ΣΤΙΧΑΚΙΑ -ΔΙΣΤΙΧΑ της ΑΓΑΠΗΣκ.α από την Τριγλια της Προποντίδας

[Στάθης Δημητρακός]

ΣΤΙΧΑΚΙΑ –ΔΙΣΤΙΧΑ
ΤΗΣ ΑΓΑΠΗΣ κ.α  από την  ΤΡΙΓΛΙΑ ΤΗΣ ΠΡΟΠΟΝΤΙΔΑΣ                       

Στιχάκια ή δίστιχα λέγονται τα δημοτικά τραγούδια που περιέχουν, κατά κανόνα, δύο στίχους ομοιοκατάληκτους, για αυτό το λόγο ονομάζονται δίστιχα.

Τα στιχάκια ή δίστιχα είναι από τα χαρακτηριστικά δημιουργήματα του λαού που μπορούν να συγκριθούν με τα αρχαία επιγράμματα. Κάθε δίστιχο περικλείει ολοκληρωμένο νόημα. Τα στιχάκια απλώνονται σ' ολη την κοινωνική ζωή.  Κυρίως αναφέρονται στην αγάπη, στους καημούς και τα βάσανα της αγάπης, στην ομορφιά της αγαπημένης κ.α Άλλοτε πάλι είναι επαινετικά, σκωπτικά δηλαδή έχουν χαρακτήρα περιπαικτικό, κοροϊδευτικό.
Όταν κατά το τραγούδημά τους προτασσόταν το επιφώνημα «αμάν» τα λέγανε και αμανεδάκια. Στην παλιά Τρίγλια τραγουδιόνταν σε διάφορες περιστάσεις (γλέντια, πανηγύρια, γιορτές, βεγγέρες, απόκριες, κλήδωνα κ.α.)

Στην ίδια κατηγορία με τα στιχάκια είναι τα λιανοτράγουδα, οι  μαντινάδες, τα κοτσάκια κ.α. 

                  ΣΤΙΧΑΚΙΑ - ΔΙΣΤΙΧΑ
          ΑΠΟ ΤΗΝ ΤΡΙΓΛΙΑ ΤΗΣ ΠΡΟΠΟΝΤΙΔΑΣ- ΣΥΛΛΟΓΗ
            1
Αγάπα με να σ΄ αγαπώ, θέλε με να σε θέλω,
γιατί θε να 'ρτει ο καιρός να θες και να μη θέλω.
   
                                    2
Αν ήταν η θάλασσα στεριά να την επερπατούσα,
θα σ' έβλεπα πουλάκι μου και πάλι θα γυρνούσα.

            3
Άγγελος είσαι μάτια μου κι αγγελικά βαδίζεις
αγγελικά πατάς στη γη και μένα βασανίζεις.

            4
Αγγελικούλα ζάχαρη, Αγγελικούλα μέλι,
Αγγελικούλα κρύο νερό που πίνουν οι αγγέλοι



            5
Ανάθεμα τους κακούς γονιούς, κακούς πραματευτάδες
που αρραβωνιάζου τις μικρές και αφήνου τις μεγάλες.
            6
Ανάθεμα στους μαραγκούς που φτιάχνου τα καϊκια
και ταξιδεύου τ'αγορια και αφήνου τα κορίτσια
            7
Αν αποθάνω θάψε με μες στα βασιλικά σου
να με δροσοποτίζουνε τα χέρια τα δικά σου.

            8
Αν ήταν η θάλασσα στεριά να την επερπατούσα,
θα σ' έβλεπα πουλάκι μου και πάλι θα γυρνούσα.

            9
Αν περνάς κι αν δεν περνάς , τα παπούτσια σου χαλνάς
και τις κάλτσες σου λερώνεις και μένα παλαβώνεις.

            10
Aν μ' αγαπάς, αγάπαμε κι αν δε με θέλεις, πες το,
αν ντρέπεσαι να με το πεις, στείλε ένα ραβασάκι.

            11
Άντρα θέλω εγώ το βράδυ
κι ας μην έχει ο λίχνος λάδι.

