4.6 Η ΚΗΔΕΙΑ ΤΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΖΑΡΙΦΗ - ΝΕΟΛΟΓΟΣ φύλλο 4485, σελ 3η 298

[Μάκης Αποστολάτος]

Στο φύλλο 4485 του Σαββάτου 31 Μαρτίου/12 Απριλίου 1884 και στην 3η σελίδα καταχωρήθηκαν σε 3 στήλες τα «ΚΗΔΕΙΑΣ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΖΑΡΙΦΗ ΠΑΡΑΛΕΙΦΘΕΝΤΑ», δηλαδή επιγράμματα, ποιήματα, προσφωνήσεις, άρθρα σχετικά με την κηδεία που δημοσιεύθηκαν σε άλλες αθηναϊκές εφημερίδες κλπ. Είναι χαρακτηριστικός ο τρόπος με τον οποίο ο αρθρογράφος του Νεολόγου περιγράφει τη διαδικασία παραλαβής των αθηναϊκών εφημερίδων στην Κωνσταντινούπολη. Γράφει: «Εκ των δια του χθεσινού αυστριακού ταχυδρομείου της γραμμής Τεργέστης κομισθεισών εφημερίδων αρυόμεθα τας επομένας περικοπάς».

Επίσης, στο ρεπορτάζ της εφημερίδας «Ώρα» αναγράφεται: "Προστάτης ένθερμος των γραμμάτων, αρωγός των πενήτων, αείποτε πρόθυμος εις παν φιλανθρωπικό έργον άνευ επιδείξεως απήλαυσε της φιλίας και του σεβασμού τριών Σουλτάνων, καίτοι διεφλέγετο υπό ελληνικωτάτων αισθημάτων".

ΚΗΔΕΙΑΣ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΖΑΡΙΦΗ ΤΑ ΠΑΡΑΛΕΙΦΘΕΝΤΑ

Εν κηδεία, οία η του αοιδίμου Γεωργίου Ζαρίφη, αδύνατον αποβαίνει ο χρονογράφου έργον επιτελών να συμπεριλάβη πάντα τα κατ' αυτήν. Τούτου ένεκα εις συμπλήρωσιν των γεγραμμένων παρατίθεμεν και τάδε, ως επίλογον ταύτα τιθέντες των συγκινητικωτάτων πανταχόθεν εκδηλώσεων επί τη μνήμη του γεραρού ανδρός.

Επιγράμματα έτερα

Κλαίετε κούροι Αχαιών, λείβετε δάκρυα πικρά,
ούνεχ' ο ευεργός δώματ' Ολύμπου έχει
Γεώργιος Ζαρίφης μεγάθυμος οχ' έξοχος ανδρών.
Μούσαι δε Πιερίδες πένθιμα εσσάμεναι
οξύν κωκυτόν κωκύετε πλήσσετε τ' ήτορ
ούνεχ' ο Γεώργιος δείματ' υμίν τέμενος.

ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΚΑΡΥΔΑΣ


Δάκρυ πανημέριον καταλείβουσι συν στοναχή τε
πάντες ομιληταί ηδέ βοώσιν έπος
της Μεγάλης σχολής ολοφυδνόν «ουκέτι πάγχυ
ηελίσιο φάος Γεώργιος Ζαρίφης,
ο πολυήρατος ηδέ πολύλλιστος εν βροτοίσι
των Αχαιών το κλέος άφθιτον εσσόμενον
ουχ οράα, εις δώματ' έβη γαρ Άδου αϊδήλου».
Τούνεκα χεύωσειν άνθεα ειαρινά.

ΑΧΙΛΛΕΥΣ ΜΟΣΧΟΠΟΥΛΟΣ


Ηίθεοι στενάχουσι γόον τ' αλίαστον ιείσι
σω στεγνώ θανάτω μυρόμενοι, Ζαρίφη,
Αυτάρ ευεργεσιών εδανήν την μνήστιν έχοντες
Τωδ' έπι νυν φέρτρω λιττανεύουσιν ομώς,
«Ζώης ες μακάρων, αμφ' ήμμιν δ' όσσ' εμόγησας
Αι γαρ, Παμμεδέων των δε τοι ήρι πόροι»,

Εν Φαναρίω, τη κη' μαρτίου αωπδ'

ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΣΤΑΥΡΙΔΗΣ


Παρελείψαμεν εν τοις πρόσθεν φύλλοις ν' αναγράψωμεν ότι καλλιτεχνικώτατον εξ ίων στέφανον κατέθηκεν επί του νεκρού του Γεωργίου Ζαρίφη το Ζάππειον δια των μαθητριών αυτού. Το Ζάππειον είχε πενθίμως κεκαλυμμένην την επιγραφήν αυτού κατά την ημέραν της κηδείας, φερομένου δε του νεκρού αι μαθήτριαι του εκπαιδευτηρίου ίοις έρραινον αυτόν.

Και της Παλλάδος η επιγραφή το αυτό είχε πένθος, και ταύτης αι μαθήτριαι έρραναν δι' ανθέων τον νεκρόν.


Η κοινότης Χρυσοπόλεως βαρυπενθούσα επί τη πληξάση Υμάς τε και σύμπαν το έθνος συμφορά εν τω θανάτω του Μεγάλου Ευεργέτου του Έθνους  Γ ε ω ρ γ ί ο υ  Ζ α ρ ί φ η  και εθνικής ευγνωμοσύνης φόρον τελούσα εκφράζει τα ειλικρινή αυτής συλλυπητήρια και αποστέλλουσα ειδικήν επιτροπήν παρακολουθεί την εκφοράν του μεγατίμου ανδρός αναφωνούσα μετά ψυχικού άλγους το Γαίαν ελαφράν.

Σεβαστή οικογένεια,

Της ανθρωπότητος μεγίστη μερίς, εν τη πληξάση Υμάς θυμοδακεί συμφορά και τη ανυπολογίστω απωλεία εν τω προσώπω του τριφιλήτου και σεβαστού Υμίν συζύγου και πατρός κ. Γ. Ζαρίφη, είδε την ιδίαν αυτής συμφοράν και συνανέμιξε την λύπην της και τα δάκρυά της μετά των υμετέρων και την μέλαιναν ενεδύσατο ενδυμασίαν.

Πας τις εν τω σκληρώ θανάτω ενείδεν αφ' ενός ατομικήν συμφοράν, και αφ' ετέρου εθνικήν απώλειαν ως μεγίστην και δεινήν, και επί αμφοτέραις ταύταις ησθάνθη το αίμα αυτού πηγνύμενον εν τη καρδία.

Η δε Αδελφότης ημών; ω! τον μέγαν, τον κραταιόν αυτής απώλεσε στύλον, ου γαρ έστι πλέον εν τοις ζώσιν ο Μέγας αυτής ευεργέτης, και τώρα ομού μετά της απορφανισθείσης Σχολής αυτής, κλαίουσι, κλαίουσι τον θάνατον τον πικρόν και ως εν ώρα χειμώνος ριγούσιν ότι ουχ υπάρχει πλέον ο επί των γυμνών ημών ώμων ρίψων της ελεημοσύνης τον θερμόν χιτώνα ...

Αλλ΄ όχι! ο σπόρος ερρίφθη, το δένδρον εβλάστησε, πολλοί δε και καλοί ηδύτατοι οι εξ αυτού καρποί. Ο Μέγας νεκρός ανέζησεν εν υμίν.

Και νυν σιγήσωμεν, αφώμεν ίνα η ευγενής ψυχή φαιδρύνηται εν τη μακαριότητι αυτής.

Δέξασθε δε, σεβαστή Οικογένεια, τα δάκρυα ημών τα λυγρά και τον εν συνοχή καρδίας παρά του σωματείου ημών προσφερόμενον τω πολυτίμω νεκρώ στέφανον, δέξασθε αμφότερα ως εκδήλωσιν λύπης τακεράς αφ' ενός και φόρον αϊδίου ευγνωμοσύνης αφ' ετέρου,

Είη δ' υμίν παρήγορος ο Θεός.

Εν Φερίκιοϊ τη 28 μαρτίου 1884.

Τα βαθεώς αλγούντα του Προεδρείου μέλη.

Αριστ. Δούκας, - Χρ. Δημητρίου. – Ηρ. Πύθαρις. – Π. Βορρόπουλος.


