ΝΕΩΚΟΡΟΙ- ΚΑΝΤΗΛΑΝΑΦΤΕΣ

[Στάθης Δημητρακός]

ΝΕΩΚΟΡΟΙ- ΚΑΝΤΗΛΑΝΑΦΤΕΣ

   
H λέξη νεωκόρος είναι σύνθετη, προέρχεται από τις αρχαίες λέξεις νεώς (= ναός) + κόρος (= σάρωθρο). Ο κόρος προέρχεται από το αρχαίο ρήμα κορέω=σαρώνω, σκουπίζω, καθαρίζω. Νεωκόρος= ο σαρώνων τον ναόν. Νεωκόρος είναι αυτός που φροντίζει για την καθαριότητα, την τάξη και την ασφάλεια ενός ενοριακού ναού. Γενικά, ο νεωκόρος είναι ο λαϊκός, ο οποίος επιμελείται και φροντίζει την εκκλησία,ενώ  παράλληλα είναι ο επιστάτης και φύλακας του ναού.   
Στην Τρίγλια, τον νεωκόρο τον έλεγαν και καντηλανάφτη. Οι νεωκόροι πληρώνονταν από την εκκλησιαστική επιτροπή, όπως οι ιερείς και οι ιεροψάλτες. Υπήρχαν και γυναίκες νεωκόροι(καντηλανάφτισσες).
Ο κάθε καντηλανάφτης είχε την επιμέλεια  για πολλές δουλειές της εκκλησίας. Ήταν «πανταχού παρών». Καθάριζε την εκκλησία, καθάριζε και άναβε τα καντήλια και τους πολυέλαιους, φρόντιζε τα κηροπήγια και τα μανουάλια. Συμμετείχε στις λειτουργίες και στα μυστήρια. Στόλιζε την εκκλησία κατά τις γιορτές.  Έκοβε το αντίδωρο, στα παιδιά το έδινε το ο καντηλανάφτης, ενώ οι μεγάλοι το έπαιρναν από το χέρι του παπά. Ο καντηλανάφτης συνόδευε με αναμμένο φανάρι τον ιερέα που φορούσε επιτραχήλιο και κρατούσε  τη Θεία Κοινωνία από την εκκλησία στο σπίτι  ετοιμοθάνατου. Οι δυο βάδιζαν σιωπηλοί και ο κόσμος έκανε στον σταυρό του. Επίσης, ο νεωκόρος άναβε και κρατούσε το θυμιατό, κρατούσε την αγιαστούρα στους αγιασμούς, ζέσταινε το νερό της κολυμπήθρας, χτυπούσε την καμπάνα κ.α.
Μέχρι το 1871, οι ναοί της Τρίγλιας δεν είχαν καμπάνες, αλλά μόνο σιδερένια ή ξύλινα σήμαντρα. Τότε επιτράπηκε η χρήση των καμπανών στις εκκλησίες. Ο νεωκόρος χτυπούσε την καμπάνα με  καλλιτεχνία, για να παράγει πανηγυρικούς, χαρμόσυνους ή θλιμμένους ήχους.

Επιμέλεια: Στάθης Δημητρακός     

Πηγές:
1. «Λεξικό της Κοινής Νεοελληνικής», ΑΠΘ, ΙΝΣ (Ίδρυμα Μανόλη Τριανταφυλλίδη), Θεσσαλονίκη 1998.
2. «Ελληνικό Λεξικό», Τεγόπουλος- Φυτράκης, Ελευθεροτυπία 1993
3. «Παιδεία», Πρότυπο Λεξικό της Νέας Ελληνικής, Εκδόσεις Σταφυλίδη, Αθήνα 1977.
4.Εγκυκλοπαίδεια «Υδρία».   
5. Σταύρος Δ. Μαργαρίτης, «Μια οργανωμένη ζωή της παλιάς Τρίγλιας της Μ. Ασίας» Τριγλιανά Λαογραφικά,  Σύλλογος Απανταχού Τριγλιανών, Θεσσαλονίκη 2002.
6. «Βρύλλειον Τρίγλεια», Τρύφωνος Ε. Ευαγγελίδου, Αθήναι 1934.

[Ηρακλής Ψάλτης]

 :)Ο Στάθης Δημητρακός κάνει μια εξαιρετική και πολυεπίπεδη δουλειά.  Θα έλεγα ότι είναι η "Βίβλος" των Τριγλιανών της Ραφήνας.
Η προσπάθεια αυτή θα πρέπει να αναδειχθεί με την έκδοσή της. "Scripta manet", "Τα γραπτά μένουν", έλεγαν οι Λατίνοι, και είχαν από τότε δίκιο.
Ο Δήμος κι ο Σύλλογος Τριγλιανών είναι από αυτούς που μπορούν να συνδράμουν σ΄αυτό. Ο πολιτισμός έχει προτεραιότητα!