Η "ΒΑΡΒΑΡΑ" ΚΑΙ Η ΡΑΦΗΝΑ

[Στάθης Δημητρακός]

«Η Βαρβάρα κάθε βράδυ στην Γλυφάδα τριγυρνάει»

Στίχοι: Παναγιώτης Τούντας
Μουσική: Παναγιώτης Τούντας
Πρώτη εκτέλεση: Στελλάκης Περπινιάδης

«Η Βαρβάρα κάθε βράδυ στη Γλυφάδα ξενυχτάει
και ψαρεύει τα λαβράκια, κεφαλόπουλα, μαυράκια
Το καλάμι της στο χέρι, κι όλη νύχτα στο καρτέρι
περιμένει να τσιμπήσει το καλάμι να κουνήσει

Ένας κέφαλος βαρβάτος, όμορφος και κοτσονάτος
της Βαρβάρας το τσιμπάει, το καλάμι της κουνάει
Μα η Βαρβάρα δεν τα χάνει τον αγκίστρωσε τον πιάνει
τον κρατά στα δυο της χέρια και λιγώνεται στα γέλια

Κοίταξε μωρή Βαρβάρα, μη σου μείνει η λαχτάρα
τέτοιος κέφαλος με νύχι, δύσκολα να σου πετύχει
Βρε Βαρβάρα μη γλιστρήσει και στη θάλασσα βουτήξει
βάστα τον απ' το κεφάλι μη σου φύγει πίσω πάλι

Στο καλάθι της τον βάζει κι από την χαρά φωνάζει
έχω τέχνη έχω χάρη ν' αγκιστρώνω κάθε ψάρι
Για ένα κέφαλο θρεμμένο όλη νύχτα περιμένω
που θα `ρθεί να μου τσιμπήσει το καλάμι να κουνήσει»

Η δικτατορία του Ιωάννη Μεταξά – 4ης Αυγούστου 1936 διαμόρφωσε νέα δεδομένα και στο τραγούδι με την επιβολή
λογοκρισίας.
Συγκροτήθηκε «Ειδική επιτροπή ελέγχου» των στίχων και της μουσικής των τραγουδιών η οποία είχε συγκεκριμένες απόψεις («Ο Τρίτος Ελληνικός Πολιτισμός») σχετικά με την διαμόρφωση του μουσικού κλίματος, με απόψεις υπέρ το δέον συντηρητικές.

Το τραγούδι «Η Βαρβάρα κάθε βράδυ στην Γλυφάδα τριγυρνάει» που κυκλοφόρησε το 1936  στο όνομα του Παναγιώτη Τούντα για τους στίχους και την μουσική έδωσε αφορμή για την πρώτη απαγόρευση της κυκλοφορίας και κατάσχεσης των δίσκων. Το τραγούδι είχε τολμηρούς και προκλητικούς στίχους.

Το   τραγούδι γνώρισε σύντομα τεράστια επιτυχία, ακουγόταν στα γραμμόφωνα σε κάθε γωνιά της Αθήνας και του Πειραιά, αλλά και σ' όλη την επαρχία.
Στο στόχαστρο μπήκαν τα χασίσια, τα μπουζούκια, οι λουλάδες, οι ναργιλέδες και κάθε λογής μουσικές επιρροές όπως η τούρκικη λαϊκή μουσική.
Πολλοί οργανοπαίχτες εξορίστηκαν ως «χασικλήδες», άλλοι κατέφυγαν στην επαρχία όπου ο έλεγχος ήταν λιγότερος και μπορούσαν να δουλεύουν και άλλοι αναγκάστηκαν να προσαρμοστούν στη νέα κατάσταση.

Δημιουργοί όπως ο Βαγγέλης Παπάζογλου, ο Γιώργος Μπάτης, ο Ανέστης Δελιάς και ο Γιοβάν Τσαούς επιλέγουν να μην ενταχθούν στην νέα κατάσταση και διακόπτουν κάθε δισκογραφική δραστηριότητα.
Η νέα τάξη πραγμάτων επηρεάζει πολλούς δημιουργούς και βρίσκουμε πλέον στα τραγούδια έντονο φανταστικό και σουρεαλιστικό στοιχείο αλλά ερωτικό με κανταδόρικη διάθεση. Το ίδιο συμβαίνει με λαϊκούς δημιουργούς είτε της σμυρναίικης είτε της Πειραιώτικης Σχολής.

O ερευνητής του ρεμπέτικου Πάνος Σαββόπουλος γράφει σχετικά για το τραγούδι:
http://www.panossavopoulos.gr/p/blog-page_96.html

«Το πονηρό περιεχόμενο των στίχων της "Βαρβάρας", συνδέθηκε με την κόρη του δικτάτορα Λουκία η οποία λέγεται -και γράφεται, μέχρι σήμερα - ότι ήταν νυμφομανής και ότι αυτό συνιστούσε μεγάλη ντροπή για τον πατέρα της. Πάντως η Λουκία ή Λουλού Μεταξά -και αργότερα Μαντζούφα- ήταν αρχηγός του γυναικείου τμήματος της ΕΟΝ και αργότερα το πρώτο από τα ιδρυτικά μέλη της ΣΠΙΘΑΣ».

