4.3 Η ΚΗΔΕΙΑ ΤΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΖΑΡΙΦΗ - ΝΕΟΛΟΓΟΣ φύλλο 4483, σελ 3η 290)

[Μάκης Αποστολάτος]

Στο άρθρο αυτό περιλαμβάνονται τα κείμενα της 3ης σελίδας του φύλλου 4483 της Πέμπτης 29.3/10.4.1884, στις 3 στήλες της οποίας καταχωρήθηκαν άρθρα και ρεπορτάζ από το σημαντικό γεγονός του θανάτου και της κηδείας του Γεωργίου Ζαρίφη και συγκεκριμένα οι επικήδειοι λόγοι των 1) Γ. Παλαμά, εκπροσώπου της Μεγάλης του Γένους Σχολής, 2) Αντωνίου Ψυχάρη, εκπροσώπου της Εκπαιδευτικής και Φιλανθρωπικής Αδελφότητος, 3) του Ι. Γεωργαντόπουλου, εκπροσώπου του Θρακικού Συλλόγου και των Ζαριφείων Διδασκαλείων, το "ποίημα του Δ. Γ. Σαρτίνσκη" και δύο ανακοινώσεις τις εφημερίδας, η 1η ότι άλλοι επικήδειοι, ψηφίσματα και λοιπά σχετικά θα δημοσιευθούν στο επόμενο φύλλο της και η 2η για τη διανομή 100 λιρών σε φτωχούς κατά την ταφή του θανόντος στο νεκροταφείο.

ΚΗΔΕΙΑ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΖΑΡΙΦΗ
(φύλλο 4483, Πέμπτη 29.3/10.4.1884, σελ 3η 290)

ΛΟΓΟΙ
Λόγος Γ. Παλαμά

«Και εύφρανε τον Ιακώβ εν τοις έργοες αυτώ ... και απέθανε... Και έθαψαν αυτόν οι υιοί αυτού εν τάφοις πατέρων αυτών, και εκόψαντο αυτόν πας Ισραήλ κοπετόν μέγαν ... και έως του αιώνος, το μνημόσυνον αυτού εις ευλογίαν» (Μααβ Α', γ' 7 και β. 70)

Και συ μεν, Γεώργιε Ζαρίφη, το προσφιλέστατον όνομα και ο τιμαλφέστατος θησαυρός της Εκκλησίας και του Γένους ημών, ο μέγας και ακάματος της σοφίας προστάτης, ο ακένωτος της πασχούσης ανθρωπότητος ευεργέτης, η τιμή και το κλέος του ανθρωπίνου γένους, εύφρανες τους πάντας και οικείους και ξένους και ομογενείς και αλλογενείς, ευεργετών ακορέστως και ανακουφίζων ακαμάτως πάσαν παρά πάσιν ηθικήν και υλικήν ανάγκην και θλίψιν, και ήδη α π έ ρ χ ε σ α ι, ως άλλος Αβραάμ, π ρ ο ς  τ ο υ ς  π α τ έ ρ α ς  σ ο υ  ε ν  ε ι ρ ή ν η,  τ ρ α φ ε ί ς  εν  γ ή ρ α  κ α λ ώ (Γεν. 12,15), δυνάμεθα όμως και ημείς εν ειρήνη επ' ίσης να σε προπέμψωμεν σήμερον: Όταν εις των κυριωτέρων και στερεωτέρων στύλων, οίτινες υποβαστάζουσιν υπερήφανον και ασάλευτον απέναντι όλου του κόσμου την πατρώαν ημών δόξαν και εύκλειαν και υποστηρίζουσι προθύμως και γενναίως τα ποικίλα μικρά τε και μεγάλα του Γένους ημών εκπαιδευτικά και φιλανθρωπικά καθιδρύματα, όταν εκ των ακραδάντων τούτων στύλων, των συγκρατούντων επί των ιερών λειψάνων των αθανάτων ημών προγόνων ακλόνητον από πάσης θυέλλης και καταιγίδος και μετά δόξης ανελισσομένην την σημαίαν της εθνικής ημών αγωγής και παιδεύσεως, όταν, λέγω, συ Γεώργιε Ζαρίφη, σαλεύηααι  και καταπίπτης έμπροσθεν ημών, τότε πλέον και αι καρδίαι και οι οφθαλμοί πάντων οφείλουσι και ακουσίως να συγκαταπέσωσι μετά σου. Ναι! Συ μεν απέρχεσαι σήμερον τραφείς εν γήρα καλώ, ίσως ίσως δε συ εύρισκες τούτο και λίαν μακροχρόνιον, σπεύδων προς την αγήρατον εκείνην ζωήν, πόσον όμως βραχύ βραχύτατον φαίνεται τώρα το γήρας σου, τι λέγω, όλως ο βίος σου εις εκείνους, οι οποίοι ανεπαύοντο αμέριμνοι υπό την ευεργετικήν σου σκιάν, εις εκείνους, οι οποίοι ηύξανον και ανεπτύσσοντο , χαίροντες και αγαλλόμενοι, υπό την σκέπην της πατρικής σου στοργής και αγάπης, εις εκείνους τέλος πάντων οι οποίοι εξεπαιδεύοντο, ετρέφοντο, ενεδύοντο, ανέπνεον εν ενί λόγω και έζων με την ιδικήν σου ζωήν; Ναι! Γεώργιε Ζαρίφη! συ μεν απερχόμενος εν ειρήνη σήμερον εις την αιωνιότητα, ουδέν ομολογουμένως χάνεις και εν τη προσκαίρω ταύτη ζωή, διότι εν τοις έργοις σου και εν ταις ευποιίαις σου το όνομά σου μένει και διαμενεί αναμφιβόλως και επί της γης αθάνατον και το μνημόσυνόν σου έως του αιώνος εις ευλογίαν. Όλοι όμως και η σύζυγος και οι υιοί και αι θυγατέραι σου, και τα τέκνα των τέκνων σου και οι γνωστοί σου και οι φίλοι σου και πάντες, όσοι εύρισκον  εν σοι πάντοτε και προστασίαν και παρηγορίαςν, όλοι χάνουσι σήμερον εν τω θανάτω σου και πατέρα φιλόστοργον και φίλον σεβαστόν και προστάτην ανεκτίμητον. Το μέγεθος δε της ανεπανορθώτου ταύτης συμφοράς και απωλείας αυτών είναι τοσούτω μάλλον μεγαλείτερον, όσω μακροχρονιώτερος υπήρξεν ο επίγειος ευεργετικός του βίος, και όσον περισσότερον και πλησιέστερον προσέκειντο ούτοι και εθερμαίνοντο εις τους κόλπους της αγαθής σου καρδίας.

