34. ΘΑΝΑΤΟΣ ΤΟΥ ΕΥΕΡΓΕΤΟΥ ΝΙΚΟΛΑΟΥ ΖΑΡΙΦΗ, ΝΕΟΛΟΓΟΣ φ. 7838 3.8.1895

[Μάκης Αποστολάτος]

Κατά την έρευνα των ψηφιοποιημένων φύλλων της εφημερίδας «ΝΕΟΛΟΓΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΎΠΟΛΗΣ» της Βιβλιοθήκης της Βουλής των Ελλήνων, εντόπισα στον B΄ τόμο του 1895, στο φύλλο 7838 της Πέμπτης 3/15.8.1895 (2η σελ 144), σε 4 στήλες, την είδηση για το θάνατο του εθνικού ευεργέτη Νικολάου Ζαρίφη, την κηδεία, τις προσφωνήσεις, τα συλλυπητήρια, τα ψηφίσματα και τη διαθήκη.

Ρεπορτάζ για το θέμα αυτό δημοσιεύθηκε, αρχικά, στο φύλλο 7836-37/2.8.1895 (3 στήλες της σελίδας), που παρουσιάστηκε στο άρθρο https://www.triglianoi.gr/index.php?topic=2450.0 , στη συνέχεια στο φύλλο 7838/3.8.1895 (5 στήλες της σελίδας) που παρουσιάζεται στον παρόν άρθρο και, σε επόμενο, το υλικό των φύλλων 7839 της Παρασκευής 4/16.8.1895 (2η σελ 148 στο τέλος της στήλης ΧΡΟΝΙΚΑ), 7840-41 του Σαββάτου 5/17.8.1895 (2η σελ 152 στο τέλος της στήλης ΧΡΟΝΙΚΑ), 7842 της Δευτέρας 7/19.8.1895 (1η σελ 159 στη στήλη ΕΣΩΤΕΡΙΚΑ και 2η σελ 160 στο τέλος της στήλης ΧΡΟΝΙΚΑ).

Θεωρώντας ότι ο θάνατος του Νικολάου Ζαρίφη ήταν ένα σημαντικό γεγονός για τον ελληνισμό της Κωνσταντινούπολης και των Ελλήνων ομογενών γενικότερα, έστω και αν στις δωρεές και ευεργεσίες του δεν περιλαμβάνεται η Τρίγλια, όπως έπραξε ο αδελφός του Γεώργιος Ζαρίφης, μετέφερα σε επεξεργαζόμενο ψηφιακό κείμενο όλα όσα δημοσιεύθηκαν στα φύλλα της εφημερίδας για το θάνατο του επίσης μεγάλου εθνικού ευεργέτη Νικολάου Ζαρίφη. Ενδιαφέρον έχει η ιδιόγραφη διαθήκη του, με τα ποσά του κληρονομούν η σύζυγος, οι αδελφοί του, οι συγγενείς, το προσωπικό του και οι δωρεές και χορηγίες για ιδρύματα, φιλανθρωπικούς σκοπούς, απόρους είτε στην Κωνσταντινούπολη είτε στην Αθήνα.
Στο άρθρο αυτό περιλαμβάνονται τα της κηδείας διάφορα στάδια, οι προσφωνήσεις, τα συλλυπητήρια, τα πολλά ψηφίσματα και η διαθήκη αναλυτικά.

Το κείμενο της είδησης παρατίθεται αυτούσιο στην καθαρεύουσα και με την ορθογραφία της εποχής εκείνης.

ΝΕΟΛΟΓΟΣ φύλλο 7838 της Πέμπτης 3/15.8.1895 (2η σελ. 144)

ΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΤΗΣ ΠΡΩΤΟΓΕΝΟΥΣ ΑΝΤΑΠΟΚΡΙΣΗΣ

ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΖΑΡΙΦΗΣ

Η κηδεία

Εκθέντες χθες τα κατά την κηδείαν του μεγάλου εθνικού ευεργέτου  Νικολάου Ζαρίφη από Πριγκήπου μέχρι της εις τον εν Πέραν ναόν των Εισοδίων καταθέσεως του νεκρού, αναγράφομεν ήδη τα εκείθεν μέχρι της ταφής εν Σισλίω έχοντα ώδε:

Εν τω ναώ

Ικανόν προ της 8 τουρκ. Τα περί τον ναόν κατελαμβάνοντο υπό πλήθους απείρου πάσης τάξεως και ηλικίας, ενώ αι μαθήτριιαι του παρθεναγωγείου της κοινότητος του Πέραν, λευχειμονούσαι, μετά πενθίμων δε εν τω βραχίονι γαζών, των διαδασκαλισσών μελανειμονουσών πασών εν γένει, ανέμενον την του νεκρού άφιξιν. Εν τω μεταξύ ο ναός επληρώθη μέχρις ασφυξίας, καταληφθέντων πάντων των του κιγκλιδωτού μερών αυτού, υπερπληρωθέντος του γυναικωνίτου και αναρριχομένων  των κατόπιν προσελθόντων ύπερθεν των κατειλημμένων ήδη στασιδίων κλπ. πληρωθεισών δε μέχρις ασφυξίας και αυτών των βαθμίδων του άμβωνος, ού του ανωτάτου μόνον μέρους εφείσθησαν εκ σεβασμού προς τον τόπον.

Επί των κηρών των πολυελαίων και των λαμπάδων των εν τω ναώ μανουαλίων κλπ είχον προσδεθή μέλαιναι ταινίαι επί τη πενθίμω ταύτη περιστάσει.

