Ο ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΑΣ ΛΕΩΝ ΣΤ’ Ο ΣΟΦΟΣ, Η ΕΥΔΟΚΙΑ ΒΑΪΑΝΗ ΚΑΙ H ΖΩΗ ΚΑΡΒΟΥΝΟΨΙΝΑ

[Στάθης Δημητρακός]

Ο ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΑΣ ΛΕΩΝ ΣΤ' Ο ΣΟΦΟΣ, Η  ΕΥΔΟΚΙΑ ΒΑΪΑΝΗ  (Η ΒΑΪΝΟΥ )ΚΑΙ  H ΖΩΗ ΚΑΡΒΟΥΝΟΨΙΝΑ


Ο μεγάλος Τριγλιανός Ιστορικός και Φιλόλογος Γυμνασιάρχης Τρύφων Ε.  Ευαγγελίδης(1863-1941)στο βιβλίο<< ΒΡΥΛΛΕΙΟΝ -ΤΡΙΓΛΕΙΑ >>, Ιστορική  και γεωγραφική  μελέτη από το Ε' αιώνος π.Χ. μέχρι των  καθ' ημάς ,Αθήνα 1934,γραφει μια σελίδα[σελ.53] για την ιστορική περίοδο επί Αυτοκράτορα του Βυζαντίου Λέοντος ΣΤ' του Σοφού, τα γεγονότα με τους δυο  τελευταίους από τέσσερις γάμους του.
Ο συγγραφέας αναφέρει συνοπτικά για  τη γ' σύζυγο Ευδοκία Βαϊανή και για τη  δ' Ζωή Καρβουνοψίνα ότι υπήρξαν, όπως γράφει, μοναχές στη Μονή Τριγλείας ή Παντοβασιλίσσης. Επίσης, γράφει παραπομπές και σημειώσεις για το ίδιο θέμα. Τα παραθέτω όπως ακριβώς είναι στο βιβλίο του συγγραφέα.
Ανιχνεύοντας και σταχυολογώντας πηγές και από την  σύγχρονη Βυζαντινή βιβλιογραφία  προσπάθησα να περιγράψω κάπως αναλυτικά  εκείνα τα χρόνια και τα ιστορικά πρόσωπα. Τα ενδιαφέροντα γεγονότα αφορούν το Βυζάντιο τέλος του 9ου αιώνα και αρχές του 10 ου αιώνα.
 
    Τρ. Ε. Ευαγγελίδη  <<ΒΡΥΛΛΕΙΟΝ-ΤΡΙΓΛΕΙΑ>>σελ.53, ΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ

[...]Εν τη Μονή Παντοβασιλίσσης μόνασε  ο Θεοδόσιος γεννηθείς εν Δασκυλλίω της  Βιθυνίας (1) έδρα επισκόπου όντι μεσούντος του Η' αιώνος και παιδιόθεν καλός εκπαιδευθείς και μοναχός καρείς εξελέγη ηγούμενος της Μονής Τριγλείας,τω 780 ιδρυθείσης(2) . Θεαρέστως ζήσας μακαρίζεται, υπό της Ορθοδόξου εκκλησίας και εορτάζεται την 1η Ιανουαρίου ομού μετά του Αγίου Βασιλείου[...]           
[...]Ο Αυτοκράτωρ του Βυζαντίου Λέων ο Στ' ο Σοφός(3)επικαλούμενος ενυμφεύφθη εις γ' (τρίτον) γάμον, πλην της εκ της Τριγλείας (γυναικείας μονής τότε ούσης) ωραιοτάτης πάνυ μοναχής Ευδοκίας Βαϊανής(4) τω 897, ως λέγει ο Χρονογράφος Γεώργιος ο Αμαρτωλός(5) και την ανεψιάν του Θεοφάνους  του γνωστού Χρονογράφου (6), Ζωήν την επικαλουμένη Καρβουνοψίναν(7), την οποίαν ο ΚουβικουλάριοςΣαμονάς ο Ρόδιος(8)ο πανίσχυρος αυλικός, απελθών εις την Μονήν ήρπασε «συνείναι τω βασιλεί»(9), πράγμα δια το οποίον ο ευθαρσής πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως Νικόλαος ο Α΄ο Μυστικός (901-907 )(10) αφόρισε τον Αυτοκράτορ, ως παραβάντα τα εκκλησιαστικά θέσμια και λαΒόντα τετάρτην σύζυγο, αλλ' αυτός ουδαμώς μετανοήσας έπαυσε τον Νικόλαον, αντιεισάγων τον Ευθύμιον(11), ανθ΄ ου όμως απεκατέστη, μετά του Αυτοκράτορος θάνατον ο Νικόλαος το β' (911-925).     
Την τετάρτην σύζυγο του Λέοντος του Σοφού (886-911) φωραθείσαν ότι επεβουλεύεται την ζωήν του αυτοκράτορος Ρωμανού Α' Λεκαπηνού (920-944 )(12) δια δηλητηρίων παρασκευασθέντων υπό του Νοταρίου Θεόκλητου(13), διαταγή του Ρωμανού, εκ παλατίου καταβιβάζουσι και απαγάγοντες εις Πετρίον(14) εγκλείσουσιν εν τη Μονή της Αγίας Ευφημία ς και κειρούσι μοναχήν και πρότερον ούσαν εν τη Μονή Παντοβασιλίσσης της Τριγλείας[...] (Λέων Γραμματεύς, εκδ.1729 σ.393 – Γεώργιος Αμαρτωλός Χρονικόν εν Ελληνική Πατρολογία, τόμ. ΡΙ' στήλη 1149- Γ. Κεδρηνός, Ιωάννης Ζωναράς Εφραίμιος στιχ. 10.031 – 10038, ιδέ και το εν Μ. Εγκυκλοπαίδεια άρθρον μου Νικόλας Μυστικός) – Μ. Γεδεών Χρονικά του πατριαρχικού οίκου και ναού Κωνσταντινούπολις 1884 σ.13 – Του αυτού Πατριαρχικοί Πίνακες σ.295-6 και 298-300. 
Παραπομπαι και Σημειώσεις στο βιβλίο του ίδιου του συγγραφέα Τ. Ε. Ευαγγελίδη που έχουν σχέση με το ως άνω κείμενο.
Σελ.139 [...}της Μονής Τριγλειας,τω780 ιδρυθείσης[...]Βραδύτερον μετεβλήθη εις γυναικείαν μονήν, ως μανθάνομεν εκ του Χρονικού Γεωργίου του Αμαρτωλού.
Αι τέσσαρες σύζυγοι ήσαν  α΄) Θεοφανώ, β΄) Ζωή, γ΄) Ευδοκία Βαϊανή και δ΄) Ζωή Καρβουνοψίνα. Εκ της γ' συζύγου Ευδοκίας Βαϊανής ωνομάζετο  αρχόμενος κατάφυτος λόφος.
Σελ.22. Αναφέρεται το τοπωνύμιο Βαϊνού (17)....επι Βυζαντινών  χρόνων
Σελ.127 Βαϊανή εκαλείτο η Ευδοκία μοναχή εν τη  Μονή Τριγλείας (Παντοβασιλίσσης),ην ο Λέων στ' ο Σοφός τω 897 διατάξας να ανάγωσιν εις Βυζάντιον ενυμφεύθη καταστήσας αυτήν Αυτοκράτειραν εις τρίτον γάμον. 
Σελ.140 [...]μέγας γίνεται λόγος περί της Ζωής Καρβουνοψινας εξ ης εγεννηθη ο αυτοκράτωρ Κωσταντίνος Ζ' ο Πορφυρογέννητος(15) .
Το παράδοξον είνε ότι ο Πάπας  Ρώμης Βενέδικτος Δ' (900-903) αντίθετον γνώμην  έχων εκήρυξε τον δ' γάμον έγκυρον.
 !

ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ- ΠΑΡΑΠΟΜΠΕΣ
Επιμέλεια Στάθη Δημητρακού

(1)Το Δασκύλιον ή Δασκύλλειον της Βιθυνίας ήταν αρχαία πόλη στην Μ. Ασία που βρίσκεται δίπλα στην ομώνυμη λίμνη και σε απόσταση περίπου 7 χιλιομέτρων δυτικά από την Τρίγλια τις ακτές της Προποντίδας, στην θέση του σημερινού Εργκιλί της Τουρκίας. Απέχει 7,5 περίπου χιλιόμετρα από την Τρίγλια, μιάμιση ώρα με τα πόδια.
Έπειτα από τις κατακτήσεις του Κύρου Β΄ της Περσίας το 547 π.Χ., το Δασκύλιον ήταν έδρα του Πέρση σατράπη.
Το Δασκύλιον εμφανίζεται ως επισκοπή από τα μέσα του 7ου αιώνα, υπαγόμενη της Μητροπόλεως της Νικομήδειας, πρωτεύουσας της επαρχίας της Βιθυνίας.
Στα νεότερα χρόνια είναι το χωριό Διασκέλι που το όνομα του προέρχεται από το αρχαίο Δασκύλιον, οι παλιοί  Τριγλιανοί έλεγαν:
<<στην εποχή μας ήταν ένα μικρό τουρκοχώρι δυτικά της Τρίγλιας. Εμείς Διασκελι το λέγαμε, κάποτε και ΔισκελΙ, οι Τούρκοι Ισκέλι το λέγαν>>( αρχείο Κ.Μ.Σ)

(2)Κατά τον 8-9ο αιώνα στην περιοχή ιδρύονται στην περιοχή της Τρίγλιας  Βιθυνίας περίφημες Μονές. Το 780, κτίστηκε  η Μονή Τριγλειας πολύ κοντά στη θάλασσα 200 μ. περίπου μέτρα πάνω ψηλά στο λόφο (λόφος Κορακοφωλιάς) δυτικά του Βαθέως Ρύακος. Η Μονή Τριγλείας  ονομάστηκε κατά τους βυζαντινούς συγγραφείς και Μονή Παντοβασιλίσσης ή «Πάντων Βασιλίσσης» .Το Καθολικό της Μονής έγινε τελικά ενοριακός Ναός της πολίχνης Τρίγλιας, σωζόμενος μέχρι σήμερα, ερειπωμένος.