Ιδού, αγαπητοί, διατί το πικρόν και θλιβερόν άκουσμα της τελευτής του γερασμίου τούτου νεκρού, διελθόν αυθωρεί, ως η λάμψις τρομερού κεραυνού, επαπειλούντος την καταστροφήν ολοκλήρου πόλεως και καταθλίψαν όλα τα στρώματα της ημετέρας μεγαλοπόλεως, συνετάραξαν από πρωίας της χθες πάσαν πόλιν και κώμην μέχρι και αυτών των εσχάτων ορίων του υπό τον ήλιον ελληνικού κόσμου, πανταχού, όπου λαμπρά και αθάνατα της αφάτου αυτού δόξης μνημεία ίστανται τοσαύται μεν ανακουφισθείσαι καρδίαι, τοσαύτα δε κέντρα εθνικής αναγεννήσεως και πλείστα όσα ζηλωτά και μακαριστά πρότυπα διανοητικής τε και ηθικής αναπλάσεως.

Ιδού διατί από της χθες και η μήτηρ ημών Εκκλησία θρηνεί εν τω προσώπω των ανωτέρων αυτής ιερών λειτουργών, μη θέλουσα ως άλλη Ραχήλ, παρακληθήναι επί τη απωλεία του ευσεβούς τούτου τέκνου αυτής, όπερ πάντοτε και εν παντί ου μόνον υπόδειγμα εαυτόν πάσης αγαθοεργίας προυβάλλετο, αλλά και υπέρ της δόξης και ευκλείας αυτής δια παντός τρόπου και μέσου ηγωνίζετο. Ιδού διατί ου μόνον σύμπασα η ελληνική της ημετέρας πόλεως κοινότης, βαρυπενθούσα ανέστειλεν αμέσως επί τω θανάτω αυτού πάσαν και εκπαιδευτικήν και εμπορικήν κίνησιν και εργασίαν προς εκδήλωσιν του πλήξαντος τας καρδίας απάντων βαθυτάτου άλγους, αλλά και οι λοιποί απαξάπαντες πάσης φυλής, πάσης τάξεως και πάσης θρησκείας συνενούντες ήδη, ως βλέπετε, περί την κρυεράν ταύτην σορόν εις τρανοτάτην ένδειξιν της αγάπης, του σεβασμού και της συμπαθείας αυτών προς τον εν αυτή κατακείμενον άπνουν μεν και άναυδον, αλλά πλήρη δόξης τούτον νεκρόν, επ' αυτού δε, ως επί τινος παγκοσμίου της αληθούς αγάπης αγιαστηρίου, συνδιαλλάττοντος πάσαν διάκρισιν και φυλής και δόγματος και βαθμού, συναποπέμπουσιν ήδη μεθ' ημών απαξάπαντες θερμοτάτας προς τον ύψιστον του παντός Θεόν και Πατέρα ευχάς και δεήσεις, διότι η αρετή μόνον δεν έχει ουδαμού ουδεμίαν ιδίαν πατρίδα, αλλά πανταχού, οπουδήποτε γης και αν ήθελε αύτη αναφανή, κατακυριεύει αμέσως, ως σκηπτούχος βασιλεύς, τας καρδίας πάντων και εξαναγκάζει πάντοτε το κοινόν σέβας και τον παγκόσμιον θαυμασμόν.

Ιδού διατί πάντες, και άρχοντες και αρχόμενοι, και πλούσιοι και πένητες, επί των ανακτόρων μέχρι και αυτής της εσχάτης του πτωχού καλύβης πενθούσι σήμερον τον θάνατον του Γεωργίου Ζαρίφη, διότι καθώς ο βίος αυτού υπήρξεν επί πολλάς δεκάδας ετών ευεργετικός και ωφέλιμος δι' όλους αδιακρίτως τους ανθρώπους, τοιουτοτρόπως και ο θάνατος αυτού εγένετο αναντιρρήτως σήμερον παραίτιος γενικού επ' ίσης δια τους πάντας πένθους. Και δικαίως! Διότι ο Γεώργιος Ζαρίφης, αγαπητοί, ωμοίαζε προς εστίαν τινά ούτως ειπείν, λαμπράν και άσβεστον, ή μάλλον προς ήλιον πλήρη ζωογόνου θερμότητος, περιεκύκλου δε αυτόν αδιαλείπτως πλήθος άπειρον ανθρώπων πάσης φυλής και τάξεως, διαθερμαινόμενον και αναζωογονούμενον ποικιλοτρόπως εκ των αφειδώς εκπεμπομένων υπ' αυτού πανταχόθεν ευεργερικών ακτίνων. Επειδή λοιπόν σήμερον αίφνης σβέννυται ο λαμπρός ούτος λαμπτήρ, κλείονται δια παντός οι οφθαλμοί ούτοι της αγάπης  και του ελέους και συνθλώνται δια μιάς του θανάτου βιαίας πνοής όλαι αι ευεργετικαί ακτίνες του ζωογόνου τούτου ηλίου, δια τούτο αμέσως περικλύνει τους πάντας ψυχρά τις και νοσώδης σκιά, και οι πάντες συναισθάνονται καταλαμβάνον αυτούς ρίγός τι απαίσιον και επομένως όλαι εκείναι αι χιλιάδες των ανθρώπων, οίτινες εν ταις ποικίλαις αυτών βιωτικαίς ανάγκαις και θλιψεσιν, εις τον Γεώργιον ζαρίφην εστήριζον πάντοτε πάσας αυτών τας ελπίδας, βλέποντες ήδη ιδιίοις οφθαλμοίς την παντελή αυτού έκλειψιν, νομίζουσι και δικαίως πεποίθασιν ότι φθίνει και τελευτά μετ΄ αυτού η ιδία αυτών ζωή.

