14. ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΑΜΩΝ ΓΛΩΣΣΑΣ κλπ ΑΠΌ ΠΡΟΥΣΑ ΤΡΙΓΛΙΑ κλπ - ΝΕΟΛΟΓΟΣ 6242 7.5.1890

[Μάκης Αποστολάτος]

Κατά την έρευνα των ψηφιοποιημένων φύλλων της εφημερίδας «ΝΕΟΛΟΓΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΎΠΟΛΗΣ» της Βιβλιοθήκης της Βουλής των Ελλήνων, εντόπισα στον Α΄ τόμο του 1890 μια μόνο σημαντική είδηση και συγκεκριμένα στο φύλλο 6242 της ΔΕ 7.5.1890 (σελ 426) και στη στήλη ΧΡΟΝΙΚΑ ΚΑΙ ΑΝΑΛΕΚΤΑ περιλαμβάνεται είδηση από την εφημερίδα «Ανατολή»,  η οποία πριν από λίγο καιρό και υπό τη νέα της διεύθυνση άρχισε να δημοσιεύει άρθρα για τον ελληνικό (Χριστιανικό) πληθυσμό της Μικράς Ασίας, την ομιλούμενη γλώσσα στα χωριά, τον αριθμό των ορθόδοξων οικογενειών (στέφανα), τις βαθμίδες των σχολείων, με τον αριθμόν των δασκάλων, και των μαθητών σε καθένα απ' αυτά  κλπ.

Από το άρθρο της «Ανατολής» του Σαββάτου 5/17.5.1890. στο οποίο δημοσιεύθηκαν σημαντικά στοιχεία αφενός συγκεντρωτικά αφετέρου αναλυτικά για τις 4 συνοικίες της Προύσας και τα 12 χωριά της εκκλησιαστικής επαρχίας Προύσας, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνεται και η Τρίγλια, αναδημοσιεύθηκαν τα στοιχεία αυτά στο ΝΕΟΛΟΓΟ (φύλλο 6242) και συγκεκριμένα για κάθε συνοικία και χωριό ο αριθμός των γάμων (στέφανα), η ομιλούμενη γλώσσα, τα σχολεία, ο αριθμός των μαθητών, των μαθητριών και των διδασκάλων. Είναι χαρακτηριστικό ότι, από τις 4 συνοικίες της Προύσας. στις 3 χρησιμοποιούσαν την τουρκική και στη μια την ελληνική. Επίσης ότι από τα 12 χωριά, για τα οποία αναφέρονται σχετικά στοιχεία, στα 3 μόνον (Καλασάνι, Τεπετζήκ και Πλατύαινος) χρησιμοποιούσαν την τουρκική ενώ στα υπόλοιπα 9 (Δεμηρδέσιο, Παλλαδάρι, Ελιγμοί, Νεοχώρι, Μεσαίπολις, Μουδανιά, Αρβανιτοχώρι Συγή και Τρίγλια) την ελληνική. Τέλος, στην Τρίγλια καταγράφεται ο μεγαλύτερος αριθμός γάμων χριστιανών και οι μεγαλύτεροι αριθμοί μαθητών, μαθητριών και διδασκάλων.

Το κείμενο της ανταπόκρισης παρατίθεται αυτούσιο στην καθαρεύουσα και με την ορθογραφία της εποχής εκείνης

ΝΕΟΛΟΓΟΣ φύλλο 6242 της Δευτέρας 7/19.5.1890 (2η σελ. 426)

ΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΤΗΣ ΠΡΩΤΟΓΕΝΟΥΣ ΑΝΤΑΠΟΚΡΙΣΗΣ

ΧΡΟΝΙΚΑ ΚΑΙ ΑΝΑΛΕΚΤΑ

Η καλλίστη συνάδελφος  «Ανατολή», ήτις υπό την νέαν αυτής διεύθυνσιν όλως νέαν προσεκτήσατο και εμπρέπουσαν, αξίαν δε του προορισμού αυτής θέσιν, δημοσιεύει από τινος μακρά άρθρα περί των εν Μικρά Ασία ορθοδόξων Ελλήνων. Νυν ήρξατο της δημοσιεύσεως άρθρων περί της καταστάσεως της παιδείας εν ταις διαφόροις επαρχίαις. Εκ του άρθρου όπερ εδημοσίευσε  το παρελθόν σάββατον και όπερ αφορά την εκκλησιαστική επαρχίαν Προύσης παραλαμβάνομεν τα εξής:
Η επαρχία Προύσης περιλαμβάνει 3570 στέφανα, ήτοι 17850 περίπου ορθόδοξους , τούτων 5110 ομιλούσι την τουρκικήν, οι δε λοιποί την ελληνικήν καθαρεύουσαν ή παρεφθαρμένην. Εν τη επαρχία λειτουργούσι 38 σχολαί, ων εν γυμνάσιον εν Προύση, τέσσαρα σχολαρχεία εν Τριγλία, Μουδανίοις, Δεμιρδεσίω και Μουδανίοις και τα λοιπά εν διαφόροις χωρίοις. Εις τας σχολάς ταύτας φοιτώσι 1726 παίδες και 1323 κοράσια, διδάσκουσι δε 83 διδάσκαλοι και 35 διδασκάλισσαι. Η επαρχία Προύσης περιλαμβάνει την φερώνυμον πόλιν και δέκα κώμας και χωρία (σ.ε. στο κείμενο περιλαμβάνονται 12 χωριά εκτός της Προύσας)

Εν τη συνοικία Μπαλούκ Παζάρ Προύσης υπάρχουσι 288 στέφανα, ομιλείται δε η ελληνική. Σχολαί, δημοτική μετά 30 μαθητών και 2 διδασκάλων, παρθεναγωγείον, 28 μαθήτριαι μετά μιάς διδασκαλίσσης.