(3)Λέων ΣΤ 'ο Σοφός Βυζαντινός Αυτοκράτορας από το 886 έως το 912. Μαθητής του Πατριάρχη Φωτίου απόκτησε εξαιρετική μόρφωση διακρίθηκε ως δόκιμος συγγραφέας ,ενθουσιώδης ρήτορας ακόμη και ποιητής . Έγραψε εκτενή επιτάφιο για τον πατέρα του, ποιήματα, λόγους και ομιλίες, που συνήθιζε να εκφωνεί ο ίδιος στις εκκλησιαστικές γιορτές και ένα στρατιωτικό εγχειρίδιο, τα Τακτικά. Για τη συγγραφική του δραστηριότητα και τη μόρφωσή του πήρε το προσωνύμιο  «ο Σοφός». Ως χαρακτήρας ήταν αντίθετος με του πατέρα του , ο Λέων ΣΤ' ήταν αναποφάσιστος ,επιπόλαιος ,αυταρχικός εκδικητικός και ερωτύλος. Αγαπούσε τόσο τα γράμματα όσο και τις γυναίκες.
Ο Λέων Στ' ο Σοφός είχε περίεργες συνήθειες. Έκανε περίπατο τη νύχτα στους δρόμους της Κωνσταντινούπολης μόνος του και άγνωστος για να διαπιστώνει αν η αστυνομία εφάρμοζε την διαταγή του να φυλακίζει τους αλήτες. Μια νύχτα ντυμένος με κουρέλια κατάφερε να πείσει δυο φρουρούς να τον αφήσει να περάσει, αλλά ένας τρίτος δεν έδωσε προσοχή στις διαμαρτυρίες του και τον έβαλε στο κρατητήριο. Το πρωί αντάμειψε τον τελευταίο και τιμώρησε αυστηρά τους δύο άλλους. Είχε επίσης την αδυναμία να επισκέπτεται τα μοναστήρια απρόσκλητος και να μένει εκεί για γεύμα με τους μοναχούς  και κουβέντιαζε μαζί τους ακόμη και για την ποιότητα των κρασιών.
Ο Λέων ΣΤ' ο Σοφός ήταν δευτερότοκος γιος του ιδρυτή της Μακεδονικής δυναστείας Βασιλείου Α΄ και της αυτοκράτειρας Ευδοκίας Ιγγερίνας. Η Ευδοκία Ιγγέρινα εκτός από σύζυγος του Βασιλείου Α΄ ήταν ερωμένη του Μιχαήλ Γ΄ του Μέθυσου  τελευταίου αυτοκράτορα της δυναστείας του Αμορίου. Πολλοί ιστορικοί πιστεύουν ότι ο Λέων ΣΤ' ήταν νόθος γιος του Μιχαήλ και όχι γιος του Βασιλείου Α'. Το 867 ο Μιχαήλ Γ' δολοφονήθηκε από τον Βασίλειο , ο οποίος ανακηρύχτηκε νέος αυτοκράτορας και αναδείχθηκε γενάρχης της Μακεδονικής δυναστείας. Ως δευτερότοκος γιος, ο Λέων δεν προοριζόταν να κυβερνήσει αλλά έγινε διάδοχος του θρόνου μετά τον πρόωρο θάνατο του μεγαλύτερου ετεροθαλούς αδελφού του Κωνσταντίνου (879). Ο Λέων είχε άσχημες σχέσεις με τον πατέρα του οι οποίες χειροτέρεψαν μετά τον θάνατο της μητέρας του. Ο Βασίλειος δεν χώνευε τον Λέοντα όχι γιατί ήταν ερωτιάρης και για άλλους λόγους, αλλά γιατί πίστευε ότι δεν ήταν παιδί του Όταν στις 29 Αυγούστου 886 ο Βασίλειος πέθανε ύστερα από απροσδόκητα ασυνήθιστο ατύχημα σε κυνήγι, στο νεκροκρέβατο του δήλωσε ότι ο θάνατος του ήταν δολοφονία στην οποία είχε αναμειχθεί και ο γιος του Λέων.   
Οι τέσσερις γάμοι του Αυτοκράτορα Λέοντος ΣΤ 'του Σοφού

α) Ο Βασίλειος A' του επέβαλε στον Λέοντα με το ζόρι για πολιτικούς λόγους να παντρευτεί την ευγενική και όμορφη Θεοφανώ Μαρτινιακή σε ηλικία 16 ετών, ενώ ο νεαρός Λέων ερωτοτροπούσε με  τη  Ζωή Ζαούτζαινα(κόρη του αξιωματούχου Στυλιανού Ζαούτζη). Ο Βασίλειος πάντρεψε την Ζωή με έναν αξιωματούχο Θεόδωρο Γκουζονιατη, τον οποίο αργότερα ο Λέων τύφλωσε όταν ανακάλυψε ότι συνωμοτούσε εναντίον του.

  Η Θεοφανώ ήταν ασκητική , μελαγχολική,  θρησκόληπτη και ολοένα απομακρυνόταν από τον Αυτοκράτορα. Ο Λέων με την Θεοφανώ απέκτησε μια κόρη την Ευδοκία, που πέθανε νωρίς. Η Θεοφανώ μετά τον θάνατο της κόρης τους αποσύρθηκε σε μοναστήρι (892) και πέθανε τον επόμενο χρόνο. Η Εκκλησία την ανακήρυξε Αγία για τον ενάρετο και αυστηρό βίο της.
β)Ο Λέων προχώρησε στην συνέχεια σε δεύτερο γάμο με την  από πριν ερωμένη του Ζωή Ζαούτζαινα κόρη του συμβούλου του Στυλιανού Ζαούτση αλλά πέθανε και αυτή χωρίς να αποκτήσουν τον διάδοχο (899) .
γ)Ο Λέων προχώρησε σε τρίτο γάμο με την πανέμορφη Ευδοκία Βαιανη από το Θέμα του Οψικιου ,η οποία πέθανε πάνω στην γέννα ανήμερα του Πάσχα( 12 Απρίλιου 901) ενώ ο νεογέννητος γιος τους έζησε μόνο λίγες μέρες . Ενταφιάστηκε στην Εκκλησία των Αγίων Αποστόλων ,εκεί θάβονταν αυτοκράτορες, αυτοκρατόρισσες και τα παιδιά τους, όπως η Ζωή Ζαουτζαινα η δεύτερη σύζυγος του Λέοντα ΣΤ'. Κολλητά σχεδόν βρίσκονται οι δυο μαρμάρινοι σαρκοφάγοι.  Ακριβώς διπλά υπάρχει μια σαρκοφάγος μικρών διαστάσεων παιδική ,όπου έχει ενταφιαστεί ο Βασίλειος ο Πορφυρογέννητος γιος του Λέοντα ΣΤ ' του Σοφού  και της Ευδοκίας Βαϊανής ο οποίος πέθανε λίγες μέρες[,δεκα10]  μετά τη  γέννα της μητέρα του.