Ιδού τέλος πάντων, αγαπητοί, διατί και εγώ ήδη ανέβην το ιερόν τούτο βήμα, αλλ' απορώ τη αληθεία τι οφείλω να προτιμήσω εν τοιαύτη κρισίμω περιστάσει, να ομιλήσω άρα γε περί της αξίας και του μεγέθους  του προ των οφθαμών ημών κειμένου αγλαού τούτου σεμνώματος της Εκκλησίας και του Γένους, ή να θρηνήσω απλώς την απώλειαν αυτού; να ομιλήσω άρα γε εκ του περισσεύματος βαρυπενθούσης ψυχής και τεθλιμμένης καρδίας, ή να σιωπήσω δια την έλλειψιν λόγου, όντως επαξίου προς τον γεραρόν τούτον ευεργέτην. Υμείς, αγαπητοί, υμείς, οι περικυκλούντες τον ένδοξον τούτον νεκρόν και πείραν των αρετών αυτού έχοντες, ή δότε μοι τον προσήκοντα λόγον, ή διδάξετέ με σιγάν, διότι ομολογώ ότι καθώς ούτε να ομιλήσω ενώπιον τοιούτου νεκρού δύναμαι, ούτως επ' ίσης ουδέ να σιωπήσω ενώπιον αυτού ειμπορώ διότι όσον αφ' ενός η μελέτη και η ανέλιξις του βίου του Γεωργίου Ζαρίφη, όστις διήλθεν ευεργετών, μοι φαίνεται και πράγματι είναι πολλώ υπερτέρα των εμών ασθενών δυνάμεων, επί τοσούτον αφ' ετέρου και ο θρήνος επί τοιαύτη ούτως ανεκτιμήτω και ανεπανορθώτω απωλεία επιβάλλεταί μοι ως χρέος ιερόν και απαραίτητον.

Φαντάσθητε, αγαπητοί, άνθρωπον ιστέμενον άνωθεν ορμητικού τινος χειμάρρου και βλέποντα ιδίοις οφθαλμοίς τον θησαυρόν αυτού καταπίπτοντα και εξαφανιζόμενον εν τω βάθει του ύδατος. Τι παρατηρεί; Μόλις ο καταπίπτων εκείνος θησαυρός εφάπτεται της επιφανείας του ύδατος, και αμέσως κατ' αρχάς μεν αναπέμπει γδούπον τινα μετ' ήχου εφεξής δε παράγει ακαταπαύστως και επανειλημμένως κύκλους διαφόρους βαθμηδόν ευρυνομένους, αλλ' εκεί αίφνης εν τω κέντρω των κύκλων τούτων βλέπει και τον θησαυρόν αυτού εξαφανιζόμενον εις το βάθος, ουδέν δε έτερον πλέον υπολείπεται προ των οφθαλμών του παρατηρούντος ή απλή τις μόνον κίνησις και ταραχή του ύδατος. Κατά τον αυτόν λοιπόν τρόπον, αγαπητοί, στήτω ήδη πας ο θέλων και δυνάμενος εξ υμών  και επί του χειμάρρου των χρόνων, ή δια να μεταχειρισθώ καγώ την προφητικήν έκφρασιν επί των υδάτων των εθνών, και ιδία μάλιστα του ημετέρου, ας παρατηρήση δε εκείθεν ούτος τότε επισταμένως, πως η πολύτιμος αύτη ζωή, ο Γεώργιος  ούτος Ζαρίφης, της οποίας ημείς σήμερον θρηνούμεν την απώλειαν επεφάνη κατά πρώτον, αρχομένου του παρόντος αιώνος, πως εφεξής, ούτος πολλά ποιήσας τε και μοχθήσας, εν μέσω του γλυκυτάτου της δόξης ήχου, αδιαλείπτως πανταχόθεν αναπεμπομένου, εξηκολούθει ακαμάτως και φιλοτίμως επί τεσσαρακονταετίαν περίπου όλην να παράγη και να συμπληροί δια της εν αυτώ πυρετώδους ευεργετικής δυνάμεως και δραστηριότητος πολυαριθμοτάτους και αγάπης και φιλομουσίας και φιλανθρωπίας και πάσης άλλης κοινωνικής αρετής κύκλους, τον ένα ευρύτερον πάντοτε του άλλου. Ναι, αγαπητοί, το μέγεθος της χριστιανικής του Γεωργίου Ζαρίφη αρετής, κηρύττει σύμπασα η ορθόδοξος του Χριστού Εκκλησία και εξαιρέτως το οικουμενικόν πατριαρχείον. Το πλάτος της χριστιανικής αγάπης διατρανούσιν η Εκκλησία των Αρμενίων, η Εκκλησία των Κοπτών και η Συναγωγή των Ιουδαίων. Το μέγεθος του υπέρ των γραμμάτων ζήλου αυτού διαλαλούσιν ασιγήτως η Μ. του Γένους Σχολή, τα εν Φιλιππουπόλει Ζαρίφεια διδασκαλεία, η Θεολογική Σχολή, η Ιερατική Σχολή, η Εμπορική Σχολή, τα εν Πέραν και Γαλατά εκπαιδευτήρια, τα σχολεία των Θεραπείων και της Προύσσης και πλείστα όσα άλλα και Θράκης και Μακεδονίας και Ανατολικής Ρωμυλίας και Μικράς Ασίας εκπαιδευτικά καθιδρύματα, εις ων την συντήρησιν πρόθυμος πάντοτε και γενναίος επήρχετο επίκουρος. Το μέγεθος της φιλομουσίας αυτού κηρύττουσι τόσοι και τόσοι εκπαιδευθέντες και εκπαιδευόμενοι υπ' αυτού και εργάται ποικίλων τεχνών και επιστημών, πανταχού της ελληνικής γης διασκορπίσμένοι και συντελούντες εις δόξαν και εύκλειαν της πατρίδος. Το ύψος της φιλανθρωπίας αυτού κηρύττουσι τα εθνικά φιλανθρωπικά καταστήματα και αι γενναίαι αυτού προς ανακούφισιν πάσης ανθρωπίνης συμφοράς συνεισφοραί. Το μέγεθος της αγάπης αυτού καταδεικνύουσι τα άπειρα εκείνα και αναπήρων και τυφλών και πτωχών και ορφανών πλήθη, τα οποία προσέτρεχον ακαταπαύστως προς αυτόν ως εις άλλην προβατικήν κολυμβήθραν, και ανέμενον πανταχού την ευεργετικήν αυτού δεξιάν, ως επιφοίτησιν ουρανίου αγγέλου προς θεραπείαν των δεινοπαθημάτων αυτών.