            12
Αν παντρευτείς παντρεύομαι κι αν έτσι μείνεις μένω,
κι αν πας να γένεις καλογριά, στα ράσα κι εγώ μπαίνω.


            13
Απέ τα γλυκά σου μάτια, τρέχει αθάνατο νερό
και σε ζήτησα λιγάκι μα δε με ΄δωσες να πιω.
           
            14
Απέφασισα πουλί μου αποφάσισε και συ
δυο καρδιές να γίνουν ένα ένα σώμα μια ψυχή

            15
Απεφάσισα τα μαύρα να φορώ παντοτινά
και να κλαίγω μέρα νύχτα τη δική σου απονιά.
   
            16
Απεφάσισα τα μαύρα, απεφάσισε κι εσύ.
να πα να καλογερέψω, καλογέρεψε κι εσύ.



            17
Απέ την πόρτα σου περνώ  βήχω και ξεροβήχω
κι αν δε γυρίσεις  να με δεις ,σε κατουρώ τον τοίχο.

            18
Απέ την πόρτα σου περνώ,  γλιστρώ και πέφτω ολόρτος
κι αν δεν γυρίσεις να με δεις, σηκώνομαι και φεύγω.
                                19     
Άραγε θα τ΄αξιωθώ να διω αυτή ντη χάρη
Να σηκωνόμαστε τα δυο απ' ένα μαξιλάρι
            20
Άσπρη είσαι σαν το γάλα, κόκκινη σαν τη φωτιά
σαν το μάρμαρο της Πόλης που'ναι στην Αγιά Σοφιά.

            21
Ακόμα δεν απόθανα κι ανάψαν τα κεριά μου
και πήραν την αγάπη μου από την αγκαλιά μου.

            22
Βάρκα θέλω να αρματώσω με σαράντα δυο κουπιά
με πενήντα παλικάρια να σε κλέψω μια βραδιά


            23
Βαρύς είναι ο θάνατος , βαρύτερο το χώμα
ο ζωντανός ο χωρισμός βαρύτερος ακόμα.


            24
Γαλάζια που' ναι η θάλασσα, γαλάζιο και το κύμα,
σ'αγαπώ, δεν είναι κρίμα.

       
            25
Γαμπρέ μου την πιστόλα σου γλυκά να την τραβήξεις,
την όμορφη τη νύφη μας να μην τηνε φοβίσεις.

            26
Γαρουφαλλιάς γαρούφαλλο και ζουμπουλιάς ζουμπούλι,
το μάθανε πως αγαπώ και με ζηλεύουνε ούλοι

            27
Για ΄σένα ρούσα και ξανθιά, κλαίνε του κόσμου τα παιδιά
κλαίει και εμένα η ψυχή που σ' αγάπησα πολύ.
       
            28
Για μαύρα μάτια χάνομαι, για καστανά πεθαίνω
μ' αλήθεια για τσακίρικα σκίζω τη γη και μπαίνω.

            29
Δικηγόροι, ιατροί της Σμύρνης όλοι οι δασκάλοι,
Δεν ξέρετε όσα αυτοί της Τρίγλειας  οι τσακάλοι!
(Αλέξανδρος Σούτσος 1864) 
            30
Δίχως αέρα το πουλί, δίχως νερό το ψάρι,
δίχως αγάπη δεν περνά και νια και παλικάρι.

            31
Εγώ κρασί δεν έπινα, ρακί για να μεθύσω,
τώρα τα πίνω και τα δυό, για να σε λησμονήσω.

            32
Εγώ θα πάρω δυό, ένα γέρο κι ένα νιό,
το γέρο για δουλειά και το νιό για αγκαλιά.

            33
Έλα- Έλα , σα σε λέω, μη με τυραννάς και κλαίω.
Έλα- έλα με τα μένα,να περνάς χαριτωμένα.
            34
Έλα να σε φιλήσω και φίλα με  και συ.
Και αν το μαρτυρήσω μαρτύρα το και συ.
   