δ)Ο τέταρτος γάμος εθεωρείτο αμάρτημα για την χριστιανική θρησκεία σε βαθμό κακουργήματος ,γι' αυτό ο Πατριάρχη Νικόλαος Α΄ ο Μυστικός, ένας από τους αξιολογότερους ιεράρχες του Βυζαντίου,  αρνήθηκε να αναγνωρίσει τον γάμο.
Ο Λέων αποφάσισε να προχωρήσει σε τέταρτο γάμο με την πανέμορφη ερωμένη του Ζωή Καρβουνοψίνα, ο Αυτοκράτορας τότε ήταν 35 χρονών και  απέκτησε εκτός γάμου τον πολυπόθητο γιο, τον μελλοντικό διάδοχο του Κωνσταντίνο Ζ' (905) τον Πορφυρογέννητο και κατοπινό μεγάλο Αυτοκράτορα, αλλά συνάντησε πάλι  την άρνηση του Πατριάρχη.
Ο Αυτοκράτορας μπορούσε να επιβάλει τη  θέληση του και να καθαιρέσει τον Πατριάρχη. Και έτσι έκανε.
Ο  Λέων τον αντικατέστησε με νέο τον Πατριάρχη  Ευθύμιο Α΄ ο οποίος τον αναγνώρισε τον γάμο του.

Τα γεγονότα με την τεταρτογαμία του Λέοντα ΣΤ ' του Σοφού περιγράφονται  συνοπτικά όλα τα παρακάτω:

Στο Βυζάντιο ο τρίτος εκκλησιαστικός γάμος επιτρεπόταν με προϋποθέσεις ενώ ο τέταρτος απαγορευόταν εντελώς. Ο Λέων μετά το θάνατο της τρίτης συζύγου του Ευδοκίας Βαϊανής  έζησε για κάποιο χρονικό διάστημα, μη τολμώντας να προχωρήσει αμέσως σε τέταρτο γάμο. Πήρε την ερωμένη του και
την  οποία εγκατέστησε στο παλάτι χωρίς να είναι παντρεμένος Ζωή την Καρβουνοψίνα (=κάρβουνο + όψιν, την πανέμορφη με τα κατάμαυρα μάτια σαν το κάρβουνο). Μαζί της έκανε ένα αγόρι τον μετέπειτα μεγάλο αυτοκράτορα Κων/νο Ζ' Πορφυρογέννητο.


(4) Η Ευδοκία Βαϊανή από το Θέμα του Οψικίου, έτσι αναφέρεται στα Βυζαντινά ιστορικά βιβλία, (Οψίκιον=Θέμα (διοικητική περιοχή) του Βυζάντιου , ήταν το διοικητικό όνομα της Βιθυνίας. Η περιοχή της Τρίγλιας ήταν μια μικρή περιοχή του  Οψικίου.
Ο Τριγλιανός  μεγάλος ιστορικός Τρύφων Ε. Ευαγγελίδης αναφέρεται σαφώς ότι η τοποθεσία  Βαινου πήρε το όνομά της από την μοναχή  της Μονής της  Παντοβασίλισσας Ευδοκία η Βαϊανή  , τρίτη σύζυγο του αυτοκράτορα του Βυζαντίου Λέων ΣΤ΄του Σοφού. 
Εκτός του Τρύφωνος  Ε. Ευαγγελίδη ,ο Απόστολος Τσίτερ  στο βιβλίο του «Τρίγλια του Κιανού Κόλπου», Θεσσαλονίκη 1979, σελ 30-31) περιγράφει 44 τοπωνύμια της Τρίγλιας με τη δική του σειρά:
"Απαριθμίζω τα τοπωνύμια, βάζοντας κάποια σειρά από την παραλία, Αριστερά. για κείνον πού αντικρύζει την Τρίγλια:  Η Βαϊνού (από την Μοναχή του Μοναστηριού τής Παντοβασιλίσσης Ευδοκία Βαϊανή την όποια παντρεύτηκε στο έτος 897 ο Αυτοκράτορας τού Βυζαντίου Λέων ο 6ος ο Σοφός). 

Είναι μάλλον σίγουρο ότι το τοπωνύμιο Βαϊνου της Τρίγλιας προέρχεται από το όνομα Βαϊανή .
Από την εορτή της Κυριακής των Βαΐων προήλθαν τα βαφτιστικά ονόματα αρσενικό Βάιος(Βάγιος) και Βαϊανός (Βαγιανός)και θηλυκό Βαΐα(Βάγια) και Βαϊανή(Βαγιανή) . Από το βαφτιστικό Βαιανή προήλθε το όνομα Βαϊνού. Η κατάληξη -ού είναι ανδρωνυμική κατάληξη όπως Βασιλού, Μιχαλού, Μαριλού κ.α. 

Ο λόφος της Βαϊνούς είναι τοπωνύμιο- σύμβολο της Τρίγλιας της Προποντίδας, διότι είναι  στην περιοχή που από το δημόσιο δρόμο φτάνεις στην Τρίγλια και αντικρίζεις τους δύο λόφους που είναι κτισμένη η Τρίγλια και έχεις πανοραμική θέα του χωριού.  Η συγκίνηση για τους παλιούς Τριγλιανούς, και τους Τριγλιανούς απόγονους, όταν φθάνουν στην  πατρίδα και την αντικρίζουν από  τη Βαΐνού ήταν και είναι πάντοτε μεγάλη.
Τα τοπωνύμια πέρα από την πρακτική λειτουργία τους ως προσδιοριστικό του χώρου, διασώζουν πληροφορίες για την παλιότερη ιστορία και την κοινωνική ζωή ενός τόπου. 
Εκφράσεις -  Παροιμίες Τριγλιανών που αναφέρονται στην  Βαϊνού:
Στη Βαϊνού χορεύασι και στου Κιουρτσή απ' όξω.
Αν δεν το φέρει η Βαϊνού, θα το φέρει το καράβι.