Του βαρυτίμου νεκροφόρου φερέτρου, εν ώ ξαπλούτο ο ού μικρόν υπό του τελευταίου νοσήματος αλλοιωθείς το πρόσωπον σεβαστός πρεσβύτης εν μελαίνη περιβολή, αποτεθέντος επί του εν τω μέσω της σωλέας ικρίου, καταλαβόντος δε της μεν Α. Θ. Παναγ. Του οικουμενικού πατριάρχου τον αρχιερατικόν θρόνον παραταχθέντων δε των Α.Α Σ.Σ. των συνοδικών αρχιερέων τινών μεν εν τοις εκατέρωθεν του θρόνου παραθρόνιοις και στασιδίοις των δε υπολοίπων απέναντι, ήρξατο η νεκρώσιμος ακολουθία, καθ' ήν παρέστησαν και τινές των μη συνοδικών αρχιερέων, ως οι Α.Α Σ.Σ. οι άγιοι Καισαρείας, Δυρραχίου, κλπ της Α. Σεβασμιότητος του αγίου Δέρκων, ως φίλου της οικογενείας παρακολουθήσαντος απλώς (σ.σ. από το χαρτόσημο δεν διαβάζονται μερικές λέξεις) .... δε τρεις αντιπρόσωποι ... των αρμενοκαθολικών ... ήτοι ο ... των ανωτέρων ...κλητήρες ... της Ελλάδος μετά ... πρεσβείας και του προξενείου, αντιπρόσωποι των πρεσβειών Ρωσίας, Γαλλίας, Ιταλίας, Ρουμανίας και Σερβίας, ο επιτετραμμένος του Μαυροβουνίου κ. Μπάτιτς, ο κ. και η κ. Λεωνίδα Ζαρίφη, και πολλοί των συγγενών και εγκρίτων ομογενών. Μετά την νεκρώσιμον ακολουθίαν, καθ' ήν το νεκρώσιμον ευαγγέλιον ανέγνω η Α. Θ. Π. ο οικουμενικός πατριάρχης, ο και πρωτοστατήσας της τελετής, περί την 8 ½ ώραν τουρκιστί ο νεκρός εναπετέθη εις πολυτελή νεκρώσιμον τέθριππον, ήν παρηκολούθησε σειρά αμαξών, ών επέβαινον αι Α.Α Σ.Σ. οι άγιοι Βελιγράδων Δωρόθεος, Ελασσώνος Νικόδημος, Καρπάθου και Κάσσου Σωφρόνιος και ο χωροεπίσκοπος του Πέραν θεοφ. Άγ. Σταυρουπόλεως κ. Γεννάδιος, ο κ. και η κ. Λεωνίδα Ζαρίφη, συγγενείς του μεταστάντος, η Α. Ε. ο πρεσβευτής της Ελλάδος κ. Μαυρικορδάτος, μετά της γραμματέως κ. Β. Ζαλοκώστα, πολλοί του προσωπικού της πρεσβείας, πολλοί των προυχόντων ομογενών κλπ αντιπρόσωποι του τύπου κλπ.

Η εις το νεκροταφείον πορεία

Καθ' όλην την από του ναού των Εισοδίων μέχρι Ταξειμίου  οδόν, πλήθος άπειρον συνωστίζετο εκατέρωθεν των μακρών συστοιχιών αποτελουσών αμαξών της συνοδίας, προκύπτον και από των υψωμάτων και εξωστών, ίνα ίδη τον από του μέσου ημών λίαν προώρως παρά την πρεσβυτικήν αυτού ηλικίαν αναρπαγέντα ευεργέτην, εν τη ευγενεί, φιλογενεί και φιλοπατρίδι καρδία του οποίου ενεκρύπτοντο οι σπόροι εκείνοι της τον οίκον και το όνομα των Ζαριφών διακρινούσης αγαθοεργίας, ής τρανώτατα και ευγλωττότατα απέλιπεν ημίν τεκμήρια και η ανοιγείσα επίσημος διαθήκη των τελευταίων αυτού θελήσεων.

Η ταφή

Κατά την προ του εν Σισλή ναού άφιξιν της ανωτέρω πομπής, η διάταξις της οποίας μέγα μέρος οφείλεται εις τον αείποτε εν παραπλησίαις περιστάσεσι διακρινόμενον δραστήριον κ. Καρόπουλον, όμιλος μουσικών ανέκρουεν αυθορμήτως πένθιμον μελωδίαν, ής παραταθείσης η νεκροφόρος άμαξα εισήγαγε το σεβαστόν σκήνος εις το παρεκκλήσιον της Μεταμορφώσεως. Αυτόθι νέαι ανεγνώθησαν νεκρώσιμαι ευχαί από των ανωτέρω μνημονευθέντων τεσσάρων αρχιερέων, πρωτοστατούντος του αγ. Βελεγράδων, κατόπιν των οποίων ο νεκρός, μετενεχθείς απετέθη εις ιδιαίτερον τάφον.Κατ' α΄'ιτησιν της πενθούσης οικογενεία λόγοι δεν απηγγέλθησαν.

Ήτο ήδη η 4 ½ περίπου μ. μ. ευρωπαϊστί, ότε συν τω δύοντι ηλίω εξηφανίζετο από των ομμάτων ημών ο φαεινός ούτος της ευεργεσίας λαμπτήρ, ουχί ίνα σβεσθή πλέον αλλ' ίνα αιωνίως λάμπη του ποιπού ως κόκκος της ουρανίου κόνεως της θείας κατοικίας, παρ΄ ή εκλήθη.

Ως αναπαράστασις, ούτως ειπείν, της δια του στεφάνου της ουρανίου αμοιβής επιστέψεως αυτού, μέρος των απείρων στεφάνων - οίς δεν ηδυνήθημεν να καταλέξωμεν πάντας εν τη χθεσινή ημών σχετική σημειώσει εξ ής πολλοί έλειπον, ως και ο της οικογενείας Θ. Παντελεοντίδου κλπ – απετέθη επί του τάφου, όστις εκάλυψε το γήϊνον σκήνος αγαθού προσβύτου, εναρέτου ανδρός υπέρ παν δ' άλλο φιλανθρώπου και μεγίστου ευεργέτου του Γένους.

