ΤA ΤΡΑΓΟΥΔΙA ΣΤΗ ΛΟΚΑΝΗ

[Στάθης Δημητρακός]

ΤA ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΣΤΗ ΛΟΚΑΝΗ

Η ΦΟΡΕΣΙΑ

Της Τριανταφυλλιάς τα φύλλα,
θα τα κάνω φορεσιά να τα βάλω να περάσω,
να σε κάψω την καρδιά,
Ελενάκι μου.

Το τραγουδούσε στη πάνω στη λοκάνη στο αλώνι ο Ιωάννης Βουλγαράκης  
(Γυαλί Τσιφλίκ  1898- Ν. Τρίγλια 1983)
Απαγγελία : ο γιος του Χρήστος Βουλγαράκης, Νέα Τρίγλια

Οι Τριγλιανοί που ήρθαν στις νέες πατρίδες το 1923 προσαρμόστηκαν στην καλλιέργεια των δημητριακών. Στην παλιά  Τρίγλια, η καλλιέργεια των δημητριακών και η παραγωγή τους ήταν μικρή. Η Τρίγλια ήταν ελαιότοπος, δάση οι ελιές στην Τρίγλια.  Οι Τριγλιανοί έπρεπε να περάσουν από την ονομαστή «ελιά της Τρίγλιας» σε ένα άλλο προϊόν πρώτης ανάγκης, το στάρι. Τα κτήματα που παραχωρήθηκαν σε κάθε προσφυγική οικογένεια ήταν σημαντική έξοδος απασχόλησης.    
Στην παλιά Τρίγλια, το αλώνισμα των δημητριακών γινόταν με την λοκάνη. Την τεχνική του αλωνίσματος με την λοκάνη την μετέφεραν στις νέες πατρίδες, Ραφήνα και Νέα Τρίγλια.
H λοκάνη ήταν παχιά σανίδα  ή δύο ή τρεις σανίδες ενωμένες που είχαν από κάτω κοφτερά πριονάκια που την έσερνε άλογο ή άλογα σαν «έλκηθρο». Οι διαστάσεις της λοκάνης ήταν περίπου: μήκος 1,60μ., πλάτος πίσω 0,80μ., πλάτος μπροστά 0,60μ. και είχε μικρό γυριστό μέτωπο.
Το άλογο ζεμένο με την  λοκάνη γυρόφερνε το αλώνι και έκοβε τα στάχια, που ήταν στρωμένα κάτω Μετά το αλώνισμα, τα αλωνισμένα στάχια γίνονταν ένας σωρός, σε σχήμα πυραμίδας στη μέση του αλωνιού, το οποίο ονόμαζαν λαμνί. Στη συνέχεια, άρχιζε το λίχνισμα. Το λίχνισμα γινόταν με ένα μεγάλο ξύλινο εργαλείο, το λιχνιστήρι. Με το λίχνισμα, ξεχώριζαν τους κόκκους σταριού από το άχυρο. Πετώντας τα  ψηλά στον αέρα, τα αλωνισμένα  τεμαχισμένα στάχια, ξεχώριζε το στάρι που ήταν βαρύτερο από το ελαφρύτερο άχυρο. Το στάρι έπεφτε κάτω και το άχυρο παρασυρόταν με τον άνεμο πιο μακριά..  
Πάνω στη λοκάνη ανέβαινε ο αλωνιστής κρατώντας τα λουριά (ηνία) του αλόγου (ή των αλόγων)  και με το καμουτσίκι το κατεύθυνε να γυρίζει γύρω-γύρω, σε κυκλική πορεία. Το αλώνισμα ήθελε μαστοριά, ταχύτητα και ομοιομορφία. Οι αλωνιστές τραγουδούσαν συνήθως κατά τις ώρες του αλωνίσματος. Με το παρακάτω δίστιχο περιγράφεται από τον αείμνηστο Τριγλιανό και Ραφηνιώτη Θανάση Πιστικίδη (1918-1996), το τραγούδι στη λοκάνη. Οι σημερινοί της τρίτης ηλικίας έζησαν ως παιδιά  αυτή την γραφικότητα.  