Αίφνης όμως εν τω μέσω της ευθέτου ταύτης ενεργητικότητος προς την ευποιίαν του πλησίον, προς την ανακούφισιν πάσης ηθικής και υλικής οδύνης, προς την δαψιλή παροχήν εις παν ότι εθνικόν και φιλάνθρωπον, αίφνης ο πράος ούτος, ο προσηνής, ο δημοτικώτατος, ο ανεξίκακος, ο κατακτώμενος ευχερώς τας καρδίας πάντων, ο οξύς τον νουν, ο ταχύς περί την εκτέλεσιν, η γνησία εκπροσώπησις του ελληνικού χαρακτήρος μεθ' όλων των αρετών και των ελλείψεων αυτού, αίφνης λέγω ο Γεώργιος Ζαρίφης, εν τω μέσω της περικυκλούσης αυτόν δόξης και κοινής αγάπης, βυθίζεται εις την αιωνιότητα, καθ' άπασαν δε την ημετέραν κοινωνίαν ουδέν έτερον πλέον φαίνεται εναπολειφθέν, η γενική τις συγκίνησις και ταραχή σκληράς απελπισίας, διότι δεινόν αληθώς το τραύμα και σκληρά η απορφάνισις.

Αρκούσι ταύτα, αγαπητοί! Διότι καθώς ούτε τα άνθη των αγρών δεν θάλλουσιν υπό θυελλώδη ουρανόν, ουδέ οι καρποί ωριμάζουσί ποτέ εν μέσω των βροχών, τοιουτοτρόπως και εν μέσω της του θανάτου καταιγίδος, και υπό την βροχήν τακερών και πικροτάτων δακρύων δεν δύνανται επ' ίσης ουδέποτε ούτε να ωριμάσωσιν ουδέ να ανθίσωσιν έπαινοι και εγκώμια ανθρώπων αθανάτων, διότι κατά φυσικόν λόγον όσον αφθονώτερος υπήρξεν ο σπαρείς σπόρος, τόσω περισσότερον καιρόν απαιτεί βεβαίως και ο θερισμός αυτού. Δια τούτο εγώ συγκρίνων ήδη όλον το παρελθόν του Γεωργίου Ζαρίφη με το προ οφθαλμών ήμών κείμενον τούτο ενεστώς, όλον δηλονότι τον βίον αυτού με τον θάνατον, αδυνατώ τη αληθεία να είπω, ποίον των δύο τούτων είναι το μάλλον ζηλωτόν και μακαριστόν. Επειδή όμως το εν δεν δύναται να υπάρξη άνευ του άλλου, δια τούτο δύναμαι ήδη αδιστάκτως και μετά πάσης αυθεντίας να είπω και να κηρύξω από του βήματος τούτου ότι τοιούτος βίος, μετά τοσαύτης πληθύος έργων αγαθών συνοδευόμενος, δύναται να στεφανωθή δια τοιούτου ενδόξου και αθανάτου όντως θανάτου, ο δε άνθρωπος μετά τοιαύτην μόνον ζωήν και τοιούτον θάνατον δύναται να εισέλθη εις την αγήρω αιωνιότητα. Και λοιπόν, αγαπητοί, ουδείς ποτέ άνθρωπος δύναται να αξιωθή του αμαράντου στεφάνου της αιωνιότητος, παρά εκείνος μόνος, του οποίου και η καρδία και ο νους ουδέν άλλο εσκέφθη και ησθάνθη και επεθύμησέ ποτέ, ει μη την ευποιίαν του πλησίον, την ανακούφισιν των ξένων θλίψεων και την θεραπείων των αλλοτρίων συμφορών και αναγκών. Βεβαίως δε ο τάφος των τοιούτων της ανθρωπότητος ευεργετών δύναται να θεωρηθή πάντοτε ως η μόνη θριαμβευτική της αθανασίας πύλη, την οποίαν προλεαίνουσι μεν τα δάκρυα των χηρών και πτωχών και ορφανών, εξασφαλίζουσι δε αι καρδίαι πάσης της πασχούσης και ευεργετουμένης του ανθρωπίνου γένους μερίδος.

Επειδή δε, αγαπητοί, εις τον ανθρώπινον οφθαλμόν δεν επιτρέπεται να διίδη ουδέ να εισδύση εις τον ιερόν εκείνον της θείας Προνοίας ναόν, όπου αύτη δημιουργεί, ούτως ειπείν, και προετοιμάζει τους μεγάλους τούτους των εθνών και λαών της γης ευεργέτας δια τούτο, όταν ούτοι επιφαίνωνται και εκπληρώσι τον υψηλόν και θείον αυτών προορισμόν, τότε και ημείς, θαυμάζοντες εν αυτοίς αυτήν του υψίστου Θεού την πανσοφίαν και Πρόνοιαν, εν και μόνον χρέος ιερόν και απαραίτητον έχομεν, τούτο μεν να δοξάζωμεν και να ευχαριστώμεν τον ουράνιον Πατέρα επί τη αναδείξει τοιούτων πιστών της θείας αυτού προνοίας λειτουργών, τούτο δε να καθικετεύωμεν αυτόν, όπως μηδέποτε παύσηται τοιούτους αξίους της πατρικής αυτού αγάπης εργάτας εν ημίν αναδεικνύων.
Καταπαύοντες λοιπόν ήδη, αγαπητοί, και τον επικήδειον τούτον λόγον και θρήνον ημών, ας ευχηθώμεν πρώτον, όπως αι αρεταί, αι αγαθοεργίαι και όλος ο βίος του αφ' ημών μεταστάντος σήμερον ευεργέτου τούτου της ανθρωπότητος, χρησιμεύσωσι πάσιν ημίν, μάλιστα δε τοις δυναμένοις, ως τύπος και υπογραμμός, είτα δε ας ας δεηθώμεν, όπως και η ένδοξος και η μακαρία αυτού μνήμη μένη αιώνιος και αθάνατος, καθώς εν παντί τω ελληνικώ κόσμω, ούτω και εν τοις ημετέραις καρδίαις.

Αιωνία σου η μνήμη, αείμνηστε της ανθρωπότητος ευεργέτα!

