ΤΑ ΚΑΛΑΝΤΑ ΣΤΗΝ ΤΡΙΓΛΙΑ ΤΗΣ ΠΡΟΠΟΝΤΙΔΑΣ

[Στάθης Δημητρακός]

                         
                             ΤΑ ΚΑΛΑΝΤΑ


Κάλαντα ονομάζουμε τα εθιμικά τραγούδια του λαού  που «τα έλεγαν» τα παιδιά κυρίως την παραμονή  των μεγάλων εορτών της Χριστιανοσύνης: Χριστούγεννα, Πρωτοχρονιά, Φώτα. Εξιστορούν, μυθοποιημένα, τα περιστατικά των αντιστοίχων ημερών, ενώ ταυτόχρονα είναι και ευχετικά  τραγούδια, γιατί περιέχουν ευχές για το νοικοκύρη του σπιτιού ή του μαγαζιού κ.ά, καθώς και για τα άλλα μέλη της οικόγενειάς που επισκέπτονταν τα παιδιά «για να τα πουν». Η λέξη κάλαντα έχει λατινική ρίζα, προέρχεται από το calendae, στις  καλένδες (=πρώτη ημέρα) του Ιανουαρίου όπου οι Ρωμαίοι, από τον 2ο πΧ αιώνα, γιόρταζαν την Πρωτοχρονιά.
Στη νεότερη  Ελλάδα, το έθιμο πέρασε από το Βυζάντιο, συνδυασμένο με τις μεγάλες γιορτές της Χριστιανοσύνης.
Συναντούμε μορφές καλάντων  «λόγιας  προέλευσης», χωρίς να σημαίνει ότι το έθιμο δεν είναι λαϊκό  και  «λαϊκής προέλευσης» με πολλές παραλλαγές. Το λαϊκό αυτό έθιμο διατηρείται μέχρι σήμερα σ' όλες τις πόλεις και τα χωριά της πατρίδας μας.


                                 
                     