(5)Ο Γεώργιος Αμαρτωλός ή Γεώργιος Μοναχός (9ος αιώνας) μοναχός και Χρονογράφος αναφέρει στο μέσο η στο τέλος του 9ου αι. περίπου ότι η Μονή Τριγλείας μετατράπηκε σε γυναικεία .Οι πληροφορίες αυτές του Γεωργίου Αμαρτωλού έχουν σχέση με τη ζωή του Αυτοκράτορα Λέοντος ΣΤ' του Σοφού.
(6)Ο Θεοφάνης Ομολογητής (760 -  818) ήταν Βυζαντινός μοναχός (ηγούμενος) και Χρονογράφος, υπέρμαχος της εικονολατρίας.

(7)Η Ζωή Καρβουνοψίνα καταγόταν από πλούσια και αριστοκρατική οικογένεια της Πόλης και ήταν συγγενής[ανιψιά]του χρονογράφου Θεοφάνη ,ήταν και αυτή  ονομαστή για την ομορφιά της. Ο Αυτοκράτορας Λέων ΣΤ' μετά τη γέννηση του παιδιού θέλησε να την παντρευτεί αλλά ο Πατριάρχης Νικόλαος Α' ο Μυστικός του το απαγόρευσε , όμως δέχτηκε να βαφτίσει και να αναγνωρίσει το παιδί εφόσον ο αυτοκράτορας θα έδιωχνε από τα Ανάκτορα τη Ζωή. Εκείνος το δέχτηκε υποκριτικά και μετά τη βάφτιση εγκατέστησε τη Ζωή στα Ανάκτορα και την παντρεύτηκε τελώντας την τελετή αρχικά μόνος του και στη συνέχεια με τη βοήθεια ενός άγνωστου ιερέα. Ο Πατριάρχης εξοργισμένος τον αφόρισε και τον αναθεμάτισε. Ο Λέων ζήτησε την έγκριση του Πάπα της Ρώμης, ο οποίος για να γίνει αρεστός στον αυτοκράτορα έδωσε την έγκρισή του. Ο Πατριάρχης εξορίστηκε στη Μ. Ασία και τον αντικατέστησε ο Ευθύμιος που συμφωνούσε με τον Πάπα. Ο αφορισμός του Αυτοκράτορα και το ανάθεμα καταργήθηκαν αμέσως. Λίγο πριν πεθάνει ο Λέων επανάφερε από την εξορία τον Νικόλαο Α' τον Μυστικό.
Στην Μεγάλη Γενική Εγκυκλοπαίδεια «Υδρία» στο λήμμα Νικόλαος Α' Μυστικός, Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως αναφέρεται ότι όταν ο Αυτοκράτορας Λέοντας ΣΤ' ο Σοφός παραβίασε τους εκκλησιαστικούς περί γάμου νόμους αντιτάχθηκε ο Πατριάρχης Νικόλαος ( γιατί νομιμοποίησε τέταρτο γάμο με τη Ζωή Καρβουνοψίνα από την Τρίγλεια.  Γι΄αυτό εξορίστηκε στην Μονή Γαλακρηνών, κοντά στην Ιέρεια της Χαλκηδόνας. Αργότερα αποκαταστάθηκε στο θρόνο του.
(Ι. Κωνσταντινίδου, «Νικόλαος Α΄  Μυστικός>>, διατριβή διδακτορική, Αθήνα 1966) 
Αναφέρονται ονόματα γυναικών μελουργών στην Ψαλτική Τέχνη στο Βυζάντιο. Πληροφορίες  μονάχα υπάρχουν για την Άννα Κομνηνή, αλλά και για άλλες γυναίκες όπως π.χ. Ζωή Καρβουνοψίνα (10ος αἰ.), Ευδοκία Μακρεμβολίτισσα (11ος αἰ.), Άννα Δαλασηνὴ (11ος -12ος αἰ.), Ειρήνη Δούκαινα (11ος -12ος αἰ.), Θεοδώρα Ραούλενα (14ος αἰ.) κ.ἄ.
( Χρίστος Ψωμιάδης- Μουσικός <<Η θέση της γυναίκας στην μουσική του Βυζαντίου>>)
Όταν ο Λέων πέθανε το 912 ο αδελφός του Αλέξανδρος που τον διαδέχθηκε στη  βασιλεία, επανάφερε τον  Πατριάρχη Νικόλαο Α' Μυστικό και έδιωξε την Ζωή Καρβουνοψίνα από το παλάτι. Ο Αλέξανδρος Α' ο Άσωτος πέθανε γρήγορα  και σε ένα χρόνο αργότερα η Ζωή επέστρεψε, αλλά αναγκάστηκε από τον Πατριάρχη Νικόλαο να πάει σε μοναστήρι. Η Ζωή τον ανέτρεψε το 914 για να γίνει Αυτοκράτειρα. Έχοντας υποστήριξη από τον αγαπημένο της, τον Λέοντα Φωκά, ανακάλεσε τις παραχωρήσεις προς τον Συμεών Α΄ της Βουλγαρίας και τον γάμο μεταξύ της κόρης του και του γιου της Κωνσταντίνου Ζ΄. Αυτό προκάλεσε πόλεμο με τη Βουλγαρία, με αποτέλεσμα μια σειρά από βαριές ήττες για το Βυζάντιο.
  Κουβικουλάριος, ήταν ένας  τιμητικός τίτλος που χρησιμοποιήθηκε για τους ευνούχους θαλαμηπόλους του αυτοκρατορικού παλατιού . Ο Σαμονάς  ευνούχος, ο οποίος αιχμαλωτίστηκε από τους Βυζαντινούς και έγινε ένας από τους πιο σημαντικούς αξιωματούχους της  Αυτοκρατορίας κατά την α' δεκαετία του 10ου αι.
(9)...  ήρπασε <<συνείναι τω βασιλεί>>
Η εκλογή της νύφης για τον Αυτοκράτορα κατά τον 8ο και 9ο αιώνα γινόταν με ένα εξαιρετικά ιδιότυπο τρόπο που θύμιζε σύγχρονα καλλιστεία. Έμπιστοι αυλικοί αποστέλλονταν σε διάφορες επαρχίες της Αυτοκρατορίας και επέλεγαν τις ωραιότερες κοπέλες, οι οποίες κατέφθαναν στο παλάτι για τελική επιλογή από τον αυτοκρατορικό γαμπρό.     