O ΠΕΤΡΟΣ ΣΤΗ ΛΟΚΑΝΗ

Ο Πέτρος στη λοκάνη, χωρίς καφέ δεν κάνει,
χωρίς τσιγάρο δεν μπορεί, xωρίς τραγούδι σκάνει.

Στην παλιά Τρίγλια το έλεγαν για τον Πέτρο τον Τσακμάκη, στην Ραφήνα για τον Τριγλιανό Μπαρμπά- Πέτρο Ραφτόπουλο.
Πηγή: Θανάσης Πιστικίδης, «Ριζώματα, Βιώματα, Παθήματα- Αληθινές ιστορίες» Ραφήνα-1985, σελ.93

Επιμέλεια: Στάθης Δημητρακός

[Αλέκος Κοκκαλάς]

Στάθη σε στέλνω να διαβάσεις το σημείωμα που έγραψα για να προλογίσω την έκθεσή μου (ταξίδι στο χρόνο)

Αγαπητοί Συμπατριώτες, Καλησπέρα σας 
Πρώτα θέλω να ευχαριστήσω τις οικογένειες των Τριγλιανών κατοίκων για την εμπιστοσύνη που μου δείξανε να με παραχωρήσουν από το προσωπικό τους αρχείο, τις φωτογραφίες που θα δείτε σήμερα στην έκθεση αφού πρώτα τις επεξεργάστηκα.
Επίσης να ευχαριστήσω τον Δήμο Τρίγλιας  την υπηρεσία τις ΔΕΑΤΑΠ και το ΚΑΠΗ  που με παραχώρησε την Αίθουσα  για να γίνει αυτή η Έκθεση φωτογραφίας. Σε κάθε Φωτογραφία προσπάθησα να δώσω ένα θέμα που αντιστοιχεί στην παρουσίαση της εικόνας , καθώς επίσης και  πια οικογένεια με την έχει παραχωρήσει. 
ΚΟΚΚΑΛΑΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ
ΟΙ ΑΣΧΟΛΙΕΣ ΚΑΙ Η ΨΥΧΑΓΩΓΙΑ ΤΩΝ ΑΓΡΟΤΩΝ ΣΤΑ ΠΑΛΙΑ ΧΡΟΝΙΑ
Η καλλιέργεια της γης , των χωραφιών , των αμπελιών των περιβολιών και των κήπων γινόταν από τους αγρότες με πρωτόγονα γεωργικά εργαλεία.
Το όργωμα γινόταν με τα άλογα που τραβούσαν το αλέτρι.
Το υνί που άνοιγε αυλακιές κι έκανε αφράτο το χώμα!
Χαίρονταν τότε ο γεωργός κι ονειρευόταν την καλή σοδειά που θα έδινε το χωράφι , για να αντιμετωπίσει τα έξοδα της φαμίλιας του. Όταν τέλειωνε το όργωμα και η σπορά , ερχόταν η εποχή του θερισμού. Αγρότισσες με άσπρα μαντήλια στα κεφάλια και αγρότες με αυτοσχέδια καπέλα ξεκινούσαν για το θερισμό πολύ πρωί. Έκαναν  τον  σταυρό τους κι έπαιρναν τον πρώτο όργο (περίπου μισό στρέμμα).΄Εκοβαν τα γινωμένα στάχυα με το δρεπάνι και το έκαναν χεροβολιές (δρομιά).Μετά έδεναν τα δεμάτια και τα έκαναν θημωνιές. Το μεσημέρι καθόταν κάτω από τον παχύ ίσιο του δέντρου. Σκούπιζαν  τον ιδρώτα από τα μέτωπά τους κι έπιναν κρύο νερό που το φύλαγαν σε ξύλινα δοχεία (μπούκλες) ή πήλινα δοχεία στάμνες .Ξεκουράζονταν  για λίγες ώρες και το απόγευμα άρχιζαν πάλι. «Θέρος- Τρύγος- Πόλεμος  δεν έχουμε καιρό για χωρατά κι αστεία»,..έλεγαν οι γεροντότεροι. Είχαν  και το φόβο της βροχής και της καταιγίδας όπως σήμερα.
Η μεταφορά των δεματιών στο αλώνι γινόταν με το άλογο και το κάρο.