Άμα τω αγγέλματι του θανάτου του Γεωργίου Ζαρίφη εν Αθήναις, πάσαι αι εκεί συνάδελφοι ενθερμότατα έγραψαν περί του εθνοφιλούς βίου του αοιδίμου. Εκ των δια του χθεσινού αυστριακού ταχυδρομείου της γραμμής Τεργέστης κομισθεισών εφημερίδων αρυόμεθα τας επομένας περικοπάς,

Τηλεγραφικώς ηγγέλθη χθες (27) εκ Κωνσταντινουπόλεως ο θάνατος του Γεωργίου Ζαρίφη, ανδρός πολλαχώς ευεργετήσαντος το έθνος. Προστάτης ένθερμος των γραμμάτων, αρωγός των πενήτων, αείποτε πρόθυμος εις παν φιλανθρωπικό έργον άνευ επιδείξεως απήλαυσε της φιλίας και του σεβασμού τριών Σουλτάνων, καίτοι διεφλέγετο υπό ελληνικωτάτων αισθημάτων. Η απώλεια του ανδρός δύναται δικαίως να θεωρηθή ως απώλεια ανεπανόρθωτος του εν Τουρκία ελληνισμού.

(Εκ της Ώρας)

Ουδείς Έλλην, όπου αν ζη, μανθάνων την αποβίωσιν του μεγαθύμου ανδρός τούτου ευρεθήσεται ο μη πενθήσων. Ο Γεώργιος Ζαρίφης υπήρξεν επί μακρά έτη ο γενναίος και αφιλοκερδής, ο αφειδής και μηδέποτε εκπίπτων, χορηγός της διαδόσεως της ελληνικής παιδείας παρά τη εν Τουρκία ελληνισμώ, ο πρωτεύων εν τη εργασία της διασώσεως του ελληνικού πνεύματος, ο προστάτης ο πρόθυμος παντός εργάτου της εθνικής αναπτύξεως δια της παρά τοις κρατούσι δ' εν Τουρκία υπολήψεως αυτού, ο πλειστάκις υπηρετήσας, εν σιγή και ταπεινώσει, τα συμφέροντα και της Εκκλησίας και του Γένους!

Η απώλεια ανδρός τοιούτου, και εν τοιαύταις ώραις κρίσεων και αγώνων μεγάλων είναι τραύμα εθνικόν, ου τας οδύνας δύναται να  μειώση η προσδοκία ότι το ελληνικώτατον έργον του θανόντος μεγαλεπηβόλου Έλληνος θα εξακολουθήσωσιν οι διάδοχοι αυτού.

(Εκ του Αιώνος)

Θλιβερωτάτων πολυτρόπως είδησιν μετέδωκε χθες (27) προ μεσημβρίας εις την ημετέραν πόλιν ο τηλέγραφος εκ Κωνσταντινουπόλεως. Ο μεγαλοφρονέστατος και εις τας εθνικάς ανάγκας βοηθός ευεργετικώτατος των συγχρόνων Ελλήνων ο Γεώργιος Ζαρίφης ετελεύτησεν εν τη πόλει εκείνη.

Πολλοί μεγαλόψυχοι Έλληνες επλήρωσαν τον προς το έθνος αυτοπροαίρετον φόρον των, οι μεν κατ' αναλογίαν του ιδίου αυτών πλούτου καταβαλόντες υπέρ κοινού τινός αγαθού, οι δε και όλον τον πλούτον αυτών αφιερώσαντες υπέρ αυτού. Αλλ' ως  επί το πλείστον τούτο εγένετο άπαξ παρ΄ εκάστου, και αι μεγαλόψυχοι δωρεαί διηωνίσθησαν ολόκληροι ευλόγω περί δόξης των δωρητών φροντίδι είτε του έθνους είτε αυτών των δωρησαμένων. Αλλ' ο Γεώργιος Ζαρίφης ουχί άπαξ, ή δις ή δεκάκις ή εκατοντάκις εφάνη αφειδής εις μεγάλας και πανελληνίους χορηγίας, αλλά μυριάκις, αλλ' αδιαλείπτως επί τρεις ήδη δεκαετηρίδας. Ο πλούτος αυτού προεχέετο δια κρουνού αφθόνου και διηνεκούς προς πάντα τα σημεία του ελληνικού ορίζοντος, προς πάσας τα χρείας του όλου ελληνισμού, προς αρδίαν των απανταχού ηθικών και υλικών γεωργίων του έθνους, εις α εξικνείτο διηνεκώς διά μυρίων διωρύχων, τάφρων και αγωγών υπαλλήλων. Το ύδωρ της ευεργεσίας αυτού δεν συνερρύη  εφάπαξ εις μίαν δεξαμενήν επιφανή και επιδεικτικώς επιγεγραμμένην, ίνα μετά της χορηγίας βλέπουσι τον ιδρυτήν και χορηγόν οι αρυόμενοι διά παντός, αλλ' εξεχύθη αφειδώς εις την ύπαιθρον χώραν ίνα μεταλάβη αυτού άπασα αδιακρίτως και καρποφορήση.