Αι προσφωνήσεις

Εκ των κατά την κατάθεσιν των στεφάνωνγενομένων προσφωνήσεων προσθέτομεν σήμερον τας εξής:

HΗ κ. Σταματίνα Καλογερά, καταθέτουσα την εκ μέρους του παρθεναγωγείου της εν Σταυροδρομίω ενορίας της παναφίας και του εκ μέρους αυτής και της αδελφής αυτής, διευθυντρίας του παρθεναγωγείου, στέφανον, προσεφώνησεν ώδε:

Πόσον τιμήεις έπρεπε να είναι ο στέφανος, δι' ού επέπρωτο σήμερον το παρθεναγωγείον της ελληνικής ορθοδόξου κοινότητος να καταστέψη το τιμήεν σκήνος της ευεργιτικωτάτης ψυχής Σου, Νικόλαε Ζαρίφη! Πόσον άφθονα ώφειλον να ήναι τα μύρα, μεθ' ών μοιραίον ήτο να σπεύση σήμερον προς το σεβαστόν σώμα της της αποπτάσης φεύ! εναρέτου  ψυχής Σου, κλεινέ του Γένους ευεργέτα, η πολλαπλώς υπό Σου ευεργετηθείσα αύτη σχολή, ήτις σήμερον πούτιμοτάτης απορφανεύεται υπάρξεως! Πόσον οφείλουσι να καταρρέωσι τα δέκρυα τόσων απόρων και ορφανών της μοίρας κορασίων τοσούτον υπό της ευεργετικοτάτης ταύτης χειρός Σου ευεργετηθ'εντων δια γενναίων και πλουσίων προς την αγαπητήν και σωτήριον σχολήν αυτών δωρημάτων Σου! Πόσον σπαραξικάρδιοι οφείλουσι να ήναι οι κοπετοί και θρήνοι ημών απάντων επί τη σκλητοτάτη απωλεία, ήν εν τω σω θανάτω υφιστάμεθα! Τιμιώτατος ο στέφανος, πλουσιώτατα τα μύρα, άφθονα τα δάκρυα, θερμότατοι οι θρήνοι! Αλλά δέχου, μετροόφρον ψυχή και γενναία ! δέχου ευμενώς τον ανθόεντα και μυτοβόλον στέφανον,δια θερμοτάτων δακρύων βεβρεγμένον, τον οποίον η ευγνωμοσύνη τη αποιχομένη ευποιία κατατίθησιν.


Η Εφοροεπιτροπή Πριγκήπου καταθέτουσα τον στέφανον επί της σορού του αειμνήστου, προσεφώνησε τάδε:

Αοίδιμε άνερ!

Η απορφανισθείσα δια του Σού θανάτου κοινότης της νήσου Πριφκήπου, η πολλαχώς υπό Σού ευεργετηθείσα, βαρέως φέρουσα την Σην απώλειαν, καταθέτει φια των αντιπροσώπων αυτής επί της σορού Σου τόνδε τον στέφανον ως μικρόν μαρτύριον ευγνωμοσύνης δια τας υπέρ αυτής πολυειδείς ευεργεσίας Σου. Ναι. αοίδιμε άνερ, συ απειράκις εστέγνωσας τα δάκρυα χηρών και ορφανών δια της ατρικής Σου μερίμνης.Σύ παρέσχες πνευματικήν τροφήν προς τοσαύτα αθώα πλάσματα δια της όντως γενναίας υπέρ των καθιδρυμάτων ημών επιχορηγήσεως, και αντί τούτων πάντων τι ανταποδώσαμέν σοι; Ευεργέτα και προστά της πριγκήπου, Φαίαν έχοις ελαφράν, τον σον όνομα εγκεχαραγμένον όν εν ταις καρδίαις πάντων ημών, διατελέσει εις αιώνα τον άπαντα.

Συλλυπητήρια

Η ομογενής κοινότης Ξηροκρήνης επί τω θανάτω του αειμνήστου εθνικού ευεργέτου απηύθηνε προς την ερίτιμον χήραν αυτού το εξής συλλυπητήριον τηλεγράφημα:

Οικογένειαν Ζαρίφη.-Πρίγκηπον.- Εν ονόματι της ορθοδόξου κοινότητος Ξηροκρήνης υποβάλλομεν ευγενεστάτη υμών καρδία ειλικρινή συλλυπητήρια επί απωλεία εθνικωτάτου και ευεργετικωτάτουανδρός. Η συμφορά είναι ουχί μόνον υμετ΄ρα, αλλά κοινή του έθνους
Οι επίτροποι.

Τα ψηφίσματα

Αναγκασθέντες χθες ν' αποσπάσωμεν από της πλακός ήδη συντεθειμένα σεσελιδοποιημένα ρα άλλα των επί τω θανάτω του αειμνήστου ανδρός ψηφισμάτων των κοινοτήτων  και σωματείων της πρωτευούσης, ίνα καταχωρίσωμεν τα περί της κηδείας αυτού δημοσιεύομεν αυτά σήμερον έχοντα ώδε:

Της κοινότητος Χρυσοπόλεως

Επί τη σκληρά εθνική απωλεία  εν τω προσώπω του μεγάλου εθνικού Ευεργέτου Ν. Ζαρίφη μετά συντετριμμένης  καρδίας η εφοροεπιτροπή της ελληνικής κοινότητος Χρυσοπόλεως συνελθούσα εψηφίσατο τάδε: 1) Να εκφρασθώσι τα συλλυπητήρια της κοινότητος  τη ευγενεστάτη χήρα του αποβιώσαντος μεγάλου Ευεργέτου παρ' αυτής της επιτροπής, ήτις εν σώματι μεταβήσεται παρά τη πενθούση οικογενεία, 2) να κατατεθή στέφανος επί του νεκρού φέρων τήνδε  την επιγραφήν : «Η βαρυπενθούσα κοινότης Χρυσοπόλεως τω μεγάλω εθνικώ και ιδία αυτής Ευεργέτη Νικολάω τω Ζαρίφη» και να γείνη προσφώνησις εξ ενός των μελών της φοροεπιτροπής, 3) ο κλήρος μετά των εξαπτερύγων να συνοδεύση την εκφοράν του νεκρού, οι δε κώδωνες να κρούωνται πενθίμως από πρωίας, 4) ν' αναρτηθή εις το διηνεκές εν τη αιθούση των συνεδριάσεων της κοινότητος εικών του αποβιώσαντος μεγάλου εθνικού Ευεργέτου, όντος και μεγάλου Ευεργέτου της κοινότητος ταύτης, 5) νε τελεσθή τεσσαροκονθήμερον αρχιερατικόν μνημόσυνον υπέρ αναπαύσεως του αποβιώσαντος μεγάλου Ευεργέτου εν τω ναώ της κοινότητος, 6) το παρόν ψήφισμα να δημοσιευθή δια των ενταύθα εκδιδομένων ελληνικών εφημερίδων.