Συνοικία Καγιά μπασή στέφανα 850, γλώσσα ομιλουμένη η τουρκική. Κεντρική σχολή μετά 4 διδασκάλων και 50 μαθητών, δημοτικόν διδάσκαλοι 2, μαθηταί 78, παρθεναγωγείον, διδασκάλισσαι 2 μαθήτριαι 44, νηπιαγωγείον, διδασκάλισσαι 2, μαθηταί 180.

Συνοικία Δεμίρ καπού. Στέφανα 162. Γλώσσα ομιλουμένη η τουρκική, σχολή δημοτική μετά δύο διδασκάλων και 80 μαθητών, παρθεναγωγείον και νηπιαγωγείον ομού μετά 2 διδασκαλισσών και 80 μαθητριών.

Συνοικία Σουσουρλούκ. Στέφανα 250, γλώσσα ομιλουμένη η τουρκική. Σχολή δημοτική, διδάσκαλοι 2, μαθηταί 90, παρθεναγωγείον, διδασκάλισσαι 2, μαθήτριαι 150.

Χωρίον Καλασανίου. Στέφανα 150, γλώσσα η τουρκική, προκαταρτική σχολή μετά μαθητών 30, διδασκάλου ενός.

Χωρίον Τεπετζήκ, στέφανα 120, γλώσσα η τουρκική, σχολή δημοτική, διδάσκαλοι2, μαθηταί 40, νηπιοπαρθεναγωγείον μετά διδασκαλίσσης 1 και μαθητριών 60.

Χωρίον Πλατύαινος, στέφανα 50, γλώσσα η τουρκική, προκαταρτική σχολή μετά 28 μαθητών.

Δεμηρδέσιον, στέφανα 150, γλώσσα η ελληνική, σχολαρχείον μετά είκοσΙ μαθητών, δημοτικόν μετά 2 διδασκάλων και 150 μαθητών και παρθεναγωγείον μετά 2 διδασκαλισσών και 100 μαθητριών.

Χωρίον Παλλαδάριον, στέφανα 280, γλώσσα η ελληνική, σχολή δημοτική μετά 2 διδασκάλων και 100 μαθητών, νηπιοπαρθεναγωγείον μετά 3 διαδασκαλισσών και 160 μαθητών.

Χωρίον Ελιγμοί. Στέφανα 160, γλώσσα η ελληνική, σχολή δημοτική μετά 2 διδασκάλων και 40 μαθητών, νηπιοπαρθεναγωγείον μετά 50 μαθητών.

Νεοχώριον, γλώσσα η ελληνική, σχολή δημοτική μετά 50 και νηπιαγωγείον μετά 40 μαθητών.

Μεσαίπολις, στέφανα 160, γλώσσα η ελληνική, σχολή δημοτική μετά 60 μαθητών, νηπιοπαρθεναγωγείον μετά 60 μαθητριών.

Μουδανία, γλώσσα η ελληνική, στέφανα 370, Σχολαρχείον μετά 2 διδασκάλων και 29 μαθητών, δημοτική σχολή μετά 2 διδασκάλων και 90 μαθητών, παρθεναγωγείον μετά 2 διδασκαλισσών και 50 μαθητριών, νηπιαγωγείον μετά 2 διδασκαλισσών και 100 μαθητών.

Αρβανιτοχώρι, γλώσσα η ελληνική, οι παίδες φοιτώσι εις τας σχολάς Μουδανίων.

Σιγή. Στέφανα 235, γλώσσα η ελληνική, σχολαρχείον, διδάσκαλοι 2, μαθηταί 18, δημοτική σχολή, διδάσκαλοι 2 μαθηταί 140, παρθεναγωγείον, διδασκάλισσαι 2 μαθήτριαι 41, νηπιαγωγείον, διδασκάλισσαι 3 μαθηταί 100.

Τρίγλια. Στέφανα 549. Γλώσσα η ελληνική. Σχολαρχείον μετά 2 διδασκάλων και 22 μαθητών, δημοτικόν μετά 2 διδασκάλων και 240 μαθητών, παρθεναγωγείον μετά 3 διδασκαλισσών και 100 μαθητριών, νηπιαγωγείον μετά 3 διδασκαλισσών και 200 μαθητών.

[Βασίλης Σακελλαρίδης]

Εξαιρετικά ενδιαφέροντα στοιχεία για τις ελληνικές κοινότητες, συμπεριλαμβανομένης και της Τρίγλιας, για το 1890. Οι οικογένεις εκφράζονται με τη λέξη στέφανα! Μου έκανε εντύπωση!