            35
Εμένα με το είπανε , άνθρωποι μερακλήδες,
πως την καλύτερη ζωή , την κάνουν οι μπεκρήδες.

            36
Εσύ απέ δω μαραίνεσαι, εγώ απέ δω λυπούμαι,
τάξε κερί στην Παναγιά, ίσως ανταμωθούμε.
                  37
Εσύ που ξέρεις τα πολλά και ο νου σου κατεβάζει
ένα καράβι σίδερο πόσα βελόνια βγάζει;
                     
-Όσες ραφές και βελονιές έχει της νύφης το φουστάνι,
Ένα καράβι σίδερο τόσα βελόνια κάνει!     
            38
Ήθελα να σε ρωτήσω Τούρκα είσαι για Ρωμιά
για Εγγλέζα, για Φραντζέζα κι έχεις τόση εμορφιά.
   
            39
Η αγάπη θέλει φρόνηση, θέλει ταπεινοσύνη
θέλει λαγού πορπατησιά, αϊτού γρηγοροσύνη.

            40
Θα αφήσω γένια και μαλλιά για να με λένε γέρο
τον πόνο που΄χω στην καρδιά μονάχος μου το ξέρω.

            41
Καινούριος τοίχος χτίζεται, παλιός δεν χαλιέται
Καινούργια αγάπη πιάνεται, παλιά δεν λησμονιέται!
            42
Καλά  'κανα και αγάπησα κοντά στο μαχαλά μου
κι έχω τον ύπνο διάφορο και το φιλί κοντά μου.
            43
Και με τα μαύρα σ΄ αγαπώ και με τα λερωμένα
και με τα ρούχα της δουλειάς τρελαίνομαι για σένα.
                                44
Και τα ορφανά πορεύονται κι οι χήρες κονομιούνται
κι αλί  που το κορμάκι θα τους το φάει το χώμα,

              45
Κοντή γυναίκα πέρδικα, ψηλή χαραμαδάλα
ψηλός ο άντρας άγγελος,κοντός διαβόλου μάνα.
                              46
Κάποια φορά ήμουν άγγελος τώρα αγγελίζου άλλοι,
Στη βρύση που' πινα νερό, τώρα το πίνου άλλοι

                                    47           
Κόρη μου κανακαριά δε σε δίνω μακριά,
δίνω σε στη χώρα και έχω σε στην ώρα.
                                  48
Κόψε γύλο του Αντώνη απ' το πλάτανο του Μανώλη,
και αν ρωτήσεις για το Γιάννη ότι ξύλο να' ναι κάνει.

            49
Μαύρα μάτια έχεις φως μου, μαύρα ΄ναι σαν της Τρίγλιας  την  ελιά
κι όποιος τα γλυκοφιλήσει  Χάρο δε φοβάται πια.
   
            50
Μαρία λεν τη Παναγιά, Μαρία λεν και σένα
αν αρνηθώ την Παναγιά , θε ν' αρνηθώ και σένα.

            51
Μελαχρινό σε είπανε, πολύ σε κακοφανεί,
μα η μελαχρινάδα σου στον Άδη θα με βάνει.
                                    52
Μελαχρινό σε είπανε, πολύ σε κακοφανεί,
Μαυρό είναι το πιπέρι μα πουλιέται με το δράμι.
            53
Μεταξωτό 'ναι το πανί, μεταξωτό το χτένι,
μεταξωτή και η κοπελιά που κάθεται και φαίνει.

       
            54
Μικρή ΄σουν που σ αγάπησα, μεγάλη δε σε πήρα
κι α δε σε πάρω ανύπαντρη θε να σε πάρω χήρα.


            55
Μπαρμπέρη τα ξυράφια σου να τα μαλαματώσεις,
ειν΄ ο γαμπρός μας σαν αφρός να μη  έντονε ματώσεις.