(10)Ο Νικόλαος Α' ο Μυστικός (852 - 925) Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως(901-907 και 912-925).  Μαθήτευσε δίπλα στον Πατριάρχη Φώτιο ,συμμαθητής με τον Λέοντα ΣΤ 'τον Σοφό και διετέλεσε προσωπικός σύμβουλος εξ απορρήτων (Μυστικός) του και ετσι έγινε Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως. Ο Αυτοκράτορας έστειλε απεσταλμένους στον Πάπα της Ρώμης  και τους Πατριάρχες της Ανατολής( Αλεξάνδρειας ,Αντιόχειας ,Ιεροσολύμων, )για να ζητήσει την άποψή τους επί του θέματος του τέταρτου γάμου, γνωρίζοντας ότι στη Δύση δεν υπήρχε τέτοιος περιορισμός. Όταν, το 907 πήρε θετική απάντηση από τον Πάπα, ο Αυτοκράτορας συνέλαβε τον Νικόλαο, εξαναγκάστηκε σε παραίτηση και κλείστηκε στη Μονή των Γαλακρηνών. Επανήλθε στον πατριαρχικό θρόνο το 912. Μετά το θάνατο του διαδόχου του Λέοντα ΣΤ' 'Σοφού και προστάτη του Αλεξάνδρου, διορίστηκε επίτροπος, μαζί με άλλους τέσσερις, του ανήλικου Αυτοκράτορα Κωνσταντίνου Ζ΄ του Πορφυρογέννητου. Ως πρόεδρος της Αντιβασιλείας, ο Νικόλαος έγινε αντιδημοφιλής και τον Φεβρουάριο του 914 μια συνωμοσία τον απομάκρυνε από την Αντιβασιλεία, η οποία πέρασε στα χέρια της μητέρας του Αυτοκράτορα Ζωής Καρβουνοψινας. Η Ζωή θέλησε να αποκαταστήσει στο θρόνο τον Ευθύμιο, αλλά εκείνος αρνήθηκε. Έτσι, διατήρησε απρόθυμα τον Νικόλαο, περιορίζοντάς τον μόνο σε εκκλησιαστικές υποθέσεις. Ο Ρωμανός Α' Λεκαπηνός, ο οποίος κατέλαβε την εξουσία το 920, κράτησε τον Νικόλαο αυστηρά υπό τον έλεγχό του, αν και τον συμβουλευόταν σε διπλωματικά θέματα. Το 920 με Σύνοδο η Εκκλησία καταδίκασε τον τέταρτο γάμο. «Κατ' οικονομίαν» νομιμοποιήθηκε η θέση του νεαρού Αυτοκράτορα Κωνσταντίνου Ζ', όπως και οι κληρικοί και οπαδοί του Ευθυμίου που είχαν συγχωρήσει τον τέταρτο γάμο του Λέοντα.
(11) Ο Ευθύμιος Α΄ ο Σύγκελλος (834 -  917) Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως ( 907 - 912).Μοναχός και πνευματικός του Αυτοκράτορα Λέοντα ΣΤ του Σοφού. Παρά την ταραγμένη σχέση των δύο ανδρών, ο Ευθύμιος ανέβηκε στον Πατριαρχικό Θρόνο το 907 και παρέμεινε σε αυτόν ως την καθαίρεσή του λίγο μετά τον θάνατο του Λέοντα, το 912.
Έγινε μοναχός σε νεαρή ηλικία στον Όλυμπο της Βιθυνίας(Όρος των μοναχών). Μετά  πήγε στην  Κωνσταντινούπολη, στη Μονή των Αγίων Θεοδώρων.
Ο Ευθύμιος υποστήριξε τον Λέοντα στη σύγκρουσή του με τον πατέρα του για το θέμα της σχέσης του με την Ζωή Ζαούτζαινα. Έτσι, όταν ο Λέων ανέβηκε στον Θρόνο ως «Λέων ΣΤ΄», αντάμειψε τον Ευθύμιο ορίζοντάς τον ηγούμενο Μονής στην Ψαμάθεια, αλλά και συγκλητικό.Ο Ευθύμιος απέτρεψε  την πρώτη σύζυγο του Λέοντα,  Θεοφανώ, από το να ζητήσει διαζύγιο από τον Αυτοκράτορα παρά τη συνεχιζόμενη σχέση του με τη  ερωμένη του Ζωή Ζαούτζαινα. Μετά τον θάνατο της Θεοφανούς, ο Ευθύμιος αντιτάχθηκε στο δεύτερο γάμο του Λέοντα με την Ζωή Ζαούτζαινα λόγω της κακής φήμης της.
(12) Ο Ρωμανός Α΄ ο Λεκαπηνός ή Λακαπηνός (870 –  948) ήταν Αρμένιος , Ναυτικός διοικητής (Αρχιναυαρχος) και βασίλεψε ως Βυζαντινός Αυτοκράτορας από το 920 έως το 944.  Το Μάρτιο του 919 ο Αρχιναύαρχος Ρωμανός Λεκαπηνός εξεγέρθηκε, κυρίευσε το παλάτι και αιχμαλώτισε τον αυτοκράτορα, τον νεαρό Κωνσταντίνο Ζ, ώσπου να στεφθεί την επομένη, εταίρος του στο θρόνο. Πάντρεψε τον Κωνσταντίνο Πορφυρογέννητο με την κόρη του Ελένη .έγινε συμβασιλέας  και ουσιαστικά ηγεμόνας Ο ΡωμανόςΑ' Λεκαπηνός ήταν ο πρώτος μιας σειράς από σφετεριστές, οι οποίοι πολλές φορές κατά τη διάρκεια του 10ου αιώνα κυβέρνησαν στο όνομα των νόμιμων βασιλέων τη βυζαντινή μοναρχία. Η Ζωή ,πάντοτε όμορφη σκέφτηκε να σαγηνεύσει και να παντρευτεί τον νεοφερμένο Ρωμανό Λεκαπηνο για να ξαναπάρει την εξουσία. Ωστόσο το μόνο βέβαιο είναι ότι μετά την οριστική συντριβή της παράταξής της και την αποτυχημένη εξέγερση του Λέοντα Φωκά, η Ζωή η Καρβουνοψίνα αποπειράθηκε να δηλητηριάσει τον σφετεριστή Ρωμανό Λεκαπηνό. Απέτυχε όμως και υποχρεώθηκε να εξοριστεί οριστικά από το Παλάτι και να αποσυρθεί στο μοναστήρι της Αγίας Ευφημίας των Πετρίων,() όπου πέρασε τις τελευταίες μέρες τις θυελλώδους ύπαρξής της.
