγραφήν απαιτείται σιδηρά καρδία και πολλοί τόμοι βιβλίων.


Σελ 176

Τρίγλια (Τερλιγέ)

Η Τρίγλια είναι έδρα υποδιοικήσεως (ναχιγέ), απέχουσα της Κων/πόλεως 40 μίλια. Συνδέεται μετά των Μουδανιών δι' ωραίας και ευθείας αμαξωτής οδού μήκους δύο ωρών. Είναι εκτισμένη εντός κοιλώματος σχηματιζομενού υπό παραθαλασσίων λόφο>ν και επί μικρού χειμάρρου.

Αι οδοί αυτής είναι καθαραί και αι οικοδομαί της ευπρόσωποι, πλαισιούται δε υπό δενδροφυτευμένων εκτάσεων, διά τούτο και η θέα αυτής είναι μαγευτική. Η διασχίζουσα τον χείμαρρον ευρεία λεωφόρος κοσμείται εκατέρωθεν υπό Ευρωπαϊκών καταστημάτων και καφενείων. Επί του χειμάρρου υπάρχουσιν στέρεαι γέφυραι μετά λίθινων κρηπιδωμάτων. Υπάρχει εν Τριγλία αρχαιότατον μοναστήριον, όπερ θεωρείται ως κειμήλιον. Έχει εξι ωραίας και αρχαίας εκκλησίας, εν αις διακρίνονται η του Αγίου Γεωργίου Κυπαρισσιώτη και η της Πενταβασιλίσσης, έχει ωραίον Ελληνικόν σχολείον. Εξαιρούμενης της λεωφόρου του χειμάρρου, αι άλλαι οδοί είναι στενοί και αι οικίαι της συνεσφιγμέναι. Έχει 1.000 οικίας, 6.000 κατοίκους Έλληνας και έως 100 μουσουλμάνους. Έχει 20 καφενεία, 4 αρτοποιεία, εν μέγα ελαιουργείον, 14 χειροκίνητα ελαιοτριβεία, εν ξενοδοχείον, 12 κρήνας, εν τέμενος και διοικητήριον. Ο λιμήν της, επειδή είναι αναπεπταμένος, δεν είναι καλός.

Οι κάτοικοι αυτής ασχολούνται εις την ελαιοπαραγωγήν, αμπελουργίαν και την αλιεία, είναι δε φιλόξενοι και εργατικότατοι.

Η Τρίγλια είναι πατρίς του Αγίου Σμύρνης, εκ των μάλλον μορφωμένων και σπανίων ιεραρχών του οικουμενικού Θρόνου. Οι κάτοικοι της Τρίγλιας κατά τον Ευρωπαϊκόν πόλεμον εξεδιώχθησαν υπό της Τουρκικής κυβερνήσεως εις Προύσαν, εγκαταλείψαντες άπασαν την κινητήν και ακίνητον περιουσίαν των, εγκαταστήσασα η κυβέρνησες πρόσφυγας εκ Μακεδονίας, οι οποίοι κατέστρεψαν τας οικίας και αρκετός εκτάσεις των ελαιώνων αυτών. Εις την Προύσαν δε, οι δυστυχείς Τριγλιανοί στερούμενοι εργασίαν, διότι καθ' όλην την Προύσαν επεκράτη το περίφημον μποϊκοτάζ καθ' απάντων των χριστιανών, μόνων των Ιουδαίων εξαιρούμενων, και διά τούτο και στερούμενοι των πάντων, απέθανον εκ των κακουχιών αρκεταί εκατοντάδες υπάρξεων.

Μετά δε την ανακωχήν επέστρεψαν εις την πατρίδαν των και διά της εργατικότητός των ήρχισαν πάλιν να προάγονται εις την προτέραν θέσιν των.