(Εκ της «Εφημερίδος»)

Ο θάνατος του Γεωργίου Ζαρίφη, ο αγγελθείς χθες τηλεγραφικώς, είναι όντως μέγιστον εθνικόν δυστύχημα.

Ο Γεώργιος Ζαρίφης θνήσκων καταλείπει τον έξω ελληνισμόν εις άφατον πένθος, εις ορφανείαν, εις απόγνωσιν, διότι αυτός μόνος επί μακράν σειράν ετών ήτο ο μεγάθυμος προστάτης, ο ευεργέτης, η παρηγορία, ο σωτήρ αυτού εν δυσπραγίαις. Οι κάτοικοι ιδία της Κωνσταντινουπόλεως, ής άπαντα τα εκπαιδευτικά και φιλανθρωπικά ιδρύματα φέρουσι το όνομα του Γεωργίου Ζαρίφη ως ιδρυτού ή μεγάλου ευεργέτου, ανεξαρτήτως φυλής ή θρησκεύματος επένθησαν ειλικρινώς επί τω θανάτω του ανδρός τούτου, όστις και προς τους Μουσουλμάνους και προς τους Ισραηλίτας έτι εφάνη πάντοτε ευεργετικώτατος.

(Εκ της Στοάς)

Ο Γεώργιος Ζαρίφης, ο μεγάθυμος και μεγάτιμος ούτος ανήρ, ο αρωγός της παιδείας και προστάτης των γραμμάτων, ο ευεργέτης του εν Κων/πόλει Ελληνικού Φιλολογικού Συλλόγου, ο ιδρυτής των εν Φιλιπποπόλει Ζαριφείων εκπαιδευτηρίων και πλείστων άλλων τοιούτων, ο αντιλήπτωρ των πασχόντων και ενδεών, δεν υπάρχει πλέον εν τοις ζώσι. Τηλεγραφικώς ηγγέλθη χθες (27) ο θάνατος του ανδρός τούτου, ος προ πολλού έπασχε, και ος διά του θανάτου αυτού αφίνει κενόν δυσαναπλήρωτον. Ο βίος του ανδρός τούτου είναι σειρά αγαθοεργών, ευποιιών και ευεργεσιών, διό και ζων απήλαυε της αγάπης και του σεβασμού πάντων, αγήρως δε μένει μετά θάνατον η μνήμη αυτού.

(Εκ της «Παλιγενεσίας»)