Εν Χρυσοπόλει τη 1 αυγούστου 1895
Η φοροεπιτροπή της κοινότητος Χρυσοπόλεως

Της εφορίας των εν Βλάγκα Σχολείων

Άμα τω ακούσματι του θλιβερωτάτου θανάτου του μεγατίμου ευεργέτου του έθνους αοιδίμου Νικολάου Ζαρίφη σθνελθούσα εκτάκτως η εφορία εψηφίσατο τάδε εν βαθυτάτη συγκινήσει: 1) Να σταλή αμέσως συλλυπητήριον τηλεγράφημα εις την ευγενεστάτην σύζυγον του μεταστάντος κ. Ελένην, 2) να κρούη πενθίμως ο κώδων της εκκλησίας εκ διαλειμμάτων αύριον από πρωίας μέχρι της ώρας του εσπερινού, 3) ο αρχιερατικός προϊστάμενος της ενορίας μετά της εφορίας και του διδάσκοντος προσψπικού συμπαραστατούμενος υπό μαθητών φερόντων σημείον πένθους να συνοδεύση την εκφοράν του σεπτού νεκρού από της αποβάθρας μέχρι του ναού των Εισοδίων και παραστή κατά την νεκρώσιμον ακολουθίαν, 4) να συνταχθή και εποδοθή και τω πενθούντι ανεψιώ του μακαρίτου ευγενεστ. Κ. Λ. Ζαρίφη συλλυπητήριος επιστολή της εφορίας, 5) να τελεσθή αεχιερατικόν μνημόσυνον υπέρ αναπαύσεως της ψυχής του αοιδίμου  την κυριακήν προ της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, 5) να δημοσιευθή το παρόν ψήφισμα φια των εγχωρίων εφημερίδων,
Εν Βλάγκα, τη 1 αυγούστου 1895.
Η εφορία

Της εν Φαναρίω Φιλεκπ. και Φιλοπτώχου αδελφότητος

Το διοικητικόν συμβούλιον της εν Φαναρίω  αρτισυστάτου Φιλεκπ. και Φιλοπτώχου αδελφότητος επί τω θλιβερώ και ανηκέστω ακούσματι του θανάτου του μεγατίμου ομογενούς και μεγάλου εθνικού ευεργέτου Νικολάου Ζαρίφη, συνελθόν εκτάκτως εψηφίσατο τάδε: 1) να διακοπώσιν αι συνεδριάσεις της αδελφότητος επί δεκαπενθήμερον, 2) να σταλώσιν επιστολαί συλλυπητήριοι τη τε ευγενεστάση χήρα του αοιδίμου κ. Ελένη και τω μεγατίμω ανεωιώ κ. Λεων. Ζαρίφη, 3) να συνοδεύση την κηδείαν εν σώματι το διοικ. Συμβούλιον και 4) να δημοσιευθή το παρόν δια των εγχωρίων εφημερίδων.
Εν Φαναρίω, τη 1 αυγ. 1895

  Ο πρόεδρος                Ο γεν. γραμματεύς
Α. Β. Καλλίφρων          Μ. Γαρλίδης

Της εφορίας των σχολών Πριγκήπου

Η εφοροεπιτροπή εκκλησιών και σχολών της ορθοδόξου κοινότητος πριφκήπου, άμα τω θλιβερώ αγγέλματι του θανάτου του πολικλαύστου μεγάλου αυτή ευεργέτου Νικολάου Ζαρίφη αυνελθούσα σήμερον εις έκτακτον συνεδρίασιν ψηφίζει: 1) Να  κατατεθή στέφανος μετά προσφωνήσεως, 2) να ηχώσι πενθίμως οι κώδωνες αμφοτέρων των εκκλησιών μέχρι της εκφοράς, 3) να παρακολουθήσωσι την κηδείαν ο κλήρος αμφοτέρων των εκκλησιών, η εφοροεπιτροπή μετά του διδάσκοντος των σχολών προσωπικού, των μαθητών λαο μαθητριών μελανειμονούντων, 4) να σταλή τη χήρα κ. Ελένη συλλυπητήριος επιστολή, 5) να αναρτηθή η εικών αυτού εν τη αιθούση των σχολών, 6) να τελήται κατ' έτος την 1 αυγούστου αρχιερατικόν μνημόσυνον υπέρ αναπαύσεως της ψυχής  αυτόύ.

Εν Πριφκήπω, 1 αυγούστου 1895
Εκ του γραφείου

Της εν Ξυλοπόρτη εκκλησίας του αγ. Δημητρίου

Εν τη εκτάκρως επί τω ακούσματι του θανάτου του μεγατίμου ευεργέτου της κοινότητος ημών, του αοιδίμου Νικολάου Ζαρίφη. Συνελθούση συναδρία εν τω επισκοπικώ του ιερ. Ναού Ξυλοπόρτης εψηφίσθησαν τα ακόλουθα: 1) να σταλή συλλυπητήριος επιστολή τη χήρα Ν. Ζαρίφη, 2) να κατατεθή επί της δορού αυτού στέφανος, 3) να παρευρεθή η επιτροπή της κοινότητος Ξυποπόρτης εν τη κηδεία αυτού, 4) να ακολουθήση την εκφοράν του νεκρού ο ιερός κλήρος μετά των εξαπτερύγων, και 5) να δημοσιευθή το παρόν ψήφισμα εν τοις κυριωτέροις φύλλοις της Κων/πόλεως.