Αιωνία σου η μνήμη, ένδοξε ιδρυτά της Μεγάλης του Γένους Σχολής και ένθερμε προστάτα των εκπαιδευτικών και φιλανθρωπικών καθιδρυμάτων του ευσεβούς ημών έθνους.

Αιωνία σου η μνήμη, αξιομακάριστε Γεώργιε Ζαρίφη!

Λόγος Α. Ψυχάρη

Φίλοι συμπολίται,

Κατά ταύτην την αποφράδα και θλιβεράν ημέραν, καθ' ην συναχθέντες πάντες περί το φέρετρον πενθούμεν τον μεταστάντα προκείμενον αδελφόν ημών και χρηστόν συμπολίτην, μεταξύ των πολλών σωματείων, ά η δαψιλής χειρ του μακαρίτου ευηργέτησε, παρίσταμαι καγώ εκ μέρους της Εκπαιδευτικής και Φιλανθρωπικής Αδελφότητος ίνα εκδηλώσω την βαθυτάτην αυτής θλΐψιν επί τη απωλεία του σεβαστού αυτής ιδρυτού και πρώτου προέδρου. Ναι, φίλοι συμπολϊται, ο Γεώργιος Ζαρίφης κηδόμενος ου μόνον των χηρών και ορφανών αλλά και της του έθνους εκπαιδεύσως μιτά την εν Φιλιππουπόλει ίδρυσιν των φερωνύμων αυτώ Διδασκαλείων εις ά ετησίως δαπανά χιλίας λίρας προς μόρφωσιν διδασκάλων και Παρθεναγωγών, πρώτος συνέλαβε την ιδέαν της ιδρύσεως της αδελφότητος σκοπόν εχούσης την διάδοσιν της παιδείας εις τας κατωτάτας του λαού τάξεις ¿ν Θράκη, Μακεδονία και Ασία τη Μικρά, κατανοήσας εκ του σύνεγγυς την ανάγκην εκ του ταξειδίου το οποίον επεχείρισε προ τινος χρόνου μετ' άλλων ομογενών εν τω εσωτερικώ  τού Κράτους, η Αδελφότης ιδρύθη, εργάζεται κατά το πρόγραμμα του μεγαλεπηβόλου αυτής ιδρυτού και τέταρτον ήδη έτος από της ιδρύσως Αυτής συγκαλείται φευ πέριξ του φερέτρου, ίνα δω Αυτώ τον ύστατον ασπασμόν. Ό Γεώργιος Ζαρίφης, φίλοι συμπολίται, διήνυσε βίον παραδειγματικόν, βίον του αληθούς του Ιερού Ευαγγελίου Ισραηλίτου, εν ω υπήρχεν έμφυτος ο διακαής πόθος του ευεργετείν ετήρητε πιστότατα την εντολήν του Σωτήρος ημών «Αγαπήσεις τον πλησίον σου ως εαυτόν». Και τωόντι ήγάπησε τον πλησίον ως σεαυτόν, αδιακρίτως έθνους και θρησκεύματος, ευδαιμονών δε δια των ευλογιών του Υψίστου εις τας εμπορικάς αυτού επιχειρήσεις δεν έκρυψε το τάλαντον, δεν εθησαύρισεν ως ατυχώς συμβαίνει τισί των πλουσίων εν τη κοινωνία, δεν εθησαύρισε δι' εαυτόν και τον εαυτοΰ οΐκον, αλλ' εθησαύρισε δια τον πτωχόν, ανεκούφιζε την ένδειαν παντός χρείαν έχοντος. εθησαύριζε και εδαπάνα αφειδώς υπέρ του δημοσίου, ευηργέτει τους πάντας, το δε όνομα των υπ' αυτού ευεργετηθέντων είναι λεγεώνες, ο βίος αυτού υπήρξε διηνεκής ευεργεσία εις τον πλησίον του, δι' ό και η μνήμη Γεωργίου Ζαρίφη τού Ευεργέτου, έσται ανεξάλειπτος παρ' ημίν. Αλλ' οι λόγοι, φίλοι συμπολϊται, εισί πάντες περιττοί όταν στρέφων πέριξ θεωρώ το άπειρον πλήθος το οποίον έδραμεν εκ των άκρων της πρωτευούσης ταύτης ίνα εκδηλώση οίαν υπέστη απώλειαν, όταν βλέπω τον περιεστώτα λαόν παντός γένους και πάσης τάξεως. τους λειτουργούς της Εκκλησίας, τους αντιπρσσώπους πολλών σωματείων ά δαψιλώς ευηγέρτει και τέλος το πλήθος των αθώων ανηλίκων παίδων, καρτερούντας η ασθενής μου φωνή αδυνατεί να παραστήση, την αλήθειαν των λόγων μου προσεπιμαρτυρούσι και η λαμπρά στρατιωτική πομπή και παράταξις, δι' ης η Α. Α. Μ. ο φιλόλαος ημών Άναξ ηυδόκησε νά τιμήση την εκφοράν Γεωργίου Ζαρίφη του Ευεργέτου και το αυτοκρατορικόν παράσημον του Μετζιτιέ του πρώτου βαθμού δι' ου προ πολλού τον ετίμησε, ωσαύτως και η Α.Μ. ο βασιλεύς των Ελλήνων Γεώργιος ο Α' εκτιμών τας πράξεις του μεγάλου πολίτου και υπηκόου Αυτής, ετίμησε ζώντα δια του βαθμού των Μεγάλων Ταξιαρχών, του κοσμήσαντος στήθη Ηρώων και Μεγάλων Πολιτών καταδαπανησάντων τα πλούτη των υπέρ της του έθνους αποκαταστάσεως.

Η Αδελφότης, φίλοι συμπολίται, καίριον φέρουσι το τραύμα εκ της ανεπανορθώτου απωλείας του ανδρός, τον ύστατον προσφέρουσα ασπασμόν τω σεβαστώ αυτής ιδρυτή και προέδρω δέεται του Υψίστου ίνα παραμηθήση την σεβαστήν χήραν Γεωργίου Ζαρίφη του ευεργέτου και την λοιπήν αξιότιμον αυτού οικογένειαν, δέεται του Υψίστου ίνα αναστήση μιμητάς αυτού εν τω νέω Ισραήλ.

Αιωνία σου η μνήμη, Γεώργιε Ζαρίφη, ευεργέτα εκ γ'. Γαίαν έχεις ελαφράν.