       
            56
Να ήμουνα γη να με πατείς , πέτρα στο παραθύρι
οπ' ακουμπάς τον κόρφο σου ατίμητο ζαφείρι.
            57
Νύφη μου ξάστερο νερό και ξέλαμπρο φεγγάρι
το ταίρι σου είναι ζηλευτό και άξιο παλικάρι.

       
                            58
Ξενιτεμένο μου πουλί, πότε να σ΄ανημένω
να΄χω τις αγκάλες μου ανοιχτές και το σοφρά στρωμένο;

                    59
Ξύπνα πουλί μου, ξύπνησε κι έβγα στο παραθύρι
έχω δυο λόγια να σε πω με πονεμένα χείλη.

            60
Ο έρωτας δεν είν΄αθός να μαραθεί να πέσει,
μον ΄είναι βάτος και κλαριά , αλίμονο που μπλέξει.

            61
O έρωτας στον άνθρωπο είναι γλυκός σαν μέλι
κι όταν ριζώσει στην καρδιά, ριζώνει και δε βγαίνει.

                                  62     

O Θεός ευλόησε την βρώση και την πόση
και κανείς να μην απλώσει, παρά εμείς καμπόσοι.
            63
Ο μπέρτες είναι στενός θα μας δει ο αντικρινός
έπεσε η κάλτσα της, φάνηκε η γάμπα της.
       
            64
Ο ξένος εις την ξενιτιά πρέπει να βάνει μαύρα
για να ταιριάζει η φορεσιά με της καρδιάς τη λάβρα.

            65
Όταν εσύ δεν ήσουνα, εγώ δεν αγαπούσα,
έρωτα δεν γνώριζα και ευτυχής εζούσα.

            66
Πάει ο παπάς στην εκκλησιά ,πάω και ΄γω στην παπαδιά.
πάει ο παπάς  στις Ώρες του και 'γω πάω στις κόρες του.

                      67   
Πάπια, χήνα μου, πήρες το κρίμα μου.
πάπια του γιαλού,μην αγαπάς αλλού.
                                68
Πάρε Μαριώ τη ρόκα σου και έλα φράχτη-φράχτη
κι α σε ρωτήσει η μάνα σου πες έχασα τ' αδράχτι.
                              69
Πείσματα και πεισματικά σ΄ εμένα δεν περνούνε
γιατί είμαι λεύτερο πουλί και με περικαλούνε.
    70
Σα θέλεις να αγαπιόμαστε κρυφά από τους  γειτόνους,
βάνε μια μηλιά στην πόρτα σου, να κρύβουμαι στους κλώνους.

            71
Στην Προύσα σφάζουν αρνιά ,στην Πόλη τα κριάρια
και στην δική σου την ποδιά σφάζονται παλικάρια.


            72
Σα αποθάνει η μάννα μου, άλλη μάννα δεν κάνω
αγάπη κι αγαπητικές , χίλιες την ώρα κάνω.

            73
Σύρε και πες στη μάνα σου μη κάνει κι άλλη γέννα
και κάψει κι αλλουνού καρδιά όπως έκαψε και μένα.

            74
Tα μαλλιά σου κάντα σκάλες, κάντα σκάλες ν' ανεβώ
να φιλήσω την ελιά σου και τον άσπρο σου λαιμό.

           
   
            75
Της τριανταφυλλιάς τα φύλλα, θα τα κάνω φορεσιά
να τα βάλω να περάσω, να σε κάψω την καρδιά, .
   
    76
           
Της γριάς το παπί γελά  γιατί γνώρισε πολλά
και του κοριτσιού σφυρίζει, γιατί δεν έχει και το λαχταρίζει.

            77
Την ξενιτιά, την ορφάνια, την πίκρα, την αγάπη,
τα τέσσερα τα ζύγισαν, βαρύτερα είν' τα ξένα.