Την ίδια εποχή ο ΡωμανοςΑ' Λεκαπηνος  προσλαμβάνει ως συμβασιλέα το γιο του Χριστόφορο και αργότερα και τους άλλους δύο γιους του Στέφανο και Κωνσταντίνο. είναι η μοναδική περίοδος του Βυζαντίου με πέντε συμβασιλείς με τον τίτλο του Αυτοκράτορα. Παρ' όλα αυτά ο Ρωμανός ακόμη φοβόταν τον Κωνσταντίνο Ζ' Πορφυρογέννητο και τον υποβίβασε σε δεύτερο τη τάξει. Αργότερα, το 933 ο Ρωμανός Α΄ Λεκαπηνος αναγόρευσε τον 16ετή γιο του Θεοφύλακτο σε Πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως.
Τελικά, ούτε ο ίδιος απέφυγε τις βυζαντινές αυλικές συνωμοσίες. Στις 19 Δεκεμβρίου του 944 συνελήφθη από τον ίδιο τον συμβασιλέα και γιο του Στέφανο και εξορίστηκε στο νησί Πρώτη των Πριγκιποννήσων της Προποντίδας, όπου δια της βίας εκάρη μοναχός σε μονή του νησιού όπου και πέθανε το 948.
(13)Νοτάριος Θεόκλητος. Νοτάριος =αξίωμα εκκλησιαστικό και πολιτικό στη Βυζαντινή Αυτοκρατορία που δήλωνε κατά καιρούς τον σημειογράφο, τον στενογράφο, τον γραμματέα, τον συμβολαιογράφο.
(14) Κατά τα Βυζαντινά χρόνια το Φανάρι αποκαλούνταν "Πετρίον" λόγω του πετρώδους υπεδάφους του και επικίνδυνους υφάλους στα γύρω νερά του Κερατίου.
  (15)Ο Κωνσταντίνος ο Πορφυρογέννητος γεννήθηκε στην Κωνσταντινούπολη (905),  νόθος γιος του αυτοκράτορα Λέοντος ΣΤ΄του Σοφού  και κατόπιν τέταρτης συζύγου του Ζωής Καρβουνοψίνας. Η μητέρα του τον γέννησε στα  ανάκτορα πήρε το προσωνύμιο "Πορφυρογέννητος". Πορφυρογέννητος ονομαζόταν ο Αυτοκρατορικός βλαστός που γεννήθηκε στο δωμάτιο της πορφύρας, ειδικό διαμέρισμα του ανάκτορου το δαπέδου του οποίου ήταν στρωμένο με μαρμάρινες πλάκες και οι τοίχοι του έφεραν ορθομαρμάρωση από πορφυρά με ψαμμοειδη. Αναγορεύτηκε συμβασιλέας από τον πατέρα του και τον θείο του Αλέξανδρο σε ηλικία δύο ετών .  Ο θάνατος του Αλέξανδρου βρήκε τον Κωνσταντίνο ανήλικο. Η μητέρα του Ζωή Καρβουνοψίνα ανέλαβε τη διοίκηση ως κηδεμόνας του, σημείωσε δε και ορισμένες στρατιωτικές επιτυχίες κατά των εξωτερικών εχθρών της. Ακριβώς τον καιρό αυτό, ο διοικητής του Βυζαντινού στόλου Ρωμανός Α΄Λεκαπηνος ορισμένος ως προστάτης του νεαρού Αυτοκράτορα, επέστρεψε στην Πόλη, όπου έδωσε το χέρι της κόρης του Ελένης στον Κωνσταντίνο Ζ΄.  Ο Κωνσταντίνος  παντρεύτηκε  την κόρη του Ρωμανού Λεκαπηνου ο οποίος έλαβε τον τίτλο του Βασιλεοπατορα .Ο Ρωμανός είχε στόχους σφετερισμού του θρόνου και επιβολής του γένους του ως νέας αυτοκρατορικής δυναστείας, Ο Ρωμανός σταδιακά συγκέντρωσε στα χέρια του την εξουσία και έγινε  Αυτοκράτορας από το 919 και μέχρι το θάνατό του, Ο Κωνσταντίνος δεν είχε ουσιαστική συμμετοχή στη διακυβέρνηση, ενώ η μητέρα του Ζωή απομακρύνθηκε με υποχρεωτικό εγκλεισμό σε μοναστήρι. . Ο Κωνσταντίνος επιστρέφει ώριμος  πια στην εξουσία το 945. Ήταν εξαιρετικά μορφωμένος και διανοούμενος όπως και ο πατέρας Λέων ΣΤ 'ο Σοφός, Έχοντας περάσει μεγάλο μέρος της ζωής του στη σκιά της διακυβέρνησης του πεθερού του Ρωμανου Α' Λεκαπηνού, αφιερώθηκε στη μελέτη. Άφησε τεράστιο συγγραφικό έργο, με εξέχον το σύγγραμμά του περί του Βυζαντινού πρωτοκόλλου "Περί Βασιλείου Τάξεως", το οποίο έχει σωθεί και αποτελεί τη βασική πηγή των ιστορικών σχετικά με το πολύπλοκο πρωτόκολλο που ακολουθούσαν οι Βυζαντινοί αξιωματούχοι και κυρίως η Αυτοκρατορική οικογένεια. Ως Αυτοκράτορας ενίσχυσε τους φτωχούς έναντι των πλουσίων φεουδαρχών, αποκαθιστώντας μια κοινωνική ισορροπία. Η γυναίκα του Ελένη Λεκαπηνή ήταν από τους βασικούς του συμβούλους, στάθηκε κοντά του σε όλες του τις διαμάχες με τον πατέρα της. Ήταν πολύ αγαπητός στο λαό, ο οποίος σεβόταν τόσο τη μόρφωση, όσο και τα παθήματά του από τους Λεκαπηνούς. Η διακυβέρνησή του σφραγίζει μια σταθερά ανοδική πορεία της ισχύος της Αυτοκρατορίας, που ξεκίνησε από τον παππού του Βασίλειο, ιδρυτή της δυναστείας των Μακεδόνων. Πέθανε 54ετων, από ανεξήγητη ασθένεια το 959. Τον  διαδέχθηκε ο γιος του Ρωμανός Β'.