Λόγος Ι. Γεωργαντοπούλου.

Γεώργιε Ζαρίφη, λαοφιλέστατε άνερ, πολύσεπτε πρόεδρε!

Εν ονόματι του Θρακικού Συλλόγου, ον εν τω καλλιγόνω αγρώ της ευρείας φιλοπατρίας σου ιδίαις χερσί και έσπειρες και καρποφόρον κατέστησας, εν ονόματι των εκπαιδευτηρίων, άτινα κοσμεί το πεφιλημένον όνομά σου, των Ζαριφείεων Διδασκαλείων, άτινα ο προς την πάτριον παιδείαν άμετρος ζήλος σου ήγειρεν ως μνημείον αληθούς εθνικής προόδου, ανετέθη εμοί τω από τριακονταετίας περίπου εξοικειοθέντι να σε βλέπω όλον ζωήν, όλον διάνοιαν, όλον καρδίαν και πνεύμα,  παρά τω τάφω σου τω νεκρικώ μα προσφωνήσω κατά την οριστικήν και αιωνίαν αφ' όλων ημών αποχώρησίν σου, μεγίστην, την διακεστάτην και ανεξάλειπτον ευγνωμοσύνην των μελών του Συλλόγου τούτου, καθηγητών και διδασκάλων, οίτινες δια της ωθήσεώς σου διέδιδον και διαδίδουσι τα γράμματα και την εθνικήν ανατροφήν  και των απειραρίθμων μαθητών, οίτινες εκ της αφθόνου πηγής σου ήντλουν και αντλούσι το διαυγέττατον της διανοίας και μορφώσεώς των ύδωρ.

Μας παραιτείς λοιπόν, πολύκλαυστε πολίτα δια παντός και εν τω στενώ τούτω χώρω εγκλειόμενος αποσβαίνεις τόσας αρετάς, διακόπτεις τοσαύτην ζωτικότητα, παγεράν καθιστάς τοσαύτην ένθερμον καρδίαν, ειθισμένην να πάλλη εν μεγαλουργίαις, και παραλύεις εγκέφαλον ούτω ισχυρόν και πολύνοα, τοσούτον ευρύν και γεννητικόν.

Αι στιγμαί αύται όσον και αν ώσι συνεχείς και αναπόφευκτοι, όσον και αν η θεία της θρησκείας φωνή προσπαθή να γλυκάνη αυτάς, η δε φιλοσοφία ψυχαγωγή δια των μεγάλων αυτής αξιωμάτων, ουδόλως παύουσι να ώσιν αποφράδες και τρομεραί τοις επιζώσιν ημίν, τοις στερηθείσι  και ως ατόμοις και ως συγγενέσι και ως πολίταις και ως έθνει μελών αυτού εξόχως διαπρεπών, συγγενών και φίλων πλέον ή προσφιλών κτησαμένων δια των μεγάλων πλεονεκτημάτων τοιαύτην θέσιν, ώστε το εκ της αφανείας των κενόν παρίσταται ουχί επαισθητόν αλλά δυσαναπλήρωτον.

Ναι, παμφίλτατε, πάσι τοις γνωρίσασί σε, ναι, σεβαστέ και επαινετέ, παρά πάντων των διαπυνθανομένων των απείρων αγαθοεργιών σου, την αψευδή φήμην, τα εκ της πεπρωμένης αποδημίας σου ανοιγόμενο χάσμα εστί μέγιστον, καιρίως  τραυματίζον την όλην εθνικήν καρδίαν, ουσιωδώς δε πλήττον και την ανθρωπότητα αυτήν, διότι εν τη υψηλόφρονι διανοία σου, προκειμένου να πράττης το αγαθόν, απεμάκρυνες πάντοτε πάσαν ιδέαν αποκλειστικότητος, και εν τη αληθή ερμηνεία των αρχών της πατρίου θρησκείας σου δεν διέκρινες προς το ευποιείν, ούτε φυλάς, ούτε θρησκείας, ούτε ιδίους ούτε αλλοτρίους. Δεν ηρώτας, τις είναι ο πολύτλητος και αναξιοπαθών πλησίον σου, ίνα τείνης την αρωγόν σου χείρα, ήρκει να ήτο έρμαιον της δυστυχίας ή πενίας. Και αδιαφορών περί των άλλων ιδιοτήτων του εσφόγγιζες τα πικρά δάκρυά του, δεν ηρώτας τίνι έθνει ή πατρίδι ανήκεν ο άπορος και φιλομαθής νεανίας, αλλ' εν τη στερήσει τη ολική αυτού διακρίνων μίαν ικανότητα δυναμένην να αναφανή, δι' επιμεμελημένης εκπαιδεύσεως εχειραγώγεις την διανοητικήν μόρφωσίν του. Και κατέστης ούτω δια μακράς σειράς εκτάκτων βοηθειών, χορηγιών, προστασιών και υποστηρίξεων ο πυρήν παντός αγαθού και εν τη κοινωνία μας και μακράν αυτής, παντού, όθεν εξεζητείτο η πάντοτε πρόθυμη και ουδέποτε αποκάμνουσα αντίληψίς σου. Και εγένετο ούτω το περιπόθητον και αξιαγάπητον πρόσωπον, ίνδαλμα φίλτρου και σεβασμού παντός, όστις σε επλησίασε πρόσωπον γενικωτάτης τιμής, αγηράτου και πανδήμου αγάπης, σέμνωμα της Εκκλησίας σου και της πατρίδος σου. Και ενώ σε τιμά η ανθρωπότης, εις ης την γνώσιν περιήλθον τα γενικά έργα σου, η πατρίς ιδίως και η πόλις αύτη εξαιρέτως χύνουσι αθρόα και άδολα και αυθόρμητα δάκρυα επί τη στερήσει σου, ήτις είναι πράγματι εθνική απώλεια. Παντού ένθα απεκάλυπτες την εθνικήν ανάγκην, πρώτος έδραμες προς εξυπηρέτησιν αυτής και του παραδείγματός σου είλκυες τους μιμητάς, παντού ένθα συμφέρον εθνικόν διέκρινες εν αμηχανία διατελούν, ρυθμίσεως και υποστηρίξεως δεόμενον πρώτος και την διάνοιάν σου εις ενέργειαν έθετες, και τας σχέσεις και την επιρροήν σου και το θυλάκιόν σου διέθετες, όση σοι δύναμις και υπέρ δύναμιν ουχί σπανίως.