Εν Ξυλοπόρτη, τη 1 αυγούστου 1895
Η επιτροπή

Το της ελλ. σχολής Εδιρνέ-Καπού

Επί τη απωλεία ανδρός τα μάλα φιλομούσου, του ευεργέτου του έθνους Νικολάου Ζαρίφη, άμα τω θλιβερώ ακούσματι η εφορεία της ελλην. σχολής Εδιρνέ-Καπού εκτάκτως συνελθούσα εωηφίσατο ίνα" 1) Πενθίμως κρούη μέχρις εσπέρας ο κώδων της εκκλησίας κατά την ημέραν της κηδείας. 2) να σταλή συλλυπητήριος επιστολή τη βαρυπενθούση του μακαρίτου συζύγω και τω βαρυπενθούντι ανεψιώ, 3) να ψαλή την κυριακήν μετά την θείαν λειτουργίαν παρακλητικός κανών υπέρ αναπαύσεως της ψυχής του μεταστάντος και 4) τελεσθή τεσσαρακονθήμερον αρχιερατικόν μνημόσυνον υπέρ αυτού. Εφ' ώ και εγένετο το παρόν ψήφισμα, το οποίον φημοσιευθήσεται δια των εγχωρίων εφημερίδων.

Εν Εδιρνεκαπίω, τη 1 αυγούστου 1895.
Η εφορεία

Το της εν Κουσγουντζουκίω Εκκλησίας

Άμα τη θλιβερά αγγελία του θανάτου του εν Πριγκήπω παραθερίζοντος εθνικού Ευεργέτου Ν. Ζαρίφη η εφοροεπιτροπή της εν Κουσγουντζουκίω ιεράς εκκλησίας συνελθούσα εψήφισε τάφε: 1) Να σταλή αυθημερόν συλλυπητήριον τηλεγράφημα εξ ονόματος της κοινότητος προς την σύζυγον του μεταστάντος, όστις ετύγχανε μέφας ευεργέτης των εκπαιδευτηρίων αυτής, 2) ν' αντιπροσωπευθή η κοινότης εις την κηδείαν, 3) να παρευρεθώσι και λάβωσι μέρος εις την κηδείαν ο ιερός κλήρος μετά των εξαπτερύγων, 4) να ηχή από πρωίας πενθίμως ο κώδων της ιεράς εκκλησίας, 5) να τελεσθή τεσσακονθήμερον μνημόσυνον υπέρ της της μακαρίας ψυχής του μεταστάντος μεγάλου της κοινότητος ευεργέτου Ν. Ζαρίφη, ως και τακτικώς ετήσιον αρχιερατικόν μνημόσυνον κατά την 1ην κυριακήν του μηνός αυγούστου.

Κουσγουντζούκιον τη 2 αυγ. 1895
Η εφοροεπιτροπή

Της εκκλησιαστικής επιτροπής Ταταούλων

Η εκκλησιαστική επιτροπή των εν Ταταούλοις ιερών ναώ, άμα τω θλιβερώ ακούσματι του θανάτου του μεγαθύμου ευεργέτου του έθνους, αειμνήστου Νικ. Ζαρίφη συνελθούσα εις έκτακτον συνεδρίαν εψηφίσατο τα εξής: 1) Να ηχώσι οι κώδωνες αμφοτέρων των ναών πενθίμως από πρωίας της αύριον, 2) να κατατεθή στέφανος επί του σεπτού νεκρού εξ ονόματος της κοινότητος, 3) να παραστή εις την κηδείαν ο αυτόθι κλήρος μετά δύο ζευγών εξαπτερύγων, 4) να συνοδεύση την εκφοράν εν σώματι η εκκλησιαστική επιτροπή, 5) να δημοσιευθή το παρόν δια των επιτοπίων εφημερίδων,

Εν Ταταούλοις, τη 1/13 αυγούστου 1895
Η εκκλησιαστική επιτροπή των εν Ταταούλοις ιερών ναών.

Της εν Ξυλοπόρτη αδελφότητος «Εννέα Μουσών»

Το διοικητικόν της αδελφότητος Συμβούλιον επί τω θλιβερώ ακούσματι του θανάτου του εθνικού ευεργέτου Νικολ. Ζαρίφη συνελθόν εκτάκτως εψηφίσατο τάδε: Να διακοπώσιν αι εργασίαι της αδελφότητος επί οκταήμερον, 2) ο πρόεδρος μετά του αντιπροέδρου να αντιπροσωπεύσωσι την αδελφότητα κατά την κηδείαν του πολυτίμου νεκρού, 3) να σταλή συλλυπητήριος επιτροπή τη χήρα του μεγατίμου ανδρός ευγενεστάτη κ. Ελένη Ζαρίφη, 4) το παρόν ψήφισμα να δημοσιευθή δια του εγχωρίου τύπου.

    Ο πρόεδρος                    Ο γεν. γραμματεύς
Θ. Π. Καραμάνος              Μ. Παχαλίδης

Των Εκπαιδευτηρίων Ταταούλων

Η Εφορία των Εκπαιδευτηρίων Ταταούλων άμα τω θλιβερώ ακούσματι του θανάτου του μεγαθύμου του έθνους Ευεργέτου φιλογενεστάτου Νικολάου Ζαρίφη, συνελθούσα εκτάκτως εψηφίσατο εν αμυθήτω πένθει τάδε: 1) Να κατατεθή στέφανος επί του σεπτού νεκρού επ' ονόματι των Εκπαιδευτηρίων, 2) ν' ακολουθήση εν σώματι η Εφορία την εκφοράν μετά του διδάσκοντος προσωπικού, 3) να σταλή συλλυπητήριον γράμμα τη σεβαστή χήρα του αειμνήστου ευγενεστάτη κ. Ελένη Ζαρίφη, 4) να δημοσιευθή το παρόν ψήφισμα δια των ενταύθα εφημερίδων.