              ΤΑ ΚΑΛΑΝΤΑ ΣΤΗΝ ΠΑΛΙΑ ΤΡΙΓΛΙΑ

Στην  παλιά Τρίγλια «έλεγαν» τα κάλαντα την παραμονή  των «καλών ημερών» όπως αποκαλούσαν οι παλιοί Τριγλιανοί τις γιορτές του Δωδεκαημέρου (Χριστούγεννα, Πρωτοχρονιά, Θεοφάνεια).
Τα κάλαντα ήταν «λόγιας προέλευσης» και τα ονόμαζαν «τα μεγάλα» και  «λαϊκής» και τα ονόμαζαν  «τα μικρά». «Λέγανε» κάλαντα «λόγιας προέλευσης» που ήταν πραγματικά «μεγάλα» και δύσκολα. Πώς τα μάθαιναν τα παιδιά; Δινόταν  κατεύθυνση από τα Σχολεία για να τα μάθουν τα παιδιά. Στα Σχολεία της Τρίγλιας  (8τάξιo Αρρεναγωγείο και Παρθεναγωγείο) όλα τα μαθήματα διδάσκονταν στην καθαρεύουσα, σ' όλες τις τάξεις. Στην καθαρεύουσα ήταν γραμμένα και όλα τα βιβλία για όλα τα μαθήματα: Ελληνικά, Γραμματική, Ιστορία, Θρησκευτικά κλπ. Στις μεγάλες τάξεις διδάσκονταν  Αρχαία Ελληνικά. 
Tα παιδιά, παρέες- παρέες, γύριζαν από σπίτι σε σπίτι στους μαχαλάδες και στα μαγαζιά.
Το «πρόγραμμα» άρχιζε με την στερεότυπη φράση «να τα πούμε; να τα πούμε;». Έπαιρναν την συνηθισμένη απάντηση-άδεια : «πείτε τα, πείτε τα». Τις περισσότερες φορές άρχιζαν να τα «λένε» χωρίς την απάντηση –άδεια, για λόγους συντομίας. Καμιά φορά έπαιρναν την απάντηση «είπασιντα άλλοι» ή ακόμη «δεν είμεστε 'δω, κοιμούμεστε», είχαν κατακουραστεί να τα «ακούν» από πολλές παρέες παιδιών, τα ίδια και τα ίδια. Ανεξάρτητα από την απάντηση, τα παιδιά «τα έλεγαν». Αφού έλεγαν τα κάλαντα, κατέληγαν σε διάφορα αιτήματα , όπως «Δώστε και ΄μας τον κόπο μας ό,τι είναι ο ορισμός σας...!!!» κ.α. Έπαιρναν πάντα  φιλοδωρήματα, γλυκίσματα
όπως κουραμπιέδες, φοινίκια (μελομακάρονα), ρετσέλια, λουκούμια κ.α,  ξηρούς καρπούς όπως αμύγδαλα, καρύδια κ.α και ξερά φρούτα όπως σύκα ξερά , παστοκύδωνα, σταπίδες (σταφίδες), ρόδια αλλά και παράδες.
Το φιλοδώρημα ήταν ανάλογο σε περίπτωση που κάποιο παιδί της παρέας είχε συγγενική σχέση με τον νοικοκύρη ή την νοικοκυρά (ανεψιός, αναδεξιμιός κ.α.)
Ο Θανάσης Πιστικίδης στα «Τριγλιανά Νέα», 20 Δεκεμβρίου 1979 γράφει: «Και τα παιδιά, όπως μου εξηγούν μερικοί πιτσιρίκοι της εποχής, ψάλλοντας τα κάλαντα όσο μπορούσαν σε περισσότερα σπίτια, πίστευαν ότι επιτελούσαν κάποιο καθήκον και πολύ μικρή σημασία έδιναν στην αποκομιδή κερδών, όπως δυστυχώς γίνεται σήμερα... Μεγάλη χαρά των παιδιών να τα «πουν» και πιο μεγάλη χαρά των σπιτιών να τα δεχτούν».   
Τα «μεγάλα» κάλαντα τα έμαθα από τον πατέρα μου. Τα δημοσίευσε ο Θανάσης Πιστικίδης στα «Τριγλιανά Νέα» και στο βιβλίο του «Τρίγλια»  με μικρές διαφορές απ' αυτά που έμαθα από τον πατέρα μου. Επίσης, Τριγλιανοί από την Νέα Τρίγλια δημοσίευσαν στα «Τριγλιανά Νέα» κάλαντα που «έλεγαν» στην  παλιά Τρίγλια «λόγιας» και «λαϊκής» προέλευσης.  Στη Ραφήνα, «λέγαμε» και τα κάλαντα λόγιας προέλευσης των Χριστουγέννων (το «Καλήν ημέραν άρχοντες....»)  μέχρι ένα τμήμα και την Πρωτοχρονιά (το «Εις αυτό το Νέο Έτος..»). Θυμάμαι τους παλιούς Τριγλιανούς της Ραφήνας όταν «λέγαμε» τα κάλαντα να μας ρωτάνε: τα «μεγάλα» τα ξέρετε;   

[Αντώνης Λαζαρής]

Προπαραμονή των Χριστουγέννων σήμερα.
Τα παιδιά προετοιμάζονται για να πουν τα κάλαντα.

Το ίδιο έκαναν τα παιδιά και στην Τρίγλια της Προποντίδας.
Ας θυμηθούμε όσα έγραψε ο Στάθης ο Δημητρακός για τα
"ΤΑ ΚΑΛΑΝΤΑ" και "ΤΑ ΚΑΛΑΝΤΑ ΣΤΗΝ ΠΑΛΙΑ ΤΡΙΓΛΙΑ".

Καλά Χριστύγεννα σε όλους

[Στάθης Δημητρακός]

  Χρόνια Πολλά σε όλα τα παιδιά που συνεχίζουν την παράδοση και λένε τα κάλαντα.

    Καλή χρονιά σε όλους.

   Στάθης- Ελένη.

[Αλέξανδρος Κοκκινίδης]

Στάθη και Ελένη,

Χρόνια Πολλά και από εμάς από την Αμερική!

Αλέκος Έφη Κοκκινίδη

[Στάθης Δημητρακός]

Χρόνια Πολλά
Στάθης- Ελένη