Ήσο το κέντρον πάσης ιδέας και πάσης ενεργείας τεινούσης προς το αγαθόν και προς το πρέπον. Η πενία και η δυστυχία, η παιδεία και τα γράμματα, ήσαν τα σύμβολα του βίου σου, ετέρπεσο ανακουφίζων πολυπενθείς και δυστυχείς, πολύφροντις αλλ' αείποτε θυμήρης ηγάλλεσο υποστηρίζων την εκπαίδευσιν, και τοσούτον εμόχθεις δια ταύτα πάντα, ώστε ηδύνατό τις να σε εκλάβη ως μη έχοντα άλλην εν τω κόσμω τούτω αποστολήν ή το τρέχειν δια πάσχοντας και ταλαιπωρουμένους, ή το σκέπτεσθαι και βοηθείν σχολεία και μαθητάς. Και έπραττες πάντα ταύτα ουχί επί το φαίνεσθαι αλλ' επί το πράττειν, διότι αι άγνωστοι, αι μυστικαί αγαθοεργίαι σου και συνδρομαί σου συναγωνίζονται προς τας φανεράς υπερνικώσαι μάλιστα αυτές.

Τούτου ένεκα γοεροί ακούονται οι κλαυθμοί ολοκλήρου λαού επί τω θανάτω σου, αι ορφαναί οικογένειαι ας ολβίους γνωρίσας είδες εν τη δυστυχία περιπεσούσας και ανέστειλες τοσάκις αυτήν, οποίους στεναγμούς αφίνουσι μαθούσαι το τέρμα ζωής ούτω καλοκάρδου και φιλανθρώπου οι τοσούτοι νέοι ους εξεπαίδευσες από τοσούτων ετών, αφειδώς ποσότητας μεγίστας καταναλώσας υπέρ αυτών και ους αποκατέστησας αποστόλους των αρετών σου, οι εν Αθήναις και τη Εσπερία τας επιστήμας εκμανθάνοντας, οι υπότροφοί σου εν Φιλιππουπόλει, εν ταις σχολαίς,  εν τω Αυτοκρατορικώ Λυκείω, εν τοις ιδιωτικοίς εκπαιδευτηρίοις, εν τη Ιερατική Σχολή, εν τη Παλλάδι, και εν πλείστοις άλλοις ιδρύμασιν, οίους θρήνους αναπέμπουσιν εκ της ευγνώμονος αυτών καρδίας, ης την διάπλασιν σοι οφείλουσι! Τα τοσαύτα εθνικά ιδρύματα από του ανωτάτου της Εκκλησίας κέντρου μέχρι του μικροτέρου εν τοις αποκέντροις και ελαχίστοις σημείοις, ων πολλά τη ενεργεία σου ηγέρθησαν, άλλα κινδυνεύοντα εστηλώθησαν, τα πάντα δε υπεστηρίχθησαν, οίαν λύπην ακατάβλητον αισθανθήσονται επί τω ακούσματι ότι ο προσφιλής αυτών ιδρυτής ή ο μέγιστος αυτών προστάτης εξεμέτρησεν εν τη ουρανία ευδοκία το ζην εξ ου ταύτα ηρύοντο και ζωήν και ισχύν.

Εξαιρέτως δε ίνα επανέλθω εις επιτέλεσιν του όπερ μοι ανετέθη καθήκοντος, ο Θρακικός Σύλλογος όστις εν τω ευδαίμονι οίκω σου, υπό την αιγίδα σου την νοητικήν και την αρωγήν σου την υλικήν έλαβε μορφήν και ύπαρξιν, ο τοσαύτας σχολάς εγκαθιδρύσας τη οδηγία και θελήσει και προστασία σου προς την διανοητικήν διάπλασιν της χώρας ήτις καυχάται επί τη γενέσει σου, της Θράκης ταύτης εν η διαρκώς έζησες, και δια την αυθυπαρξίαν της οποίας τοσούτον εμόχθησες, ο κατ' εντολήν σου διευθύνων τα εν Φιλιππουπόλει διδασκαλεία, άτινα ως τηλαυγής φάρος συντελούσιν εις την διαφώτισιν των εθνικών αναγκών δια της διαπλάσεως αξίων εργατών της εθνικής παιδείας και της διαδόσεως της ωραίας ημών γλώσσης και των μετ' αυτής συνδεομένων μεγάλων αρχών της ελληνικής φιλολογίας και φιλοσοφίας, τα διδασκαλεία ταύτα, άτινα προς ευγνωμοσύνην εστολίσθησαν, σου άκοντος, δις του γλυκαφώνου ονόματός σου, ο Θρακικός Σύλλογος κλαίει και κλαίει εξ εγκάτων αυτού επί τη απωλεία του ιδρυτού του, του προέδρου του, του χορηγού του, ου τα μεγάλα αισθήματα βλέπει σήμερον ανεπιστρεπτεί πετώντα εις ουρανούς, την δε ζωοποιόν του ύπαρξιν σβεννυομένην εν τω χώματι τούτω της αιωνίου κατοικίας.

Αλλά εκεί ένθα η αγγελική ψυχή σου περιπατεί άνωθεν ημών, εκεί επάνω όθεν μας παρατηρεί ο Ύψιστος, παρ' ω έχει θέσιν αύτη διότι αι εν τη γη ευαγγελικαί πράξεις σου βεβαίως παρέχουσιν αυτή το άθλον τούτο, ικέτευσον Αυτόν ίνα, εις την αρίστην του μακρού βίου σου σύντροφον, την συμμέτοχον των βουλήσεών σου, των αρετών σου και της ευδαιμονίας σου, των δυσχερειών και περιπετειών σου, την τύπον αληθή ούσαν χριστιανής και ελληνίδος συζύγου και μητρός, εις τα ορφανισθέντα τέκνα σου, οις παραιτείς ανά παν αυτών βήμα και μίαν συνάντησιν πατρικής αγαθοεργίας, φιλανθρωπίας και αληθούς δόξης και άτινα πολικόν του βίου των έξουσι βεβαίως τα έργα σου, τα αισθήματά σου, της σπανίας καρδίας σου τας ορμάς, χαρίση διάρξειαν βίου και επιψαλιδεύση της ευνοίας του τα δώρα προς διαρκή απομίμησιν των πράξεών σου, προς διατήρησιν και εις απογόνους μεταβίβασιν της ευκλείας του ονόματός σου, όπερ τάσσεται από της στιγμής ταύτης εις μίαν των ανωτάτων βαθμίδων της μεγάλης των μεγάλων του έθνους ευεργετών κλίμακος, ην κατακτώσιν ουχί ο όλβος, ουχί τα περιφανή εκ καταγωγής ονόματα ή αι υψηλαί κοινωνικαί θέσεις, αλλ' αι μεγάλαι θυσίαι της διανοίας του πλούτου ή του αίματος, αι περιφανείς αγαθοεργίαι και αι εθελουσίαι προς τινα υψηλόν γενικόν ή υψηλόν σκοπόν.