Η Λουκία Μεταξά, την οποία χαϊδευτικά φώναζαν Λουλού, ήταν κόρη του Ιωάννη Μεταξά.
Η ΣΠΙΘΑ ήταν γυναικεία αντιστασιακή οργάνωση που δημιουργήθηκε από την Λουκία Μεταξά.
Η ΕΟΝ ήταν η περιβόητη Εθνική Οργάνωση Νεολαίας, η κυβερνητική οργάνωση νέων που ιδρύθηκε από το καθεστώς του Ιωάννη Μεταξά το 1936.

Το τραγούδι απαγορεύτηκε και οι δημιουργοί του παραπέμφθηκαν σε δίκη με «βαριές κατηγορίες»
Έχουμε περίπτωση διπλής δισκογραφίας στη Μεταξική λογοκρισία.

Και από την «Βαρβάρα» περνάμε στην «Μαρίκα τη δασκάλα».   

Αμέσως μετά τις καταδίκες - δεν είχε βγει καν η χρονιά - κυκλοφόρησε νέο τραγούδι ("Η Μαρίκα η δασκάλα") το οποίο είχε την ίδια ακριβώς μελωδία  με αυτό της "Βαρβάρας", αλλά διαφορετικά στιχάκια. Τα νέα στιχάκια είχαν κι αυτά την ερωτική πονηράδα τους, όχι όμως σαν της "Βαρβάρας". Μάλιστα το νέο τραγούδι κυκλοφόρησε από την Κολούμπια με τον Στελλάκη και από την Οντεόν με τον Ρούκουνα»
Και το νέο τραγούδι απαγορεύτηκε σύντομα μετά την κυκλοφορία του.

Η Λουκία/Λουλού Μεταξά-Μαντζούφα
και η Ραφήνα

Η Λουκία/Λουλού Μεταξά-Μαντζούφα ήταν γνωστή στη μεσοπολεμική κοινωνία της Ραφήνας.
Ως αρχηγός της ΕΟΝ, η Λουκία Μεταξά συμμετείχε ενεργά στην μύηση και καθοδήγηση των νεαρών κοριτσιών στην Κατασκήνωση που δημιουργήθηκε στη θέση Λάκκα-Αυλάκι της Ραφήνας. Η περιοχή αυτή αργότερα πήρε την ονομασία «Πετρέλαια» από την κατασκήνωση των υπαλλήλων εταιρειών πετρελαιοειδών που ιδρύθηκε εκεί το 1946.

Σε μία πευκόφυτη παραθαλάσσια έκταση 156 στρεμμάτων, η οποία παραμένει μέχρι σήμερα ιδιοκτησία του Δήμου Ραφήνας-Πικερμίου, ιδρύθηκε επί δικτατορίας της 4ης Αυγούστου κατασκήνωση της νεολαίας του Μεταξά (Εθνική Οργάνωση Νεολαίας - ΕΟΝ) για κορίτσια με αρχηγό την κόρη του Μεταξά (Λουκία-Λουλού Μαντζούφα). Ήταν ένα από τα «στρατόπεδα» (κατασκηνώσεις) όπου τους καλοκαιρινούς μήνες  πέρασαν, «εξεπαιδευθησαν» χιλιάδες μέλη της ΕΟΝ. 

Η Λουκία Μαντζούφα γνώρισε αρκετούς Ραφηνιώτες στα λίγα χρόνια που μεσολάβησαν από την ίδρυση της κατασκήνωσης μέχρι την έναρξη του Ελληνο-Ιταλικού Πολέμου.

[Αντώνης Λαζαρής]

Συνεχίζοντας την εξαιρετική ανάρτηση του Στάθη του Δημητρακού να παραθέσουμε τους στίχους από το τραγούδι "Η Μαρίκα η Δασκάλα" που γράφτηκε πάνω στη μουσική του τραγουδιού
«Η Βαρβάρα κάθε βράδυ στην Γλυφάδα τριγυρνάει»

Στίχοι και Μουσική: Παναγιώτης Τούντας
Τραγούδι: Κώστας Ρούκουνας

Εδώ γίνεται αναφορά στη Ραφήνα:

"έχω δυο λαβράκια φίνα που `ρθαν τώρα απ' τη Ραφήνα
πάρε το `να το βράσεις μια ψαρόσουπα να φτιάξεις"

Η Μαρίκα η δασκάλα πο `χει σπίτια δυο μεγάλα
το πρωί στις έξι βγαίνει και στην αγορά πηγαίνει
το καλάθι της κρατάει και με όρεξη κοιτάει
να `βρει τρυφερό μοσχάρι ή κανένα φρέσκο ψάρι

Ένας νιος λεβέντης πρώτης ο ψαράς ο Παναγιώτης
τη δασκάλα τη γνωρίζει και τηνε καλημερίζει
έχω δυο λαβράκια φίνα που `ρθαν τώρα απ' τη Ραφήνα
πάρε το `να το βράσεις μια ψαρόσουπα να φτιάξεις

Το λαβράκι δε μου κάνει θέλω ψάρι για τηγάνι
κι αν δεν εύρω παλαμίδα παίρνω γόπα ή μαρίδα
κι αν δεν εύρω τέτοια ψάρια παίρνω μιαν οκά παντζάρια
βάζω και λιγάκι λάδι και μασάω και το βράδυ

Έτσι κάθε μέρα βγαίνει κι όμως τίποτα δεν παίρνει
η τσιγκούνα η δασκάλα πο `χει σπίτια δυο μεγάλα
κάθε τρυφερό τσ' αρέσει μα φοβάται να ξοδέψει
κι έτσι απ' την τσιγκουνιά της μένει άδεια η κοιλιά της