Είναι το αρχαίο Βρύλλειο η Παλαιά Τρίγλια;

[Ευγενία Μυτιληναίου]

Είναι το αρχαίο Βρύλλειο η Παλαιά Τρίγλια;

Είναι άραγε το αρχαίο Βρύλλειο ή Παλαιά Τρίγλια και ακόμη περισσότερο, το αρχαίο Βρύλλειο ήταν στη θέση που ισχυρίζεται ο Τ. Ευαγγελίδης; Το Βρύλλειο βρισκότανε στην ενδοχώρα (4 χιλιόμετρα από την σημερινή Τρίγλια), εκεί που είναι η περιφέρεια «Παλαιωχώρια» στη θέση «Καμάρες» (Ευαγγελίδης, «Βρύλλειον-Τρίγλεια», σελ 10). Στις Καμάρες, κοντά στη Πεφλαώνα σώζονται μεσαιωνικά ερείπια, όπου συχνά έχουν βρεθεί Βυζαντινά νομίσματα, θραύσματα αγγείων, μαρμάρινοι κίονες και σταυροί. Η θέση αυτή ήταν πιο κοντά στο αρχαίο Δασκύλιο, γεγονός που πληροί μία από τις αναγκαίες συνθήκες, με την οποία και μόνο, ο συγγραφέας προσπαθεί να αποδείξει ότι η σημερινή Παλαιά Τρίγλια είναι αυτό το Αρχαίο Βρύλλειο.
Από παλιά είχα αυτό το ερώτημα, διαβάζοντας τα βιβλία που είχα για την Τρίγλια (του Απόστολου Τσίτερ «Τρίγλια του Κιανού Κόλπου Προποντίδος» (1979) και του Θανάση Πιστικίδη «Τρίγλια Βιθυνίας, οι χαμένες πατρίδες ζουν» (1983)). Και τα δύο αναφέρονται στο θέμα, αλλά σαν πηγή έχουν το βιβλίο του Τρύφωνα Ευαγγελίδη που γράφτηκε το 1934. Τώρα μόλις βρήκα το πολυπόθητο βιβλίο και το διάβασα αλλά οι απορίες μου ενισχύθηκαν αντί να σβήσουν.
Ας αναφερθούμε στα γεγονότα, όπως τα ανακεφαλαιώνει ο Ευαγγελίδης στη σελίδα 15, του πιο πάνω βιβλίου, αλλά με ελεύθερη μεταφορά στη δημοτική:
Το Βρύλλειον ήταν μια αρχαία Ελληνική πόλη που κτίστηκε γύρω στο 500 π.Χ. Το 487 π.Χ., μαζί με άλλες γειτονικές πόλεις, γίνανε φόρου υποτελείς στους θαλασσοκράτορες Αθηναίους, για να εξασφαλίσουν την συμμαχία τους απέναντι σε μια πιθανή εισβολή των Περσών. Από επιγραφές που βρέθηκαν στην Ακρόπολη, ανάμεσα στο Ερέχθειο και τον Παρθενώνα, στις ανασκαφές του 1848, το Βρύλλειο πλήρωνε ετήσιο φόρο δεκάτης, άλλοτε 4 δραχμές και άλλοτε 8 δραχμές και 2 οβολούς, γεγονός που δηλώνει ότι ήταν μια μικρή πόλη. Αργότερα το Βρύλλειο έγινε υποτελής στους Μακεδόνες, μετά στους Ρωμαίους, αργότερα στους Βυζαντινούς και από το τέλος του 12ου αιώνα, στους Τούρκους. Μέχρι τον 8ο ή και τον 9ο αιώνα διατηρεί το όνομα Βρύλλειο, μετά εμφανίζεται σιγά-σιγά το όνομα Τρίγλεια ή Τρίγλια.
Η εποχή αυτή συμπίπτει με το κτίσιμο των πρώτων μοναστηριών στη περιοχή. Η Μονή της Παντοβασίλισσας ή μονή Τριγλείας, όπως ονομαζότανε, κτίστηκε στα μέσα του 7ου αιώνα. Την ίδιαν εποχή είχε κτιστεί και η μονή του Αγ. Στεφάνου του Χηνολάκου (το 720 μ.Χ).
Το βασικό επιχείρημα για την σταδιακή μεταφορά του Βρυλλείου από την ενδοχώρα κοντά στη θάλασσα γύρω από τις Μονές, ήταν η ανάγκη των χωρικών να βρίσκονται πιο κοντά στα κτήματα που τώρα καλλιεργούσαν και ανήκαν στις Μονές. Από το 12ο αιώνα, η Τρίγλεια ή Τρίγλια είναι πια ένα οργανωμένο χωριό ενώ το Βρύλλειο δεν αναφέρετε ξανά στις «γραφές».
Γιατί να γίνει αυτό όμως; Δεκαπέντε αιώνες υπήρχε το Βρύλλειο στη παλιά του θέση, γιατί ξαφνικά να εγκαταλείψουν οι κάτοικοι το χωριό τους; Είναι μόνο οι κάτοικοι από το Βρύλλειο που πήγαν στη Τρίγλια ή και από τα γύρω χωριά;
Έχω πολλές απορίες που κανείς δεν μπορεί να απαντήσει με βεβαιότητα. Τα γραπτά στοιχεία είναι πολύ περιορισμένα και υπάρχει ένα μεγάλο χάσμα από την αρχαιότητα μέχρι τον 19ο αιώνα που δεν υπάρχουν αναφορές (κατά Ευαγγελίδη). Ίσως η αποστασιοποιημένη θέση του Α. Τσίτερ στο βιβλίο του, που απλώς αναφέρει τη γνώμη του Ευαγγελίδη, χωρίς να την αποδέχεται είναι η πιο σωστή. Μέχρι να γίνουν αρχαιολογικές έρευνες και να υπάρξει ένα θετικό αποτέλεσμα ας μείνουμε με αυτή.
Και για να γίνω πιο ανατρεπτική, το Βρύλλειο βρισκόταν στην περιοχή της Παλαιωχώρας, ή είναι απλή υπόθεση του Ευαγγελίδη;
Δεν ξέρω που πέφτει η Παλαιωχώρα και τα αρχαία απομεινάρια του Βρυλλείου. Θέλω όμως να πάω να τα δω, να κουβεντιάσουμε τις απόψεις μας και ίσως με βοηθήσετε να λύσω μερικές απορίες μου!

Σημείωση: οι μαρμάρινες επιτύμβιες στήλες που είναι εντοιχισμένες στο χωριό –σε βρύσες ή εκκλησίες- είναι Ρωμαϊκές, υπάρχουν δε και Βυζαντινές κολώνες. Αρχαία του 5ου π. Χ. αιώνα, δεν έχω δει πουθενά.