Γεώργιε Ζαρίφη, τας θυσίας ταύτας ετέλεσας, τον διττόν αυτών σκοπόν υπηρέτησας. Απέθανεν εν σοι εις έκτακτος του έθνους πολίτης. Η κηδεία σου, η παρακολουθούμενη υπό πόλεως ολοκλήρου εν η εκπροσωπείται πάσα της όλης φυλής μας η διάνοια και η καρδία, σοι τω απέδειξεν. Ικέτευσον τον Ύψιστον να μας στείλη τον αντικαταστάτην σου.

Ποίημα Δ. Γ. Σαρτίνσκη.

Μαυροφορεί ο ουρανός, τ' αστέρια και η Γη μας!
ραγίζει, χύνει δάκρυα κ' η δύστηνη ψυχή μας!
Ζαρίφη! Σε εχτύπησε του Χάρου το δρεπάνι!
και η καρδιά μας 'μαύρισε σαν μελανό μελάνι!
Αχ! γύρνα μιά και κύτταξε, πόσοι σ' ακολουθούνε!
και με τι ΄μμάτι θλιβερό γυρνούν και σε κυτούνε!
δάκρυα χύνουνε πικρά, πικρότατα για σένα
και σε φωνάζουν τα φτωχά τα κακομοιριασμένα!
Και πως να μη σε κλάψουνε, να μη σε λυπηθούνε!
αφ' ου ψωμί πριν έτρωγαν και τώρα θα πεινούνε!;
Όλ' η ζωή σου ήτανε κ α λ ό παντού να κάνης!
δεν έπρεπε, δεν έπρεπε, Ζαρίφη, ν' αποθάνης!
Όλοι σε κλαίγουνε πικρά, Ζαρίφη, αχ σε κλαίνε
και τ' άμοιρα τα στήθεια τους τα δάκρυα τα καίνε!
Μα το σχολειό του Γένους μας, εκείνο το σχολείο!
που τώρα βλέπει λυπηρά το σώμα σου το κρύο,
που το ΄καμες τόσα καλά όσα 'ναι τα μαλλιά σου
που το ΄κτισες  'περήφανο  με την καλή καρδιά σου,
εκείνο 'μαυροφόρεσε και μαυροφορεμένο
θα μείνη πάντα θλεβερό με 'μμάτι δακρυσμένο!
θα ΄χη για πάντα θλιβερή και μαύρη την καρδιά του!
και τα φτωχά 'που 'σπούδασες και άπορα παιδιά του!
για πάντα θα σε κλαίγουνε και δεν θα σε ξεχάσουν!
Πόσοι φτωχοί, πόσαις φτωχαίς σε κλαίγουσι θλιμμένα!
πόσα φτωχά  και ορφανά θα μένουν πεινασμένα!
Εχάσαν τον προστάτη τους, την μόνη τους ελπίδα!
Πόσα γυμνά να τρέχουσι κατόπι σου τα είδα
ωσάν να σε ζητούσανε βοήθεια ακόμα
με δάκρυα 'στα 'μμάτια τους, με θλίψι εις το στόμα!
Ο κόσμος όλος σε θρηνεί, Ανατολή και Δύσι,
κι η Γη μας από δάκρυα πικρά θε να γεμίση!
Πόσα χωριά εις την στεριά βρύσαις νερό θα γείνουν
από τα μαύρα δάκρυα που όλα μαζή χύνουν!
Μα 'πέθανες Γεώργιε Ζαρίφη! πας, μας φεύγεις!
να μας αφήσης, αγαθά, μη στρέγης, αχ! μη στρέγης!
Αχ κύτταξέ μας, κύτταξε, σε κλαίμε σαν παιδιά σου
αχ! πως βαστά η αγαθή, αγγελική καρδιά σου
να μας αφήση μοναχούς; Αχ! σήκω, ζήσε πάλι
να σε ιδούμε ζωντανό με μια χαρά μεγάλη!!!
Μα συ δεν βγάζεις μια 'μιλιά, αιώνια κοιμάσαι!
Αχ! μη ξεχνάς τουλάχιστον, πάλι να μας θυμάσαι!
Εμείς σε κάθε λέξι μας Ζαρίφης θε να λέμε!
θα σε θυμούμεθ', άγγελε της Γης, και θε να κλαίμε!
Τώρα που φεύγεις 'στα ψηλά, χωρίς εμείς να θέμε!!!
Μ' όλη τη μαύρη μας καρδιά όλοι μαζή σε λέμε!
και μέσα 'στον Παράδεισο να ζήση η ψυχή σου!»


Τους λόγους των κυρίων Ι. Δ. Αριστοκλέους και Οσκάρ Ισκενδέρ, τα ψηφίσματα των σχολών και των Συλλόγων, επιγράμματα και λοιπά σχετικά, θέλομεν δημοσιεύσει αύριον ελλείψει χώρου σήμερον.

Κατά την κηδείαν του νεκρού του Γεωργίου Ζαρίφη διενεμήθησαν εν τω νεκροταφείω εις πτωχούς 100 λίραι, καθά πληροφορούμεθα, και έτερα ελέη διανεμηθήσονται μεταγενεστέρως εις αίδιον μνημόσυνον του αοιδίμου ανδρός.



Θα ακολουθήσει το άρθρο με τα κείμενα της 2ης σελίδας του επόμενου φύλλου 4484 του ΝΕΟΛΟΓΟΥ της Παρασκευής 30.3/11.4.1883