Πηγές-Βιβλιογραφία:
1. Ιστορία του Ελληνικού Έθνους. Βυζαντινός Ελληνισμός, Μεσοβυζαντινοί χρόνοι ,Τόμος Η, Εκδοτική Αθηνών Α.Ε
Η τεταρτογαμία του Λέοντος ΣΤ' σελ.89-90
2.Ιστορία των Ελλήνων, Μεσοβυζαντινοί Χρόνοι, Τόμος 6, Εκδόσεις Δομή
3. Α.Α Βασίλιεφ, Ιστορία Βυζαντινής Αυτοκρατορίας (324-1453) Τόμοι Ι&ΙΙ, μετάφραση Δ. Σαβράνη, Εκδοτικός Οργανισμός Πάπυρος 1971, 1995. 
4. CHARLES DIEHL, Ιστορία Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, Τόμος Ε' , Κυριακάτική Ελευθεροτυπία.
5. ΤΑMARA TALBOT RICE, Ο Δημόσιος και Ιδιωτικός Βίος των Βυζαντινών , μετάφραση Φ. Κ. Βώρου, Εκδόσεις Δ. Παπαδήμα, ,Αθήνα 1988.
  6. Ηλία Λάσκαρη, Βυζαντινοί Αυτοκράτορες, Τόμος Β, Έκδοση Ελεύθερος Τύπος 1995
7. ΝΟRΜΑΝ Η. ΒΑΥΝΕS και Η.St. L.B. MOSS, Βυζάντιο, Εισαγωγή  στο Βυζαντινό πολιτισμό, μετάφραση, επιμέλεια κ.ά. Δ.Ν Σακκά, εκδόσεις Δ.Ν. Παπαδήμα, Αθήνα 1988.
8. Cyril Mango, Βυζάντιο, Η αυτοκρατορία της Νέας Ρώμης, μετάφραση Δ. Τσουγκαράκης, ΜΙΕΤ, Αθήνα 2010.
9. Β. Πέννα, Η τεταρτογαμία του Λέοντος Στ', Δημόσιος και Ιδιωτικός Βίος, Τόμος Β', ΕΑΠ, Πάτρα 2001.
10.Γιανη Κορδάτου, Ακμή και Παρακμή του  Βυζάντιου έκδοση Γ,' Εκδόσεις  Μπουκουμανη Αθήνα 1974.
11.Απόστολος  Τσίτερ , Τρίγλια του Κιανού Κόλπου, Σύλλογος Απανταχού Τριγλιανων, Θεσσαλονίκη 1979.
  12. Εγκυκλοπαίδεια  Υδρία
13.Εγκυκλοπαιδεια  Δομή
            14. Χρίστος Ψωμιάδης - μουσικός (hristakis_ekmekoglu@yahoo.gr)
                <<Ἡ θέση τῆς γυναίκας στὴν μουσικὴ τοῦ Βυζαντίου>>
            15. Μανόλης Τριανταφυλλίδης «Τα οικογενειακά μας ονόματα», ΑΠΘ, ΙΝΣ (Ίδρυμα Μανόλη                    Τριανταφυλλίδη), Θεσσαλονίκη 1995.
            16.Χαράλαμπος Π.Συμεωνίδης «Εισαγωγή στην Ελληνική Ονοματολογία», , Εκδοτικός Οίκος Αφών Κυριακίδη, Θεσσαλονίκη 1992.  .
Σ. Χ.Δ