Τηλεγραφικώς ηγγέλθη χθες (27) εκ Κωνσταντινουπόλεως ο θάματος του Γεωργίου Ζαρίφη, του εξόχου τούτου ανδρός εν τω γένει, εν ω εγεννήθη και ανυψώθη, ιδίως εν τω θρακικώ ελληνισμώ, ούτινος η μεγαλοκαρδία μόνον προς τον ολονέν μυθικώς επαυξήσαντα χρηματικόν πλούτον ηδύνατο ν' αντιπαραβάλληται, και ούτος πάλιν μόνον προς τα φιλογενέστατα και φιλανθρωπικώτατα αισθήματα άτινα τον κατείχον. Μυθώδη αμφότερα. Ενόμιζέ δε τις η τύχη τον ηυλόγει, διότι ήθελε δι' αυτού να μειδιά προς την πάσχουσαν ανθρωπότητα, προς την δεομένην αναψυχής πέριξ του ελληνικήν εθνικότητα. Δεν μετρούνται αι ευεργεσίαι του ανδρός τούτου προς την Εκκλησίαν, προς τα γράμματα, προς τους πάσχοντας. Αν ημπορή τις να είπη πάθος την προς το προσφέρειν τοις αιτούσιν ακαταμάχητον κλίσιν, ο Ζαρίφης έπασχε το πάθος τούτο. Και αν αφίνετο, εις μίαν ημέραν θα εγίνετο πτωχός, αλλά κατά θείαν συγκυρίαν και εις μίαν ημέραν νέα περιουσία θα τω ήρχετο., ίνα εξακολουθή το έργον. Το όνομά του κατέστη παροιμιώδες, ως τινος μυθικού προστάτου, αντιλήπτορος. Χιλιάδες κόσμου ευηγερτήθηταν, μυριάδες θα τον κλαίωσι σήμερον εν Θράκη κυρίως, αλλά και πανταχού όπου Έλληνες. Τα βήματά του εχάραττεν η άφθονος ελεημοσύνη δεξιά και αριστερά. Τας ώρας της σχολής του κατελάμβαναν αι ακατάπαυσται αιτήσεις περί των αναγκών του γένους όσον αφορά τα της πίστεως και παιδαγωγήσεως αυτού. Τας ώρας της ανέσεώς του περιέραινον διά ρόδων ατομικαί ευεργεσίαι. Πόσοι νέοι εξεπαιδεύθησαν ως υπότροφοί του; Πόσα σχολεία εσυστήθησαν; Πόσαι οικογένειαι εσώθησαν; Πόσα δώρα, πόσα αγαθά επ' ονόματί του εγένοντο; ...

Και η νοημοσύνη του δε η δεξιωτάτη και η τόλμη και το σθένος της ψυχής του ενέπνεον εις την σύγχρονόν του ελλ. γενεάν μίαν πεποίθησιν και παρά τοις ξένοις αυτοίς και παρά τοις αλλοθρήσκοις και παρά τω κρατούντι καθίστων αυτόν σεβαστόν. Νομίζομεν, ότι υπό τους όρους του παρά τον Βόσπορον ελληνισμού, υπό τας εν γένει περιστάσεις της πατρίδος και εν τοις χρόνοις τούτοις ο Γεώργιος Ζαρίφης υπήρξε τελειότατον απαύγασμα παρήγορον της τε απολειπομένης τύχης, της μεγαλοψυχίας και της ευεργετικότητος του ελληνικού ορθοδόξου αυτόθι πνεύματος.

(Εκ της «Νέας Εφημερίδος»)

Τηλεγραφικώς ηγγέλθη ο θάνατος του κ. Γεωργίου Ζαρίφη, του πρώτου εν Κωνσταντινουπόλει Έλληνος, λόγω πλούτου, λόγω ισχύος και λόγω φιλογενείας.

(Εκ της Α κ ρ ο π ό λ ε ω ς)

Άμα τω ακούσματι του θανάτου του μεγάλου ευεργέτου του έθνους Γεωργίου Ζαρίφη συνελθόν το συμβούλιον του προς Διάδοσιν των Ελλ. Γραμμάτων Συλλόγου, εξέδωσε ψήφισμα δι΄ ου ψηφίζει: να εκφρασθή η λύπη του Συλλόγου προς την οικογένειαν του θανόντος επί τω θανάτω του μεγατίμου ανδρός αυθημερόν μεν τηλεγραφικώς, εν πρώτη δε ευκαιρία δια γραμμάτων. Και να κατατεθή στέφανος εκ μέρους του Συλλόγου επί του νεκρού.


Συνελθόν δε και το συμβούλιον του χρηματιστηρίου προτάσει του κ. Δ. Καλλιγέρου απεφάσισε να κατατεθή στέφανος εκ μέρους του χρηματιστηρίου Αθηνών αποστείλαν προς τούτο το εξής τηλεγράφημα,

Μιχαήλ Θεολόγον (Κωνσταντινούπολιν).

Καταθέσατε επί του νεκρού Γεωργίου Ζαρίφη στέφανον μετ' επιγραφής «Τω μεγάλω πατριώτη και γενναίω του έθνους ευεργέτη Γεωργίω Ζαρίφη το χρηματιστήριον Αθηνών σεβασμού ένεκεν».