Εν Ταταούλοις, τη 1/13 αυγούστου 1895
Η Εφορία

Της Πατριαρχικής Δημοτικής Σχολής

Επί τω θλιβερώ και απαισίω ακούσματι του θανάτου του μεγατίμου εθνικού Ευεργέτου Νικολάου Ζαρίφη η Εφορία της Πατριαρχικής Αστικής Σχολής συνελθούσα εκτάκτως υπό την προεδρίαν του τακτικού αυτής προέδρου Σεβασμ. Μητροπολίτου Λιτίτσης κ. Βασιλείου εψηφίσατο εν συνοχή καρδίας τα επόμενα: 1) Να σταλή συλλυπητήριος τη ευγενεστάτη χήρα του αοιδίμου εθνικού Ευεργέτου, 2) να συνοδεύση την κηδείαν εν σώματι η Εφορία μετά του διδάσκοντος προσωπικού, 3) να δημοσιευθή το παρόν ψήφισμα δια του εγχωρίου τύπου.

Εν Φαναρίω, τη 1 αυγούστου 1895
Η Εφορία

Των εν Γαλατά εκπαιδευτηρίων

Η εφορία των εκπαιδευτηρίων Γαλατά, συνελθούσα εις έκτακτον συνεδρίαν επί τω θλιβερώ ακούσματι του θανάτου Νικολάου του Ζαρίφη, μεγάλου εθνικού ευεργέτου και προστάτου των σχολών της αυτόθι κοινότητος, εψηφίσατο: 1) Να κατατεθή στέφανος επί του νεκρού μετά καταλλήλου υπό του διευθυντού των σχολών προσφωνήσεως, 2) να παραστή εις την κηδείαν ο κλήρος της αυτ΄'οθι ιεράς εκκλησίας του Χριστού, 3) να σταλή συλλυπητήριος επιστολή προς την σεπτήν χήραν του αοιδίμου ανδρός, 4) να τελεσθή τεσσακονθήμερον αρχιερατικόν μνημόσυνον υπέρ αναπαύσεως της ψυχής αυτού, και 5) να δημοσιευθή το παρόν ψήφισμα δια του εγχωρίου τύπου.

Εν Γαλατά, τη 1 αυγούστου 1895
Η Εφορία

Της κοινότητος Φερίκιοι

Άμα τη αγγελία του θανάτου του μεγάλου εθνικού Ευεργέτου Ν. Ζαρίφη η εφορία των σχολών Φερίκιοι και το προεδρείον της φιλεκπαιδευτικής αδελφότητος μετά της εκκλησιαστικής επιτροπής, συνελθούσαι εις έκτακτον συνεδρίαν εψηφίσαντο: 1) Να διακοπώσιν αι εργασίαι του σωματείουεπί δεκαπενθήμερον, 2) ν' αναμείνωσι μετά των ιερέων, του διδάσκοντος προσψπικού, των μαθητών και μαθητριών οι τε έφοροι και επίτροποι το ιερίν σκήνος του αοιδίμου εις το νεκροταφείον της Μεταμορφώσεως, 3) ο κώδων της εκκλησίας να ηχή πενθίμως όλην την ημέραν της εκφοράς, 4) να γίνηται μνεία του αοιδίμου ευεργέτου εν τω κατ' έτος μνημοσύνω υπέρ των αοιδίμων ευεργετών της κοινότητος, 5) να εκφρασθώσι τα θερμά και εγκάρδια συλλυπητήρια της βαρυπενθούσης κοινότητος  επί των σχολών δια του τύπου, 6) να εισαχθώσι 10 μαθηταί και μαθήτριαι δωρεάν εν ταις σχολαίς επ' ονόματι του μεταστάντος, και 7) τα ψηφισθέντα να δημοσιευθώσιν.

Εν Φερίκιοι, τη 2 αυγούστου 1895
Η εφορία

Της εφοροεπιτροπής Κοντοσκαλίου

Επί τω θλιβερώ αγγέλματι του θανάτου του εκ των μεγάλων ευεργετών του Γένους Νικολάου Ζαρίφη, η εν Καντοσκαλίω επί της ανεγειρομένης εκκληςίας της Αγ. Κυριακής επιτροπή, συνελθούσα μετά της επιτροπής της αυτής εκκλησίας, εψήφισε τάδε: 1) Όπως κατά την ημέραν της κηδείας κρούη πενθίμως ο κώδων της εκκλησίας μέχρι του εσπερινού, 2) όπως παραστή άπας ο κλήρος της εκκλησίας, η επί της οικοδομής αυτής επιτροπή της αυτής εκκλησίας κατά την νεκρώσιμον ακολουθίαν, 3) όπως σταλή συλλυπητήριος επιστολή τη βαρυπενθούση οικογενεία του αειμνήστου και 4) όπως τελεσθή μνημόσυνον υπέρ αναπαύσεως της ψυχής αυτού κατά τη κυριακήν της 6ης αυγούστου.

Εν Κοντοσκαλίω, τη 1η αυγούστου 1895

Η διαθήκη

Παρασχόντες χθες βραχείας και γενικάς τινάς πληροφορίας περί της εν τω ενταύθα ελληνικώ προξενείω ανοιγείσης μυστικής διαθήκης του αειμνήστου ανδρός, από του 1883 κατατεθειμένης, συμπληρούμεν αυτάς σήμερον, καθ' ά υποσχόμεθα, δια των εξής.

Εν πρώτοις η διαθήκη άρχεται ώδε κατά λέξιν:

«Εγώ ο υποφαινόμενος Νικόλαος Ζαρίφης επειδή το τέρμα του βίου είναι άδηλον και ο θάνατος δύναται κατά το θέλημα του παντοδυνάμου Θεού να με καταλάβη εις πάσαν ώραν, απεφάσισα να συντάξω την διαθήκην μου, όπως προσδιορίσω τι επιθυμώ να γείνη μετά τον θάνατόν μου άπασα η περιουσία μου. Και επί τω σκοπώ τούτω, σώας έχων τας φρένας, έγραψα και υπέγραψα  την παρούσαν ιδία χερί οικειοθελώς και απαραβιάστως.