            78
Το κάστανο θέλει κρασί και το καρύδι μέλι
και το κορίτσι φίλημα, πρωί και μεσημέρι.
            79
Το μερακλίδικο πουλί, ποτέ φωλιά δεν κάνει
Έτσι μπερμπάντικα γερνά οσότου αποθάνει.
            80
Χήρα ν αλλάξεις τ΄όνομα, χήρα να μην σε λένε
γιατί έκαμες τα μάτια μου και μέρα νύχτα κλαίνε.


            81
Ψαράκια τηγανίζεις μες στο μαγεριό
ασ' τα να καούνε και έλα να σε διώ

            82
Ψηλά την χτίζεις την φωλιά και θα λυγίσει ο κλώνος
και θα σε φύγει το πουλί και θα  σε μείνει ο πόνος.

            83
Ώρα καλή σου μάτια μου και αέρα στα πανιά σου,
ούτε πουλί πετούμενο να μη βρεθεί μπροστά σου.

            84
Ωχ, αμάν (ή κουζούμ) Ελένη,τι καβγάς θα γένει
μες στο μαχαλά σου για την ομορφιά σου.

            85
Ωχ, αμάν ( ή κουζούμ) Μαρίκα,το μπελά μου βρήκα
μες στο μαχαλά σου για τα σγουρά μαλλιά σου




           
   
   

ΠΗΓΕΣ : Ακούσματα  από τους παλιούς Τριγλιανούς της Ραφήνας Αττικής και της Νέας Τρίγλιας Χαλκιδικής. κυρίως  από τους παρακάτω :
Χρήστος Δημητρακός (Τρίγλια 1912- Ραφήνα 2002)
ΣτράτοςΛιοντής, (Τρίγλια 1914-Ραφήνα 2004).
Κατίνα Λιοντή, το γένος Κασούρη (Προύσσα 1916(α΄διωγμός) –Ραφήνα 2004).
Τερψιθέα (Θρεψούλα)Μαμελετζή, το γένος Αμπατζά  (Τρίγλια 1913- Ν.Τρίγλια 2006).
Ζαφείρης Στυλιανός (Τρίγλια 1911- Ν.Τρίγλια 2004). Πολλά στιχάκια τα επιβεβαίωσε ο Χρήστος Βουλγαράκης (Ν.Τρίγλια ).
Νεώτεροι Τριγλιανοί από την Νέα Τρίγλια  με ακούσματα από τους δικούς τους:
Νίκος Μπαμπαροξής, Αλέκος Κοκκαλάς, Σταύρος Μήτσου , Φώτης Γλαράκης.
  Από την Ραφήνα Πρόδρομος Μάκης Λαδόπουλος

Βιβλία Τριγλιανών:
1.    Τρύφωνος Ε.Ευαγγελίδου: «Βρύλλειον-Τρίγλια»,Αθήναι 1934, σελ.112 και 117
2.    Θανάση Πιστικίδη:    α) «Τρίγλια Βιθυνίας,Ράφηνα Οκτώβρης 1983,        σελ.30,σελ.157. β) «Ριζώματα,βιώματα,παθήματα , Αληθινές Ιστορίες».Ραφήνα 1985,σελ. 93.
3.    Αναστάση Τακά: Επιστολή στο γιο, Μονόλογος .Χρονικό.Εκδόσεις Φιλιππότη, Αθήνα , σελ.40, σελ.41και σελ.154           
           
Συλλογή -Επιμέλεια: Στάθης Δημητρακός.

[Αντώνης Λαζαρής]

Με την ευκαιρία των ημερών αυτών ας θυμηθούμε στιχάκια-δίστιχα της αγάπης από την Τρίγλια της Προποντίδας, όπως τα επιμελήθηκε ο Στάθης ο Δημητρακός στο παραπάνω αφιέρωμα.         

[Παναγιώτης Στρούβελης]

Αρκετά από τα παραπάνω στιχάκια, εύλογα μπορούν να ακουστούν - ειπωθούν και τις Αποκριές.