ΤΣΙΠΟΥΡΑΣ

[Στάθης Δημητρακός]

ΤΣΙΠΟΥΡΑΣ

Ο Απόστολος Τσιπουράς από την Νέα Τρίγλια αναφέρει: «Πρόγονός  μου είχε καταγωγή από την Κρήτη και λεγόταν Γρηγοράσκης όταν πήγε στην Τρίγλια. Ο τελευταίος Τριγλιανός Γρηγοράσκης ήταν τσιπουράς, δούλευε τσιπουράς για άλλους». Ο αδελφός του Λεωνίδας Τσιπουράς συμπληρώνει: « Δούλευε σε καζάνι και πήγαινε στα σπίτια τα τσίπουρα, έλεγαν: «ήρθε o τσιπουράς»,«έρχεται ο τσιπουράς», «θα έρθει ο τσιπουράς». Τελικά επικράτησε το Τσιπουράς ως επώνυμο.
Το τσίπουρο είναι ελληνικό δυνατό  αλκοολούχο ποτό. Παρασκευάζεται με την απόσταξη στέμφυλων(τσίπουρα), δηλαδή από τα υπολείμματα των σταφυλιών που μένουν μετά το πάτημα και την εξαγωγή του μούστου για την παραγωγή κρασιού. Μπορούν να χρησιμοποιηθούν τόσο λευκά όσο και κόκκινα σταφύλια.
Η Τρίγλια είχε αμπέλια από τα Βυζαντινά χρόνια, «Τρίγλειος οίνος». Η γη, το κλίμα και τα μοναστήρια ευνοούσαν την αμπελοκαλλιέργεια. Στα πρώτα χρόνια της Οθωμανικής κατάκτησης, οι Χριστιανοί στα Μουδανιά και στα γύρω (Σιγή, Τρίγλια κ.α)  αναφέρονται ως αμπελουργοί  και ψαράδες.  

Το Κοράνι, ως γνωστό, απαγορεύει στους Μωαμεθανούς να πίνουν κρασί. Οι Τούρκοι απέφευγαν το κρασί, έπιναν ρακί. Οι Οθωμανοί δεν είχαν  μεγάλη σχέση με την αμπελοκαλλιέργεια, η οποία έμεινε στα χέρια των Ελλήνων και των άλλων Χριστιανών. Η πώληση του ρακιού, όπως αλλιώς λεγόταν το τσίπουρο απαγορευόταν στην Μ.Ασία  με βαρύ πρόστιμο και κατάσχεση. Παρά την απαγόρευση οι Έλληνες πουλούσαν κρυφά ρακί στους Τούρκους.

Οι Μικρασιάτες Έλληνες έπιναν κρασί και ρακί. Πριν την Μικρασιατική καταστροφή, αμπέλια στην Τρίγλια είχε στις περιοχές Αλώνια, Κρύα Βρύση, Σταυρό και Κλαδερή. Οι Τριγλιανοί έπιναν το τσίπουρο κάποιες φορές σκέτο, αλλά συνήθως το έπιναν με συνοδεία μεζέδων. Εκλεκτοί μεζέδες για τσίπουρο θεωρούνταν τα παστά (γαράτα), οι ελιές, η ψητή πατάτα, τα χλωρά κουκιά αλατισμένα, οι καυτερές πιπεριές, τα τουρσιά, ο παστουρμάς κ.α.  Μετά την Μικρασιατική Kαταστροφή, άρχισε να εξαπλώνεται η τέχνη του τσιπουρά  και στην παλιά Ελλάδα.
Στη Νέα Τρίγλια υπήρχαν πολλά αμπέλια, διάφορες ποικιλίες, μέχρι το 1970 και «ρακοκάζανα» που έβγαζαν τσίπουρο.
Στη Ραφήνα μέχρι που υπήρχαν αμπέλια και πατητήρια- στις αρχές της δεκαετίας του ΄60  υπήρχε  «σουμοκάζανο» ή «καζάνι» που έκανε απόσταξη στα τσάμπουρα (ή τσίπουρα). Το σουμοκάζανο το είχε ο Τριγλιανός Χρυσόστομος Σταυρίδης.  

Επιμέλεια: Στάθης Δημητρακός

Πηγές:
1.«Γεωγραφία της Μ.Ασίας» Παντ. Κοντογιάννης, Σύλλογος προς Διάδοσιν Ωφελίμων Βιβλίων, Αθήναι 1921.
2. «Ο Μονόλογος», Χρονικό, Αναστάση Τακά, Εκδόσεις Φιλλιπότη, Αθήνα 1983.
3.«Τα Τριγλιανά κρασιά-Τρίγλειος οίνος», Στάθης Δημητρακός, «Τριγλιανά Νέα»,Οκτώβριος-Νοέμβριος-Δεκέμβριος 2002, αρ.φύλλου 107, σελ.4.
4. «Τα τοπωνύμια της Τρίγλιας Βιθυνίας», Ελένη Παπαδοπούλου, Αθήνα 1996.
5. « Λεξικό της Κοινής Νεοελληνικής», ΑΠΘ, ΙΝΣ (Ίδρυμα Μανόλη Τριανταφυλλίδη), Θεσσαλονίκη 1998.
6."Ελληνικό Λεξικό", Τεγόπουλος- Φυτράκης, Ελευθεροτυπία 1993
7. «Παιδεία», Πρότυπο Λεξικό της Νέας Ελληνικής, Εκδόσεις Σταφυλίδη, Αθήνα 1977.