Η περιουσία μου συνίσταται: α') εκ της εις την εμπορικήν εταιρίαν Ζαφειρόπουλος και Ζαρίφης μερίδος μου, β') εκ χρεωγράφων, ομολόγων και άλλων κινητών πραγμάτων μου, γ') εκ διαφόρων ακινήτων κτημάτων, ήτοι 1) της εν Σταυροδρομίω οικίας μου, 2) της εν Πριγκήπω εξοχικής μου οικίας κειμένης εις θέσιν Μαντζάρι, 3) των εν Πριγκήπω κτημάτωντου Πάντζου κειμένων παρά τον αιγιαλόν, τα οποία αγόρασα και ενέγραψα εις το όνομα της συζύγου μου Ελένης Ν. Ζαρίφη, 4) ενός γηπέδου εκ ληχών, περίπου τριάκοντα χιλιάδων, εγγεγραμμένον εις το όνομα της συζύγου μου και ετέρου οικοπέδου οικίας πυρποληθείσης εγγεγραμμένου εις το όνομα της αποβιωσάσης πενθεράς μου, αμφότερα τα γήπεδα ταύτα ηγόρασα από τον Θ. Πάντζον, 5) εκ της εν Πριγκήπω οικίας, κειμένης εις θέσιν Βίλλα Τζάκομο, την οποίαν ηγόρασα από την γυναικαδελφήν μου Αρτεμισίαν Ν. Πουρναρά, 6) ενός καπνοπωλείου κειμένου εις Μπαξέ Καπουσού εγγεγραμμένου εις το όνομα της πενθεράς μου.

Α'. Κληρονόμον μου διορίζω και εγκαθιστώ την φιλτάτην μου σύζυγον Ελένην, την αφοσιωμένην του βίου μου σύντροφον, την κληρονομικήν αυτής μερίδα ορίζω ως εξής. Αφήνω εις αυτήν : α) όλην μου την ακίνητον περιουσίαν, ως ανωτέρω περιεγράφη, β) τα έπιπλα και σκεύη των οικιών, γ) τα χρυσά και αργυρά σκεύη, τα αδαμάντινα και λοιπά κοσμήματα, δ) τα δημόσια και λοιπά χρεώγραφα όσα ήθελον ευρεθή μέχρι της αξίας 10 χιλιάδψν οθωμανικών λιρών, το δε των χρεωγράφων υπόλοιπον, όσα ήθελον ευρεθή, θέλει διατεθή μετά της λοιπής μου περιουσίας συμφώνως προς τα διατάξεις της παρούσης διαθήκης, ε) τας εις όνομα εμού ή αυτής υπαρχούσας διαφόρων οφειλετών ομολογίας και παν ότι άλλο ζων εδώρησα εις αυτήν, ίνα έχη πάντα ταύτα εις την απόλυτον αυτής κυριότητα, νέμεται και διαθέτη αυτά και μετά τον θάνατον ως βούεται, ζ)Αφήνω προς τούτοις εις την φιλτάτην μοι σύζυγον 1.500.000 φρ. εις χρήματα μετρητά ίνα εκ του εισοφήματος αυτού ζήση εν ανέσει το υπόλοιπον του βίου της. Το χρηματικόν τούτο ποσόν θέλει χρησιμεύσει ως κεφάλαιον προς αγοράν δημ. χρεωγράφων γαλλικών, αγγλικών, ιταλικών και ελληνικών, ανά εν τέταρτον εξ εκάστου είδους, οι τίτλοι των χρεωγράφων τούτων θέλουσι κατατεθή παρά των εκτελεστών της διαθήκης μου εις την Εθν. Τράπεζαν της Ελλάδος εν ονόματι της συζύγου μου, εις ήν θέλει παραδοθή η προσήκουσα απόδειξις, η δε Τράπεζα θέλει αναδεχθήτην ρητήν υποχρέωσιν να εισπράττη επί ορισμένη προμηθεία τους τόκους και πληρώνη αυτούς εις την σύζυγόν μου, να μη δεχθή ποτέ και παρ' οιουδήποτε κατάσχεσιν ζώσης αυτής, ή να αναγνωρήση παραχώρησιν, ουδέ να συγχωρίση εις οιανδήποτε έστω και εις αυτήν την σύζυγόν μου, είτε να αποσύρη, είτε να εκποιήση τους τίτλους ή μέρος αυτών. Εν άλλαις λέξεσιν επιθυμώ ώστε οιμεν τόκοι του ρηθέντος κεφαλαίου να πληρόνωνται τακτικώς και ανελλιπώς εις την σύζυγόν μου εν όσω ζη, το δε κεφάλαιον αυτό να μένη ανέπαφον και αναπαλλοτρίωτον. Μετά τον θάνατον δε της συζύγου μου το κεφάλαιον τούτο θέλει διατεθή καθ' όν τρόπον θέλω ορίσει κατωτέρω.

Προσέτι αφήνω εις την αγαπητήν σύζυγον Ελεγκάκην μου περιπλέον φράγκα 400.000 εις μετρητά, δια να μεταχειρισθή αύτα όπως θέλη, τούτο θα γείνη όταν ξανακαθαρισθή η περιουσία μου, εννοώ όμως να ήναι από τα πρώτα».

Περαιτέρω η διαθήκη περιλαμβάνει τας επομένας διατάξεις, 'ας εκ του κειμένου αυτής συνοψίζομεν:

Β΄. Εις συγγενείς: 1) Αδελφώ Γεώργιον και Μιχαήλ, ως πλουσίους, ανά 50 χιλ, 2) Αδελφ Πέτρον 250.000 φρ., 3) αδελφήν Σουλτανίτσαν  Σημηριώτου 100.000 και εις τον υιόν της παντελήν Γ. Σημηριώτου 50 χιλ., 4) εις τα τέκνα του αποβιώσαντος αδελφού Αλεξάνδρου Ζαρίφη 200.000, άτινα κατατεθήσονται εις την Εθνικήν Τράπεζαντης Ελλάδος ίνα λαμβάνηται εκ των τόκων το αναγκαίον ποσόν προς συντήρησιν και εκπαίδευσιν μέχρις ού φθάσψσι εις νόμιμον ηλοκίαν, το κεφάλαιον θα δοθή αυτοίς αφού συμπληρώσωσι το 30όν, 5) ανεψιόν και βαπριστικόν Λεων. Γ. Ζαρίφη 100.000, 6) εις ψυχοκόρην του Ελίζαν 80 χιλ. αν υπανδρευθή με το θέλημα της γυναικός του Ελένης, 7) εις την γυναικαδελφήν μου Αρτεμισίαν Ν. Πουρναρά 100 χιλ, εις ταύτην πληρωτέα και φρ. 280 χιλ, οφειλόμενα αυτή εκ προικός , άτινα δε εκράτει παρ΄ αυτώ ο μακαρίτης, αν δεν επληρόνοντο αυτή ενόσω αυτός έζη, 8 ) εις την γυναικαδελφήν αυτού Εριφύλην Κ. Ζαφειροπούλου 50 χιλ φρ., 9) εις τον γυναικαδελφόν και βαπτιστικόν αυτού Κωνσταν. Μ. Θεοδωρίδην 100 χιλ φρ. 10) εις την χήραν και τα τέκνα του αποβιώσαντος εξαδέλφου αυτού Παύλου Καπλάνογλου 50 χιλ., 11) εις την Ζωήτσαν Ε. Κατακουζηνού 25 χιλ.

Γ'. Διαθέτει 100.000 φρ. προς διανομήν εις τους συγγενείς και ιδία τους τυχόν λησμονηθέντας.
Δ'. Τα κατωτέρω ποσά εις κοινωφελή και αγαθοεργά ιδρύματα και φιλανθρωπικούς σκοπούς: 1) Εθν. Νοσοκομείον και ορφανοτροφείον 250.000 καταθετέα εις την Εθν. Τράπεζαν της Ελλάδος, ων δε να λαμβάνωνται μόνον οι τόκοι, 2) Μ. Του Γ. Σχολή 50 χιλ. (επίσης), 3) Φιλανθρ, και φιλεκπαιδ. αδελφότητα 100 χιλ (επίσης), 4) Παλλάδα 50.000 (επίσης), 5) Εις τα εν Σταυροδρομίω δύο ενοριακά σχολεία αρρένων και θηλέων ανά 10.000 (επίσης), 6) Σχολεία Πριγκήπου 5.000 (επίσης), 7) Φιλόπτωχον αδελφότητα Κυριών 30.000 (επίσης), 8 ) δι' αποκατάστασιν τριών πτωχών κορών ανά 5.000, 9) Βρεφοκομείον Αθηνών 10,000, 10) Ορφανοτροφείον θηλέων Αθηνών 10.000, 11) Δημοτ. σχολ. πόλεως Τήνου 10.000 (επίσης), 12) εις πάντας ανεξαιρέτως τους υπαλλήλους της εν Σταυροδρομίω και Πριγκήπω οικίας, όσοι θέλουν ευρεθή κατά την ημέραν του θανάτου μου εν τη υπηρεσία 10 χιλ. άτινα θα διανείμη η σύζυγος κατ' ιδίαν έγκρισιν.

Ε'. Δι' ίδρυσιν ορφανοτροφείου εν Κ/πόλει δια των 1.500.000 φρ. της συζύγου μετά θ'ανατον αυτής, τη κοινή συνεννοήσει της Α. Θ. Π., του πρεσβευτού της Ελλάδος και τριών των διαπρεπεστέρων ομογενών, ούς θα εκλέξωσιν ο εκτελεστής της διαθήκης από κοινού μετά του Α. Π. Θ. και του πρεσβευτού. Εκ του ποσού πλείονα μεν των 400.000 φρ. δέον να διατεθώσι προς αγοράν καταλλήλου οικοπέδου. Το ίδρυμα προώρισται ως καταφύγιον απόρων και ορφανών κορασίδων, άτινα να λαμβάνωσιν απλήν ανατροφήν και διδάσκωνται τέχνην τινά, εργόχειρα και την οικιακήν ιδία οικονομίαν.

ΣΤ'. Διατίθενται 500 χιλ. όπως εκ των τόκων αυτών εκ της Εθν. Τρ. της Ελλάδος συντηρήται αποκλειστικώς μόνιμος στρατιωτική σχολή πεζικού και ιππικού.

Ζ'. Τα περί διαθέσεως των σχολαζόντων μεριδίων της περιουσίας και παντός περισσεύματος αυτής υπέρ του Πανεπιστημίου και δια Βιβλιοθήκην αναπτύσσοντα ως εγράφησαν χθες εν συνόψει.

Η'. Ευθύς μετά την δημοσίευσιν της διαθήκης, να αφαιρεθή εκ της περιουσίας το ποσόν των 1.500.000 φράγκων και των 400.000. χιλιάδων άτινα ωρίσθησαν τη συζύγω αυτού. Τα λοιπά κληροδοτήματα μετά την εκκαθάρισιν. Αν η περιουσία μη αρκέση δι' όλα, θα γείνη ανάλογος έκπτωσις εκ πάντων των ποσών, πλην των μικροτέρων των 10 χιλιάδων φρ.

Θ'. Η κηδεία να γείνη δι' όλης της δυνατής μετριότητος, να ενταφιασθή δε εν τω ναώ του Βαλουκλίου. Την πρώτην κυριακήν μετά τον θάνατον αυτού διανεμηθήσονται εις άτομα αληθώς άπορα 10.000 φρ. και 3.000 φρ. εις τους πτωχούς Πριγκήπου.

Ι'. Εκτελεσταί της διαθήκης ορίζονται Μιχ. Ζαρίφης, Οδυσσεύς Νεγρεπόντης, Ν. Πουρναράς.

Αλλά, καθ' θετικώτατα πληροφορούμεθα, δια μεταγενεστέρων, εν Αθήναις δε κατατεθειμένων, κωδικέλων αι ανωτέρω διατάξεις ουσιωδώς τροποιούνται, αναλόγως των μεταξύ επελθουσών μεταβολών.