Βιαζόταν οι γεωργοί ν' αλωνίσουν τα στάχυα , που τα έριχναν στο αλώνι και η αλωκάνη τα έτριβε μέχρι να γίνουν άχυρο και σιτάρι.    Τότε οι αλωνιστές έπαιρναν το ξύλινο εργαλείο που λεγόταν καρπολόι, το τίναζαν ψηλά για να ξεχωρίσει το στάρι από το άχυρο. Συχνά  ακούγονταν οι προτροπές του αρχηγού για να τελειώσουν γρήγορα , να μαζέψουν τον καρπό και να τον ρίξουν στην αποθήκη. Σε όλες τις γεωργικές ασχολίες  οι εργάτες είχαν το πνεύμα της φιλίας και της συνεργασίας.. Με ομαδικό πνεύμα βιαζόταν να τελειώσουν οι εργασίες σ' όλο το χωριό. Βοηθούσαν τους συγγενείς , τους γείτονες και προπαντός τους πιο αδύναμους. Είχαν το χαμόγελο στα χείλη και τα αστεία έδιναν και έπαιρναν. Τα  βράδια καθόταν έξω από τα σπίτια. Εκεί μάθαιναν τα νέα του χωριού και άρχιζαν τις διηγήσεις (αινίγματα, παροιμίες, Ποιήματα, τραγούδια).
Οι πρόσφυγες άρχιζαν τις δικές τους ιστορίες.
Αναπολούσαν τις αλησμόνητες πατρίδες:...Σμύρνη, Προύσα, Αϊβαλί, Τρίγλια , Μουδανιά και άλλες. Καθ' ένας  είχε να πει το δικό του πόνο , το δικό του ξερίζωμα από τα παράλια της Μικράς Ασίας . Η συγκίνησή τους ήταν απερίγραπτη! Διηγιόταν κι έκλαιγαν και μάθαιναν οι νεότεροι τις τραγικές στιγμές που πέρασαν οι γονείς τους .Η εργατικότητα και η εντιμότητα έκανε τους πρόσφυγες να ξεχνούν  τον πόνο τους , τη θλίψη , τις κακουχίες και ξεκινούσαν μια δημιουργική ζωή στις καινούριες πατρίδες. Έφεραν μαζί τους τα ήθη και τα έθιμα .Κάπου-κάπου σιγοτραγουδούσαν
Τραγούδια που ακούγονταν σαν ύμνοι μέσα στις φεγγαρόλουστες νύχτες του Αυγούστου. «Καιρός να κλέψουμε  και καμιά κοπέλα» έλεγαν οι πιο τολμηροί νέοι τότε άρχιζαν τα πειράγματα και τα αστεία ! Παλιά, καλά χρόνια αξέχαστα. Οι αγρότες ήταν πολύ εργατικοί και δημιουργικοί. Με τα εισοδήματα που κέρδιζαν έβαζαν στόχο ν'αγοράσουν ένα χωράφι, να χτίσουν ένα σπίτι ή να παντρέψουν το γιο ή την κόρη τους. Όταν βγήκαν αργότερα τα γεωργικά μηχανήματα έβαζαν στόχο ν' αγοράσουν ένα τρακτέρ . Έκαναν όνειρα και σχέδια οι αγρότες  να βλέπουν το κτήμα τους να καλλιεργείται με σύγχρονα μηχανήματα κι εργαλεία  κι  ο θερισμός να γίνεται με θεριζοαλωνιστικές μηχανές (κομπίνες) Έτσι κι έγινε ! Διευκολύνθηκε η ζωή τους και η παραγωγή τους αυξήθηκε. Με αυτές τις ιστορίες και τις καθημερινότητες μεγαλώσαμε, ποτιστήκαμε με τις αναμνήσεις τον καημό και τις πίκρες και τα έθιμα, και θέλησα να τα αποτυπώσω όλα σε μια ΕΚΘΕΣΗ.
ΚΟΚΚΑΛΑΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